Rudkoŭski: Tramp maje racyju nakont Hrenłandyi

My parazmaŭlali ź im pra toje, čamu, na jaho dumku, scenar adździaleńnia Hrenłandyi ad Danii amal niepaźbiežny, jakuju rolu ŭ hetaj historyi adyhryvaje Kitaj, čamu paraŭnańni z anieksijaj Kryma tut niedarečnyja i čamu pytańnie Hrenłandyi — heta elemient biaśpieki ŭsiaho zachodniaha śvietu.

Pavialičyć

Niezaležnaść Hrenłandyi: nie «ci», a «kali»

— U ekśpiertnym asiarodździ panuje dumka, što pretenzii Donalda Trampa na Hrenłandyju pahražajuć suśvietnamu paradku i siejuć chaos u NATA. Čamu vy zajmajecie inšuju pazicyju? 

— Čamu zajmaju adroznuju pazicyju — bo nie čytaju zahałoŭki papularnych ŚMI, zatoje čytaju ekśpiertnyja raparty nakont krytyčnaj zaležnaści Jeŭropy ad Kitaja ŭ płanie redkaziamielnych mietałaŭ. Čytaju pra niečuvanuju dynamiku prysutnaści Kitaja na Hrenłandyi da 2017‑2018 hoda. Rablu vysnovy ź blizarukaści ES, kali jon daŭ dabro na «Paŭnočny patok — 1» i «Paŭnočny patok — 2», praz što i siabie pastaviŭ u zaležnaść ad Rasii, i ŭzbroiŭ Rasiju nastolki, što taja mahła sabie dazvolić nie bajacca Zachadu i atakavać Ukrainu.

Vyprabavańni dla jeŭrapiejskaj biaśpieki nie skončylisia ŭ 2022 hodzie, jak nie skončylisia ŭ 2014-m. Napieradzie jašče bolš surjoznyja vyprabavańni. Napadzieńnie Kitaja na Tajvań — heta całkam realny scenar. Napadzieńnie Rasii na krainy NATA — heta taksama imaviernaść, da jakoj treba surjozna stavicca. Hrenłandyja pad ekanamičnym kantrolem Kitaja — heta nie adzinaja, ale adna z surjoznych pahrozaŭ dla jeŭrapiejskaj biaśpieki. 

— U fejsbuku vy pisali, što adździaleńnie Hrenłandyi ad Danii — praktyčna niepaźbiežny praces. Jakija faktary robiać atrymańnie niezaležnaści tolki pytańniem času? I dzie, na vašu dumku, prachodzić miaža pamiž lehitymnym volevyjaŭleńniem naroda i hieapalityčnym prymusam z boku vialikich dziaržaŭ?

— Pa-pieršaje, pieravažnaja balšynia, jakaja siahaje 85%, hrenłandcaŭ, za adasableńnie. Pa-druhoje, niama nivodnaj partyi na vostravie, jakaja vystupała b suprać [adasableńnia]. Pa-treciaje, hety trend — ustojlivy, jaki trymajecca ŭžo šmat hadoŭ. Tearetyčna možna ŭjavić, što šlacham masiravanaj miedyjnaj kampanii abo ahresiŭnamu ŭmiašańniu zvonku hety praces budzie adviernuty. Ale kali kazać pra nastroi samich hrenłandcaŭ, to jany jaskrava pra-niezaležnickija.

Jakija faktary robiać atrymańnie niezaležnaści tolki pytańniem času? Tut praktyčna adziny faktar — ekanamičny. Hrenłandyja nie maje hatovaha adkazu na pytańnie, jak vybudoŭvać svaju ekanomiku paśla adasableńnia ad Danii. 

Miaža pamiž «lehitymnym volevyjaŭleńniem naroda» i «hieapalityčnym prymusam» u hetym kankretnym vypadku całkam dobra vyznačana ŭ Akcie ab samavyznačeńni: refierendum. Pakolki što Danija, što Hrenłandyja — pravavyja i demakratyčnyja krainy, nie vypadaje sumniavacca, što refierendum budzie sumlenny. Heta i budzie pakaźnik.

