Małdova atrymała na madernizacyju 2 miljardy jeŭra ad ES: jak jana tracić jeŭradapamohu?

Na listapadaŭskim samicie Uschodniaha partniorstva ŭ Vilni Małdova narešcie parafiravała pahadnieńnie ab asacyjacyi ź Jeŭrasajuzam. Da paŭnavartasnaha siabroŭstva ŭ arhanizacyi jašče daloka, ale asnoŭnyja bonusy ad vybaru zachodniaha viektara raźvićcia Małdova choča atrymać užo naleta. Dla ekanomiki krainy — heta ŭviadzieńnie zony svabodnaha handlu ź ES. A hramadzianie spadziajucca, što šenhienskija vizy dla ich buduć całkam admienienyja.

Lidar pa reformach

Jašče niekalki miesiacaŭ tamu jeŭrakamisar pa pytańniach palityki dobrasusiedstva Štefan Fiule zajaviŭ, što Małdova — lidar Uschodniaha partniorstva pa vynikach praviedzienych reformaŭ. A značycca, kirujučysia pryncypami Jeŭrasajuza, i lidaram pa abjomie finansavaj dapamohi. «Z 2010 da 2013 tolki ŭ vyhladzie hrantaŭ u Małdovu trapiła 550 miljonaŭ jeŭra», — zajaviŭ kiraŭnik delehacyi Jeŭrasajuza Dzirk Šubiel. I heta biez uliku kredytaŭ i hrošaj fondaŭ. Na što pajšli srodki i ci prynosiać jany Małdovie karyść?

«Jeŭrasajuz i ZŠA «pad­karmlivajuć» Małdovu ad času atrymańnia niezaležnaści. Havorka idzie pra miljardy jeŭra. Heta i dapamoha niedziaržaŭnym arhanizacyjam, i sponsarstva reformaŭ, i hrošy na infrastrukturnyja prajekty, — tłumačyć palitołah Alaksandr Mełuš. — Pracoŭnaja siła ŭ Małdovie tannaja, terytoryja maleńkaja, u paraŭnańni z tymi ž Biełaruśsiu i Ukrainaj. Za hetyja hrošy možna było ŭsiu krainu pierabudavać».

Małdaŭskaje biezdarožža

Rasija, pradajučy Biełarusi tannyja naftu i haz, daje hrošy na ekanomiku ŭ cełym. Jeŭrapiejcy ž vydzialajuć srodki na kankretnyja mety.

Naprykład, Jeŭrapiejski bank rekanstrukcyi i raźvićcia realizuje ŭ Małdovie 99 prajektaŭ ahulnym koštam 1,6 miljarda jeŭra. Apošniaja zaklučanaja damova — budaŭnictva zavoda pa vytvorčaści elektrakabielaŭ dla aŭtamabilaŭ. Heta kredytnyja hrošy, jakija vydajucca pad nizki pracent. U zaležnaści ad prajekta staŭka varjirujecca ad 1,5 da 5% hadavych.

Bolšaść ahulnaha abjomu finansavańnia zabiraje darožnaja infrastruktura. Jaje raźvićcio ŭ Małdovie zastajecca na katastrafičnym uzroŭni. Što kazać, kali šlach na čyhuncy ad Kišyniova da Bucharesta zajmaje bolš za 10 hadzin! I heta biez uliku stajanki na prypynkach, prachodžańnia miažy i zamieny kołaŭ na jeŭrapiejskija. Dla paraŭnańnia, takuju ž adlehłaść — 430 km — ad Bresta da Barysava biełaruskaja čyhunka pieraadolvaje za piać hadzin čystaj darohi. Niadziva, što napaŭpusty čyhunačny vakzał Kišyniova prymaje za dzień usiaho pa šeść­siem ciahnikoŭ.

Z dapamohaj jeŭrapiejcaŭ pa­novamu pajedzie ŭvieś transpart. Na budaŭnictva novych daroh i adnaŭleńnie starych učastkaŭ vydatkoŭvajecca 315 miljonaŭ jeŭra, jašče 50 miljonaŭ jeŭra — na madernizacyju čyhunačnaj infrastruktury.

