Narod, jaki abrynuŭ mur: 3 kastryčnika Hiermanija śviatkuje 25-hodździe abjadnańnia

Dzień niamieckaha adzinstva (Tag der Deutschen Einheit) — ad 1990 hoda nacyjanalnaje śviata Hiermanii. Jano adznačajecca ŭ adpaviednaści z Damovaj ab abjadnańni Hiermanii: 3 kastryčnika 1990 hoda Hiermanskaja Demakratyčnaja Respublika ŭvajšła ŭ skład Fiederatyŭnaj Respubliki Hiermanii.

Spačatku nacyjanalnaje śviata abjadnanaj krainy mierkavałasia pryznačyć na 9 listapada — dzień padzieńnia Bierlinskaj ściany, jakaja na dziesiacihodździ padzialiła niamiecki narod na dźvie častki. Adnak pakolki hety dzień byŭ źviazany ź ciomnymi pieryjadami ŭ historyi Hiermanii (piŭny putč u 1923 hodzie i listapadaŭskija pahromy 1938), dla novaha dziaržaŭnaha śviata była abranaja inšaja data — 3 kastryčnika, kali adbyłosia kančatkovaje abjadnańnie dźviuch niamieckich dziaržaŭ.

Abjadnańnia ŭ adnu krainu niemcy čakali 40 hadoŭ. Nahadajem, što paśla Druhoj suśvietnaj vajny terytoryja Hiermanii była faktyčna padzielena na dźvie častki: adna trapiła pad kiraŭnictva SSSR, druhuju kantralavali ZŠA, Vialikabrytanija i Francyja. U 1949 hodzie na niamieckich terytoryjach, raźmieščanych na amierykanskaj, brytanskaj i francuzskaj zonach, uźnikła Fiederatyŭnaja Respublika Hiermanija. U tym ža hodzie 7 kastryčnika na savieckaj zonie akupacyi była abvieščana Hiermanskaja Demakratyčnaja Respublika (HDR) sa stalicaj u Bierlinie (de-fakta — va ŭschodniaj častcy horada). Na praciahu nastupnych saraka hadoŭ abiedźvie niamieckija dziaržavy isnavali paralelna, i da pačatku 1970-ch hadoŭ u FRH nie pryznavała HDR.

Bierlin, jak i ŭsia kraina, byŭ taksama padzieleny na dźvie častki. U 1961 hodzie miaža pamiž niamieckim Uschodam i Zachadam była zamacavana lehiendarnaj ścianoj, jakaja prachodziła praz uvieś horad. Pryčyna ŭźviadzieńnia vysokaha mura, jaki pilna achoŭvaŭsia z sacyjalistyčnaha boku, była banalnaja: niemcy masava biehli ŭ FRH. Navat ściana nie mahła ich spynić: śpiecsłužba HDR «Štazi» rehularna vyjaŭlała padkopy.

FRH mieła našmat vyšejšy ŭzrovień žyćcia.

Dziakujučy dapamozie z boku ZŠA pa płanie Maršała, a taksama ŭ vyniku realizacyi płanaŭ ekanamičnaha raźvićcia krainy, raspracavanych pad kiraŭnictvam Ludviha Ercharda, u 1950-ja hady ŭ FRH byŭ dasiahnuty chutki rost ekanomiki (hiermanski ekanamičny cud), jaki doŭžyŭsia da 1965 hoda. Dla zadavalnieńnia patrebaŭ u tannaj pracoŭnaj sile FRH padtrymlivała prytok hastarbajtaraŭ, u asnoŭnym z Turcyi. Byŭ praciahnuty i ŭnutrypalityčny kurs, źviazany z denacyfikacyjaj, to bok likvidacyjaj nastupstvaŭ znachodžańnia nacystaŭ va ŭładzie, niedapuščeńniem adradžeńnia nacysckaj ideałohii i arhanizacyj. U 1955 hodzie FRH uvajšła ŭ NATA.

U svaju čarhu SSSR pacichu refarmavali HDR «pad siabie».