— Jakuju pazicyju ŭ hetym hieapalityčnym supraćstajańni zajmajuć sami hrenłandcy? Ci isnuje ŭnutrany kansensus nakont budučyni vostrava — niezaležnaści, partniorstva z ZŠA ci inšych scenaroŭ? 

— Nakont kursu na niezaležnaść — badaj, tak, jość kansensus. Nakont taho, kali i jak heta ažyćciavić — heta adkrytaje pytańnie.

U hramadstvie panuje takaja pazicyja: «My nie chočam być ni amierykancami, ni datčanami, a chočam być hrenłandcami». 

I heta całkam zrazumieła: dyskusija nakont budučyni ŭściaž tryvaje, i było b nierazumnym užo ciapier padpisvacca pad niejkim kankretnym scenarom, jak, naprykład, svabodnaja asacyjacyja z ZŠA. Chacia b pa toj pryčynie, kab zachoŭvać pole manioŭru ŭ pieramovach z ZŠA. Adznaču tolki, što ideja asacyjacyi z ZŠA taksama razhladajecca, ale nieaficyjna.

— U hramadskaj dyskusii pravodziacca paraleli z anieksijaj Kryma i dziejańniami Rasii ŭ 2014 hodzie. U čym roźnica pamiž kiejsami Hrenłandyi i Kryma z punktu hledžańnia mižnarodnaha prava? 

— Važna ŭśviadomić kałasalnaje adroźnieńnie. Hrenłandyja — heta kraina ź mižnarodna pryznanym pravam na samavyznačeńnie, zamacavanym admysłovym Aktam z 2009 hoda, u jakim sama Danija paćvierdziła hetaje prava. Na praktycy heta aznačaje, što kali hrenłandcy na refierendumie prahałasujuć «za» adasableńnie ad Danii i abjaviać niezaležnaść, to nie parušać ni mižnarodnaha prava, ni Kanstytucyi Danii.

U vypadku Kryma — zusim inakš. U jaho nie było mižnarodna pryznanaha prava na samavyznačeńnie, nie było anałaha Aktu z 2009 hoda. Navat kali b tam byŭ praviedzieny prazrysta-čysty refierendum i bolšaść prahałasavała za vychad sa składu Ukrainy, to i tak hety krok byŭ by nielehalny.

Kali ŭžo chtoś choča histaryčnuju anałohiju, to tut nie Krym pasuje, a, naprykład, Indyja ŭ 1950‑ia. Kaniečnie, pracedury tam byli inšyja, ale pravavyja momanty vielmi padobnyja. 

Pavialičyć

«Cisk Trampa — heta, paviercie, daloka nie samaje horšaje, što moža zdarycca ŭ Jeŭropie»

— Da 2016‑2017 hadoŭ Hrenłandyja aktyŭna šukała ekanamičnaha zbližeńnia z Kitajem. Naprykład, u 2017‑m tahačasny hrenłandski premjer Kim Kijelsien naviedvaŭ Piekin, razhladajučy kitajskija inviestycyi ŭ infrastrukturu vostrava. Čamu siońnia taki kurs usprymajecca jak patencyjna niebiaśpiečny — dla Jeŭropy i ZŠA? 

— Kitajskija kampanii pretendavali na radoviščy Kvanefjeld i Isua. Heta dało b Piekinu manapoliju ŭ 90-95% na suśvietnym rynku ciažkich redkaziamielnych mietałaŭ. Čamu heta niebiaśpiečna? Biez hetych mietałaŭ niemahčyma vyrablać sučasnuju zbroju — rakiety, źniščalniki F-35. Niemahčyma taksama realizavać klučavy imidžavy kurs ES tak zvany «Zialony kurs» — elektramabili, vietrahienieratary. 

Ale heta jašče nie ŭsio. Usio išło da taho, kab kitajcy jak hałoŭnyja inviestary zajmieli b kantrol nad tryma hrenładskimi aeraportami. Što heta aznačała b? Aeraporty — heta abjekty patencyjna padvojnaha pryznačeńnia. U vypadku kanfliktu jany stali b bliskučym padarunkam rasijskaj abo kitajskaj vajennaj avijacyi.

