Dorys Lesinh zachaplałasia kamunizmam, feminizmam, paśla sufizmam, była persona non hrata ŭ krainach aparteidu, ale pieradusim jana zaŭždy zastavałasia piśmieńnicaj i nia moža žyć bieź pisańnia. Padrabiaznaja tvorčaja bijahrafija piśmieńnicy.
Dorys Lesinh zachaplałasia kamunizmam, feminizmam, paśla sufizmam, była persona non hrata ŭ krainach aparteidu, ale pieradusim jana zaŭždy zastavałasia piśmieńnicaj i nia moža žyć bieź pisańnia. Padrabiaznaja tvorčaja bijahrafija piśmieńnicy.
Brytanskaja piśmieńnica Dorys Lesinh, laŭreatka Nobeleŭskaje premii hetaha hodu, ličycca aŭtarkaj-feministkaj. Druhaja vialikaja tema jaje tvorčaści, aproč žanočaj, — heta žyćcio Paŭdniovaj Afryki, dzie prajšło malenstva piśmieńnicy, heta rasizm i sacyjalnaja niaroŭnaść. Ale Lesinh piša jašče i navukovuju fantastyku.
Paviedamleńnie pra ŭručeńnie nobeleŭskaj uznaharody znajšło piśmieńnicu ŭ supermarkiecie. U svaje 87 hadoŭ jana jašče sama jeździć na zakupy. Z kramy dachaty jana pajechała na taksoŭcy, pad dźviaryma — jana žyvie pad Londanam — jaje ŭžo čakali fotareparciory. «30 hadoŭ ciahnułasia, — skazała jana. — Ja atrymała ŭsie ŭznaharody ŭ Eŭropie da adnoj — usie hetyja čortavy ŭznaharody. Ja vielmi radaja. Nobel — jak karaleŭski vianiec, jak pokier u kartach».
Lesinh — 11-ja žančyna-piśmieńnica, jakaja atrymlivaje Nobeleŭskuju premiju ŭ halinie litaratury. Lesynh najstaršaja z usich uhanaravanych. “Jana sto pracentaŭ zasłuhoŭvaje», — padsumavaŭ Umberta Eka.
Jaje samyja viadomyja knihi — «Leta pierad źmiarkańniem» (1973), «Uspamin vyžyvańnia» (1975), «Piataje dzicia» (1988) i «Padarožža Bena» (2000). 10 śniežnia jana atrymaje ŭ Stakholmie ŭznaharodu Švedzkaj akademii (1,54 młn dalaraŭ) z ruk karala Karła Hustava XVI.
Lesinh u asnoŭnym piša tvory na psychalahična-pabytovyja temy.
Jana naradziłasia ŭ Persii, ciapierašnim Iranie — jaje baćka pracavaŭ u horadzie Kiermanšach (ciapier heta horad pamieram z Homiel), u tamtejšym adździaleńni Imperial Bank, a maci była medsiastroj. Adnak usio svajo śviadomaje dziacinstva i maładość piśmieńnica prabyła ŭ Paŭdniovaj Radezii, bo jejnaja suvoraja matka ŭ 1925 hodzie, nasupierak voli muža, pastanaviła pierajechać žyć na kukuruznuju plantacyju.
Tvorčaść Lesinh padzialajecca na try etapy: cikavaść da kamunizmu (1944—1956), kali jana pisała radykalnyja teksty na sacyjalnyja temy (jana vierniecca da hetych temaŭ u «The Good Terrorist» («Dobraja terarystka»), 1985, knizie pra 14-hadovuju revalucyjanerku); psychalahičnyja matyvy z feministyčnaju afarboŭkaju (1956—1969), i ŭrešcie zachapleńnie sufizmam (mistyčna-askietyčnaj płyńniu isłamskaha vučeńnia), što hałoŭnym čynam adlustravałasia ŭ cykle piaci jejnych fantastyčnych ramanaŭ «Canopus in Argus. Archives» (1979-83). Lesinh vielmi vysoka cenić hetyja apošnija tvory, krytyki z aŭtarkaj nie pahadžajucca. Sufizmam Lesinh zacikaviŭ aŭhanska-indyjska-šatlandzki piśmieńnik Idrys Šach (Idries Shah).