Była praviedzienaja nacyjanalizacyja bolšaj častki pradpryjemstvaŭ, i pačałosia stvareńnie sielskahaspadarčych kaapieratyvaŭ, nakštałt kałhasaŭ. Pačaŭ stvaracca kult asoby kamunistyčnych ideołahaŭ: u 1953 Chiemnic byŭ pierajmienavany ŭ Karł-Marks-Štat, płošča Łandśbierhiera ŭ 1968 hodzie stała nazyvacca płoščaj Lenina, na jakoj byŭ ustalavany pomnik Leninu. Źjaviŭsia anałah KHB — Ministerstva ŭnutranaj biaśpieki, bolš viadomaje jak «Štazi».

Pry hetym terytoryja Hiermanii, na jakoj znachodziłasia HDR, najbolš paciarpieła padčas vajny. Da taho ž Saviecki Sajuz paŭpłyvaŭ na toje, kab adnoj z hałoŭnych metaŭ raźvićcia sacyjalistyčnaj Hiermanii byŭ uzdym ciažkaj pramysłovaści. Plus militaryzacyja va ŭmovach chałodnaj vajny i reparacyi, jakija HDR płaciła tamu ž SSSR… U vyniku ŭžo praź niekalki hadoŭ heta pryviało da kryzisu — peŭnyja pradukty vydavalisia pa kartkach, pačałasia «ŭciečka mazhoŭ».

U 1953 hodzie rabočym HDR pavysili normy vypracoŭki, što vyklikała abureńnie, a 17 červienia 1953 u Bierlinie kala 150 000 čałaviek uziało ŭdzieł va ŭsieahulnym strajku. Chvala strajkaŭ prakaciłasia i pa inšych haradach i miastečkach, u Bierlinie i jašče 167 rajonach na tydzień uviali nadzvyčajnaje stanovišča. Jak miarkujuć historyki, heta paŭpłyvała na suvierenitet HDR, jaki byŭ abvieščany ŭ 1954 hodzie. Ale heta tolki na papiery, de-fakta ž kraina zastavałasia jeŭrapiejskim farpostam sacłahiera.

 Cikava, što ŭ paraŭnańni z SSSR žyćcio ŭ HDR było adnosna libieralnym — tam zachoŭvałasia šmatpartyjnaja sistema, nie było hanieńniaŭ na carkvu.

Abjadnańniu Hiermanii papiaredničaŭ kryzis u HDR. Hramadzianie pačynajučy ŭžo z 1988 hoda ŭsie bolš i bolš vystupali suprać režymu. U Lejpcyhu, u Drezdenie pravodzilisia tak zvanyja demanstracyi pa paniadziełkach, kali narod moŭčki źbiraŭsia i prachodziŭ pa hałoŭnaj płoščy, ničoha nie kažučy, ale tym samym demanstrujučy svajo staŭleńnie da ŭłady i žadańnie pieramienaŭ. Paśla źjaviŭsia łozunh «Wir sind das Volk!» («My jość narod!»), A potym jon źmienicca na łozunh «Wir sind ein Volk!», što aznačaje «My adziny narod!». Pieršapačatkova pratest byŭ skiravany na toje, kab atrymać bolš samastojnaści, svabodu ad kirujučaha režymu ŭnutry Hiermanskaj Demakratyčnaj Respubliki. Paśla, z 1989 hoda, ludzi pačali vykazvacca za abjadnańnie z zachodniaj častkaj.

Praź niekalki dzion paśla adznačanaha z pompaj 40-hodździa Hiermanskaj Demakratyčnaj Respubliki, 17 kastryčnika, hienieralny sakratar CK SAPH (Sacyjalistyčnaja adzinaja partyja Hiermanii, niamiecki anałah kamunistyčnaj partyi) Erych Chonekier byŭ źniaty z usich pasadaŭ. A jašče praź miesiac, u listapadzie 1989, adbyłasia padzieja, jakaja stała klučavym prałoham da abjadnańnia Hiermanii — padzieńnie Bierlinskaj ściany.