Heta daloka nie poŭny śpis pahrozaŭ, jakija stvarała kitajskaja prysutnaść. Zacikaŭlenych adsyłaju da ekśpiertnych dakładaŭ pa temie — ich lohka znajści ŭ siecivie.

Adznaču tut tolki dźvie rečy. Pa-pieršaje, heta nie zusim tak, što Zachad pabačyŭ niebiaśpieku. Vialikaja biada ŭ tym, što Zachad jakraz nie bačyŭ nijakaj niebiaśpieki. I tolki kali ŭ 2018 «adyjozny» Tramp pryhraziŭ anieksijaj Hrenłandyi, Zachad pračnuŭsia. 

Pa-druhoje, toje, što było zroblena paśla 2018 hoda — heta paviarchoŭnaje i časovaje rašeńnie, ź niepryjemnymi pabočnymi efiektami. Kitaj da hetaha času ciahaje Hrenłandyju pa sudach z patrabavańniem kampiensavać straty ŭ pamiery, jaki amal roŭny čatyrom hadavym VUP vostrava! Pakolki sud u Kapienhahienie, jon nie zadavoliŭ kitajskich pazoŭnikaŭ, ale heta kidaje cień na Jeŭropu jak pradkazalnuju i pryjaznuju dla biznesu pravavuju prastoru. Zusim inakš usio heta vyhladała b, kali b zachodnija palityki padumali pra ŭsio heta da taho, jak hrenłandcy pazaklučali ździełki z Kitajem. Ale tady pra heta nichto nie dumaŭ.

— Pahladzim šyrej: čamu pytańnie Hrenłandyi nabyvaje značeńnie dla ŭsioj zachodniaj sistemy biaśpieki? 

— Z taho, što čytaŭ u ekśpiertaŭ pa biaśpiecy, to sprava vyhladaje tak. Hrenłandyja źjaŭlajecca pačatkam nadzvyčaj važnaha marskoha kalidora pamiž joj, Isłandyjaj i Vialikabrytanijaj. Heta vuzkaje miesca, praź jakoje rasijski paŭnočny fłot pavinien prajści, kab trapić u Atłantyku. Kali NATA efiektyŭna (mienavita efiektyŭna) kantraluje Hrenłandyju, to mohuć «začynić dźviery» dla rasijskich padvodnych łodak. Kali Hrenłandyja traplaje pad upłyŭ Kitaja, hety korak źnikaje. Rasijskija submaryny atrymlivajuć mahčymaść bieśpieraškodna palavać na amierykanskija karabli, jakija, naprykład, viazuć padmacavańnie ŭ Jeŭropu ŭ vypadku vajny.

Tak što zachavańnie Hrenłandyi ŭ ekanamičnaj i vajennaj zonie Zachadu — heta nie niejki kapryz Trampa, a pytańnie biaśpieki ŭsiaho zachodniaha śvietu. Jeŭropie heta patrebna nie ŭ mienšaj stupieni, čym Štatam.

— Šerah ekśpiertaŭ padkreślivajuć: publičnyja zajavy z boku ZŠA vyhladajuć jak cisk. Ci nie bačycie vy ŭ rytorycy ZŠA niebiaśpiečnaha viartańnia da łohiki vialikich dziaržaŭ, jakija razhladajuć terytoryi jak abjekty, a nie jak subjekty mižnarodnaj palityki?

— Publičnyja zajavy Trampa nie vyhladajuć jak cisk, a źjaŭlajucca ciskam, pryčym brutalnym i biespardonnym ciskam. Takim ža brutalnym i biespardonnym byŭ cisk u 2018 hodzie, paśla čaho była paralizavana ekspansija Kitaja na Hrenłandyi. Choć i tady, i ciapier šmat było lamantu i abureńnia — jak tak možna! — ja pierakanany, što paśla lutaha 2022 hoda šmat chto ź ćvieraziejšych jeŭrapiejskich palitykaŭ pryznaŭ, nakolki karysnym byŭ toj cisk. Jak tut uvodzić sankcyi, kali Jeŭropa adčuvała b z Poŭnačy na sabie hroznaje dychańnie sajuźnika Kramla?