Chacia Lesinh była nie z katalickaj siamji, u malenstvie jana chadziła ŭ škołu pry manastyry, i joj urezałasia ŭ pamiać, jak manaški strašyli jaje piekłam. Z 13-ci hadoŭ jana zaniałasia samaadukacyjaj. Ad nia vielmi ščaślivaha dziacinstva uciakała ŭ čytańnie — ź Londanu prychodzili pasyłki z knihami: Dykiens, Skot, Styvensan i Kiplinh. U 15 hadoŭ jana pakinuła siamju, pajšła ŭ najmy pakajoŭkaj. Haspadar davaŭ joj čytać knihi na temy palityki i sacyjalohii, a haspadaroŭ švahier naviedvaŭ jaje ŭ łožku. Tady jana pačała pisać, dasyłała teksty ŭ hazety. U 1937 h. jana pierajechała ŭ Sołsbery, stalicu Paŭdniovaj Radezii, pracavała tamaka telefanistkaju. U 19 hadoŭ jana pabrałasia šlubam z Frenkam Visdamam. Ad jaho jana narodzić dvaich dziaciej.
Praź niekalki hadoŭ u prakamunistyčnym Left Book Club-je jana paznajomicca z Hotfrydam Lesinham (u budučyni — pasłom Niamieččyny ŭ Uhandzie), svaim druhim mužam, jakomu naradziła syna. Dorys Lesynh kančatkova rasčaravałasia ŭ kamuniźmie tolki ŭ 1956 hodzie, kali była zadušanaja vuhorskaja revalucyja.
Jana debiutavała ramanam «The Grass Is Singing» («Trava śpiavaje») (1949), ekranizavanym u 1981 hodzie. Heta historyja biełaj afrykanki, jakaja pabrałasia ź fermeram, nie kachajučy jaho. Paśla taho jak ichnaje supolnaje žyćcio (jak emacyjnaje, tak i finansavaje) vyčerpvaje siabie, žančyna sychodzicca z svaim čornym słužkam. Paśla vychadu knihi ŭ Londanie Lesinh adrazu ž pierajechała z synam u Eŭropu.
Svaje ŭražańni ad žyćcia ŭ Afrycy jana apisała ŭ napaŭaŭtabijahrafičnaj seryi «Children of Violence» («Dzieci hvałtu») (1952-65), jakaja składajecca ź piaci ramanaŭ. Pišučy pra afrykanskaje sutyknieńnie kulturaŭ, pra sacyjalnuju niespraviadlivaść i rasizm, a taksama pra kanflikt pamiž pryvatnymi pamknieńniami čałavieka j jahonaju hramadzkaj śviadomaściu, vyklikała niezadavalnieńnie ŭładaŭ Paŭdniovaafrykanskaj Respubliki i Paŭdniovaje Radezii, u jakich rasizm byŭ dziaržaŭnaj idealohijaj. U 1956 h. hetyja krainy abvieścili Lesinh personaj non hrata. U PAR Lesinh trapiła tolki ŭ 1995 h., kab sustrecca z dačkoju i ŭnukami. Viadoma, u toj čas jaje ŭžo słavili za toje, za što raniej praklinali.
Cetlik feministyčnaj piśmieńnicy prykleiŭsia da jaje paśla vychadu «The Golden Notebook» («Załaty natatnik») (1962), chacia sama Lesinh nia lubić kali jaje nazyvajuć feministkaj. U hetym ruchu jaje adšturchoŭvaje palityzacyja. Taja kniha była naratyŭnym eksperymentam. Jaje hierainia, piśmieńnica Hanna Vulf, jakaja sama vychoŭvaje dačku, zapisvaje zatatki z ułasnaha žyćcia ŭ čatyroch natatnikach: u čornym — ab śviam afrykanskim dośviedzie, u čyrvonym — pra palityku, u žoŭtym — prydumki na temy samoj siabie, a błakitny — uspaminy. Piaty — toj samy załaty, vyniesieny ŭ zahałovak, — pavinien stać ekzystencyjnym syntezam.