Abjadnańnie Hiermanii adbyłosia praz 11 miesiacaŭ paśla hetaha. Jamu papiaredničała rašeńnie ŭrada HDR adkryć miažu z Zachodnim Bierlinam. Heta adbyłosia 9 listapada 1989 hoda. Nieŭzabavie paśla padzieńnia ściany (pa-niamiecku Mauerfall) pačalisia pieramovy pa formule «dva plus čatyry» pamiž pradstaŭnikami dźviuch niamieckich dziaržaŭ i dziaržaŭ pieramožcaŭ u Druhoj suśvietnaj vajnie: SSSR, ZŠA, Vialikabrytanii i Francyi.

Ideju abjadnańnia adstojvaŭ kancler FRH Hielmut Kol, jon zdoleŭ pierakanać kiraŭnika SSSR Michaiła Harbačova i amierykanskaha prezidenta Džordža Buša-starejšaha. Słavutaja «žaleznaja łedzi» Marharet Tetčer, jakaja była anhlijskim premjeram, i francuzski lidar Fransua Miteran spačatku stavilisia da idei skieptyčna — abjadnańnie dźviuch Hiermanij parušała Jałcinskija pahadnieńni 1943 h. i stvarała lehalny precedent dla ich dalejšaha pierahladu.

Ale ich udałosia pierakanać, i ŭ vyniku 12 vieraśnia 1990 ministry zamiežnych spraŭ šaści krain padpisali ŭ Maskvie «Damovu ab niamieckim adzinstvie». A 3 kastryčnika HDR spyniła svajo isnavańnie, staŭšy častkaj FRH.

Šmathadovy padzieł krainy nie zastaŭsia biez nastupstvaŭ. I ciapier jašče ŭ niamieckim hramadstvie zachoŭvajucca mianuški «ośsi» i «veśsi» — adpaviedna, zachodnija i ŭschodnija niemcy. Ale razam z tym uźjadnańnie Hiermanii dazvoliła stvaryć najbujniejšuju ekanomiku Jeŭropy. Pavodle VVP Hiermanija pieršaja ŭ Jeŭrazonie i čaćviortaja ŭ śviecie.

Abjadnańnie Hiermanii dazvoliła stvaryć i najbujniejšuju krainu Zachodniaj Jeŭropy pa nasielnictvie — u FRH žyvie kala 80 miljonaŭ čałaviek. Hiermanija źjaŭlajecca ruchavikom Jeŭrapiejskaha Sajuza, uvachodzić u «Vialikuju siamiorku». Pra pośpiech krainy śviedčyć toj fakt, što Hiermanija źjaŭlajecca druhoj ŭ śviecie krainaj pa papularnaści imihracyi paśla ZŠA. Jana zajmaje 6-je miesca ŭ śviecie, zhodna ź indeksam raźvićcia čałaviečaha patencyjału.

Hiermanija — postindustryjnaja kraina. Jaje ekanomika — heta ekanomika pasłuh i ekanomika viedaŭ. Dola pasłuh u VUP krainy składaje 80%. Akramia taho, FRH zajmaje adno ź lidzirujučych miescaŭ u śviecie pa abjomach ekspartu. I heta pry tym, što kraina amal nie maje karysnych vykapniaŭ — vyklučeńnie składaje vuhal.

Taksama Hiermanija — adzin ź lidaraŭ Jeŭrapiejskaha Cajuza. Jana zabiaśpiečvaje kala 20% biudžetu ES, padtrymlivaje pracesy pašyreńnia suviaziaŭ pamiž krainami Jeŭropy, nadaje asablivuju ŭvahu padtrymcy słabiejšych krainaŭ. Bieź pierabolšańnia, Jeŭrapiejskaha Sajuza mahło b nie być, kab u dalokim 1990-m adzin narod nie dabiŭsia padzieńnia mura, jaki dzialiŭ ich krainu na dźvie častki.

Pasolstva Fiederatyŭnaj Respubliki Hiermanija ŭ Minsku UNP 101166185

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0