Toj cisk, što akazvaje Tramp, — heta, paviercie, daloka nie samaje horšaje, što moža zdarycca ź Jeŭropaj.

Pavialičyć

— Donald Tramp adkryta zajaŭlaŭ, što vałodańnie Hrenłandyjaj — «absalutna nieabchodnaja ŭmova» dla nacyjanalnaj biaśpieki ZŠA i ekanamičnaj biaśpieki Zachadu. Vostraŭ bahaty na karysnyja vykapni — redkaziamielnyja mietały, uran, naftu i haz, i ŭsio heta patrebna ZŠA. Ci možna ličyć padobnyja arhumienty abhruntavanymi ŭ XXI stahodździ, ci heta chutčej łohika resursnaj palityki minułych stahodździaŭ? 

— Voś mienavita: my musim žyć u 21 stahodździ, a nie ŭ iluzii «kanca historyi», charakternaj dla 1990‑ch i pačatku nulavych, kali Rasija musiła dumać, jak tut nie raspaścisia na 50 kavałkaŭ, a Kitaj nie moh navat blizka raŭniacca ekanamičnaj sile Zachadu.

U 21 stahodździ, u treciaj i nastupnaj dekadach situacyja kardynalna inšaja. Rasija, niahledziačy na ŭsie ekanamičnyja i imidžavyja prablemy, zastajecca mahutnym i ahresiŭnym hulcom. Kitaj — heta ekanamičny asiłak, jaki imkliva zabiraje ŭ Zachodniaj Jeŭropy ŭsie raniejšyja kozyry, uklučna ź lidarstvam u raźvićci «zialonych» technałohij. U płanie redkaziamielnych mietałaŭ Jeŭropa zaraz krytyčna zaležyć ad Kitaja.

Čas uźniosłych słoŭ prajšoŭ. Kali Zachad choča vyžyć jak abšar demakratyi, pravoŭ čałavieka i dabrabytu, to pavinien na poŭnym surjozie pastavicca da pytańnia biaśpieki — i militarnaj i ekanamičnaj. Mnie nie padabajucca namioki Trampa na vajennaje ŭmiašańnie, ale jasna adno: lepš užo vajaŭničyja namioki, čym pahłybleńnie zaležnaści ad Kitaja.

— Jakuju rolu imkniecca hulać Jeŭrasajuz u pytańni Hrenłandyi? Ci jość u Jeŭropy ahulnaja stratehija, kab umacavać suviazi z Hrenłandyjaj i nie dapuścić jaje drejfu ŭ bok kankurentaŭ Zachadu? 

— Doŭhi čas Brusiel razmaŭlaŭ z Nuukam praz Kapienhahien. Ale ŭ 2024 hodzie ES adkryŭ svajo aficyjnaje pradstaŭnictva niepasredna ŭ Hrenłandyi. ZŠA adkryli kansułat, nakolki pamiataju, jašče pry pieršaj administracyi Trampa. Jość arktyčnaja stratehija ES, raspracavanaja ŭ 2021. Paśla 2018 hoda niešta pačało rabicca, ale składana tut kazać pra ŭsiebakovuju i doŭhaterminovuju stratehiju.

— Ci nie bačycie vy ryzyki, što historyja z Hrenłandyjaj moža stać niebiaśpiečnym precedentam — kali vialikija dziaržavy pačnuć adkryta «abmiarkoŭvać» budučyniu terytoryj bieź ich inicyjatyvy?

— Kali chtości zachoča niejkija precedenty, to ŭ niadaŭniaj historyi ich znojdzie mnostva, pryčym našmat lepšych i bolš krasamoŭnych, čym amierykanska-hrenłandski. Bambardaziroŭka Sierbii, vajna ŭ Iraku, vajennyja interviencyi ŭ Livii abo Siryi — u jakaści precedentaŭ jany ŭ razy lepš pasujuć dla rasijskaj ci kitajskaj prapahandy, bo tam byli tysiačy śmiarotnych achviar. Heta našmat lepšy materyjał, čym niejkija tam vierbalnyja pahrozy, jakija mnohija ŭsprymajuć jak mietad pavyšeńnia stavak. 

• 12
• 2
• 0
• 5
• 0
• 0
• 1
• 0