«Piataje dzicia» — nie nastolki fundamentalnaja praca. Heta vytrymanaja ŭ stylistycy fantastyki žachaŭ historyja siamji, idyličnaje ščaście jakoj rujnuje naradžeńnie piarevaratnia Bena. «Padarožža Bena» było jaje praciaham, u jakim biezahladnaja luboŭ maci da Bena pryviała da raspadu siamji. Ben padrastaje, dola zakidvaje jaho na poŭdzień Francyi, u Brazyliju, narešcie ŭ Andy, dzie jon adkryvaje svajo pachodžańnie.
Hierainia «Hadoŭ pierad źmiarkańniem» — kabieta ŭ hadach (darosłyja dzieci, muž — viadomy neŭrolah), žyćcio jakoj mianiajecca paśla vyjezdu ŭ jakaści pierakładčyka na mižnarodnuju kanferencyju, a hierainia «Uspaminaŭ vyžyvańnia» (u 1981 h. u filmie pa matyvach tvoru jaje ihrała Džuli Kryści), hledziačy z voknaŭ svajoj kvatery na horad, apanavany vuličnymi hanhami, pieranosicca (nia tolki ŭ svaim ujaŭleńni) u dalokaje minułaje.
Kali ŭ 80-ja hady papularnaść Lesinh asłabła, taja — chočučy pravieryć, jakoje značeńnie maje proźvišča piśmieńnicy — napisała raman pad pseŭdanimam Džejn Somers. Vydaviec Lesinh knihu vydavać admoviŭsia, ale inšaje vydaviectva jaje apublikavała, dy jana zajmieła pośpiech tolki kali Lesinh pryznałasia ŭ svaim aŭtarstvie.
U Lesinh jość taksama kniha pra jaje ŭlubionych katoŭ.
Sama Lesinh lubić prozu XIX stahodździa za jaje, jana vyražajecca, «duch asudžeńnia pavodzinaŭ". Kali ŭ 1996 hodzie vyjšaŭ jaje raman «Love Again» («Iznoŭ kachańnie») (pra zakachanuju 65-hadovuju žančynu), jana try z pałovaju miesiacy praviała ŭ suśvietnym turne, reklamujučy hetuju knihu. Vynikam była hłybokaja frustracyja: «Ja kazała vydaŭcam, što lepiej by ja siadzieła ŭdoma i pisała nastupny tvar, ale mianie nie pasłuchalisia». Jašče praz hod jana napisała libreta da opery kampazytara Filipa Hłasa «The Marriages Between Zones Three, Four and Five» («Šluby pamiž zonami try, čatyry, piać»), premjera jakoj adbyłasia ŭ Hajdelberhu. Paśla vychadu ŭ 1999 h. knihi «Mara i Dam" (futuryzm pra dvaich dziaciej, što žyvuć u novy ledavikovy peryjad) jana pryznałasia: «Ja nadta lublu pisać. Jak skančaju knihu, mnie smutna robicca. Pisańnie vyzvalaje moj rozum».
Jana admoviłasia pryniać tytuł Damy Brytanskaj Imperyi, bo, na jaje dumku, Brytanskaj Imperyi nie isnuje. Atrymała mnostva premijaŭ, naprykład u 2001 hodzie Premiju Prynca Asturyjskaha. Jana žyvie ŭ pradmieści Londanu Hiempsted i maje svaju staronku ŭ internet-zonie MySpace. Apošnim časam jana trochi niedačuvaje, daktary tłumačać heta nastupstvami dziejańnia antymalaryjnych tabletak, jakija jana prymała jašče maleńkaj. Jaje brat ahłuch ŭ 20 hadoŭ.
Jaje apošni raman «The Cleft» («Viłka») (2007) apaviadaje pra staroha rymskaha senatara, jaki starajecca apisać pačatki čałaviectva — pradaŭnuju supolnaść žančynaŭ, jakija abychodziacca biez mužčynaŭ. Navat u maciarynstvie — naradžajuć tolki dziaŭčatak, ale raptam na śviet prychodzić chłopčyk.
Ciapier čytajuć
Jak u halečy śpivałasia radnia Łukašenki? Małaviadomyja fakty27
Kamientary