Nie jedzie, zatoje novy

Zrešty, pravalnyja prajekty nie redkaść i dla Małdovy. Adnym z prykładaŭ stała madernizacyja dyzielnych ciahnikoŭ, jakija zastalisia ŭ krainie jašče ad savieckich časoŭ. Kuplać novyja sastavy było zadoraha, tamu daručyli rumynam abnavić staryja. Tyja ŭziali pa 2,5 miljona jeŭra za madernizacyju kožnaha. Vonkava sastavy nasamreč vyhladajuć jak novyja. A voś unutry… «Raniej, da abnaŭleńnia, jany choć niejak jeździli, — čartychajecca supracoŭnica vakzała. — A hetyja praź miesiac pačali stali łamacca i ciapier stajać usie pa čarzie na ramoncie. Dy i salarki žaruć stolki ž, jak raniej… Pakrali hrošy». Ciapier kiraŭnictva čyhunki patrabuje kampiensacyju ad byłoha ministra transpartu, jaki ŭ svoj čas padpisaŭ sumniŭny kantrakt.

Karupcyja na antykarupcyjnaj reformie

Pierachod małdaŭskaha zaka­nadaŭstva na standarty Jeŭrasajuza pieradusim rabiŭsia za hrošy samoj ža Jeŭropy. Naprykład, niekalki miesiacaŭ tamu Małdovie było paabiacana 60 miljonaŭ jeŭra na reformu prakuratury, palicyi i centra pa baraćbie z karupcyjaj. «Častka hrošaj hublajecca pry prachodzie praź biurakratyčnyja pieraškody. Naprykład, srodki vydatkoŭvajucca na kansultacyi słužboŭcaŭ ci siłavikoŭ jeŭrapiejskimi śpiecyjalistami. U vyniku ŭ jeŭrapiejcaŭ hrošy i zastajucca. Nu, i ŭ samoj krainie mała jaki prajekt abychodzicca biez karupcyi. Heta ŭsprymajecca małdavanami jak narmalny atrybut dzialby jeŭrapiejskaha piraha», — pryznaje Alaksandr Mełuš.

Adnak mnohija reformy dachodziać i da prostych ludziej. Z dapamohaj Jeŭrasajuza pa ŭsioj krainie byli abstalavanyja novaj technikaj kala 80 paliklinik i balnic. A zamiest biaspłatnaj miedycyny tym časam źjaviłasia strachavaja — sproba častkovaha samaakupańnia.

Impartnaje daražejšaje za svajo

Małdova spradvieku ličyłasia ahrarnaj krainaj. U sielskaj haspadarcy ŭłady dahetul bačać hałoŭny ekspartny patencyjał krainy. Adnak na rynku Jeŭrasajuza małdaŭskaja pradukcyja ŭ ciapierašnim vyhladzie pakul što niekankurentazdolnaja. «Ja mahu nabyć jakasnaje miascovaje małako, ale jano budzie navat daražejšym za impartnaje, — aburajecca Pavieł, dyrektar drobnaha kišynioŭskaha restarana. — Urešcie ja i zakuplaju małdaŭskaje, ale tolki tamu, što fiermierstvam zajmajecca svajak».

Na subsidavańnie fiermierskich haspadarak u Małdovie ciapier tracicca kala 30 miljonaŭ jeŭra štohod — kala 20 jeŭra na hiektar za hod. Fiermiery, jakija praz pryrodnyja źjavy atrymali straty, mohuć raźličvać na ŭdvaja bolšuju subsidyju.

«Małdaŭskija fiermiery pakul nie hatovyja da zony svabodnaha handlu. Dla hetaha nam treba madernizavać sielskuju haspadarku», — kaža staršynia Asacyjacyi sielskahaspadarčych vytvorcaŭ Alaksandr Słuchar. Adnak jon pryznaje, što raźvićcio haliny moža adbycca tolki za košt Jeŭropy. U čakańni dadatkovaj dapamohi małdaŭskija fiermiery admovilisia dałučacca da akcyj pratestu kamunistaŭ, jakija vystupajuć suprać intehracyi ź Jeŭrasajuzam.

Madernizavanyja ciahniki vyhladajuć pa­ieŭrapiejsku, voś tolki nie jeduć.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0