Jak Ukraina stvaryła adnu z najlepšych u śviecie sistem dziaržaŭnych zakupak

Adnym z paśpiachovych prykładaŭ reform va Ukrainie źjaŭlajecca stvareńnie sučasnaj elektronnaj sistemy dziaržaŭnych i publičnych zakupak ProZorro.

Płatforma, jakuju śpiecyjalisty i mižnarodnyja arhanizacyi pryznali adnoj z najlepšych u śviecie, užo zaraz dazvoliła zekanomić ukrainskaj dziaržavie dziasiatki miljardaŭ hryvień. «Naša Niva» raźbirałasia, jak ukrainskaja hramadzianskaja supolnaść zdoleła razam ź dziaržavaj stvaryć ProZorro, čym unikalnaja hetaja sistema, ale čamu navat samaja sučasnaja i niepieraŭzydzienaja sistema publičnych zakupak tak i nie stała panacejaj ad karupcyi va Ukrainie.

Što takoje ProZorro i čym jana admietnaja?

ProZorro — heta nie prosta sistema, jakaja kantraluje praces tendaraŭ i publičnych zakupak i robić jaho całkam prazrystym dla hramadstva. Heta taksama ceły kompleks dla kantrolu i manitorynhu za publičnymi zakupkami va Ukrainie.

Zhodna z zakanadaŭstvam Ukrainy, partał https://prozorro.gov.ua — heta adkryty resurs, jaki prapanuje dostup da ŭsioj infarmacyi z centralnaj bazy dadzienych pra ŭsie elektronnyja tendarnyja tarhi va Ukrainie, jakija byli abjaŭlenyja z 31 lipienia 2016 hoda.

Dziaržaŭnyja arhanizacyi-zakazčyki ahučvajuć tendarnyja abjavy, a ŭdzielniki aŭkcyjonu biaruć udzieł u tarhach z dapamohaj modula elektronnaha aŭkcyjonu, dostup da jakoha jany atrymlivajuć, zarehistravaŭšysia na elektronnych placoŭkach. Modul aŭkcyjonu adkazvaje za toje, kab infarmacyja traplała da centralnaj bazy dadzienych i publikavalisia na partale i ŭsich inšych placoŭkach adnačasova.

Partał, baza dadzienych, modul elektronnaha aŭkcyjonu i inšyja častki ekasistemy (dziaržaŭnyja zakazčyki, elektronnyja placoŭki, niedziaržaŭnyja arhanizacyi, ustanovy adukacyi, biznes, ŚMI i hramadzianskaja supolnaść) farmirujuć hibrydnuju sistemu elektronnych publičnych zakupak ProZorro.

Što daje takaja sistema?

Pavialičyć

Ale jakaja ž karyść chavajecca za ŭsioj hetaj technična-biurakratyčnaj terminałohijaj? Zhodna z padlikami, za pieršy hod vykarystańnia hetaj sistemy dziaržaŭny biudžet zekanomiŭ bolš za 19 młrd hryvień (kala 700 młn dalaraŭ). Dla paraŭnańnia, kožny hod ukrainskaja dziaržava tracić na publičnyja zakupki kala 300 młrd hryvień. Takim čynam pieravahi sistemy (prazrystaść tendarnaha pracesu, niemahčymaść dyskryminacyi zajavak, abjektyŭnaja acenka tendaraŭ, poŭnaja spravazdačnaść i analiz usich dziaržaŭnych zakupak) kanviertujucca ŭ realnyja zekanomlenyja srodki. Vidavočna, što ProZorro padvyšaje davier hramadzian i da samoj dziaržavy.

Acanili sistemu i za miažoj. ProZorro atrymała mižnarodnuju premiju ŭ halinie publičnych zakupak Public Sector Procurement Award.

Jak i chto stvaryŭ ProZorro?

Na dadzienym momant ProZorro źjaŭlajecca dziaržaŭnym pradpryjemstvam. Ale pieršapačatkova jana źjaŭlałasia samym zvyčajnym startapam, jaki faktyčna byŭ prydumany i raspracavany ŭdzielnikami Majdanu.

Spačatku śpiecyjalist pa biržavym handli Alaksandr Staradubcaŭ stvaryŭ Adkryty ŭniviersitet Majdanu, udzielniki jakoha źbiralisia ŭ zvyčajnych kijeŭskich kaviarniach i abmiarkoŭvali svaje idei transfarmacyi Ukrainy. U sakaviku 2014 hoda novym ministram ekanamičnaha raźvićcia Ukrainy staŭ Pavieł Šaramieta, jaki paklikaŭ aktyvistaŭ u ministerstva rabić reformy razam. Alaksandr Staradubcaŭ adhuknuŭsia na prapanovu i razam z kamandaj pačaŭ łabijavać ideju refarmavańnia sistemy dziaržaŭnych zakupak.

Pavialičyć

Pieršaja kancepcyja, raspracavanaja ŭžo praz try miesiacy, była stvorana 30 aktyvistami pry dapamozie 150 vałancioraŭ. Ale paśla razmoŭ z hruzinskimi refarmatarami kamanda ProZorro vyrašyła rabić prajekt z samoha pačatku, užo na asnovie hruzinskaha dośviedu.

Užo ŭ lutym 2015 hoda źjaviłasia pieršaja pracoŭnaja viersija sistemy, raspracavanaja pry aktyŭnym udziele niedziaržaŭnaj arhanizacyi Transparency International. Zhodna sa śpiecyjalnym miemarandumam, sama sistema i aŭtarskija pravy byli «pieradadzienyja narodu Ukrainy». U śniežni 2015 hoda sistema ProZorro była pieradadzienaja na bałans dziaržaŭnaha pradpryjemstva «Zovništorhvidav», jakoje było paźniej pieranazvanaje ŭ dziaržaŭnaje pradpryjemstva «ProZorro».

Nastupnym etapam było stvareńnie novaha zakonu Ukrainy «Pra publičnyja zakupki». Zhodna z hetym zakonam, jaki rehłamientavaŭ dziejnaść ProZorro, vykarystańnie hetaj sistemy pry praviadzieńni pracedur publičnych zakupaŭ stała abaviazkovym dla ŭsich zakazčykaŭ.

Jak pracuje sistema?

U publičnych zakupkach brać udzieł moža dziaržaŭny zakazčyk, hramadski aktyvist albo biznesmien. Naprykład, špitalu nieabchodna zakupić ekspres-testy. Zakazčyk na sajcie abiraje adnu z aŭtaryzavanych placovak dla zakupak i rehistruje na joj asabisty kabiniet. Paśla hetaha praz hety kabiniet jon abjaŭlaje zakupy, rychtuje tendarnuju dakumientacyju i apisvaje pradmiet zakupki, jaho charaktarystyki i patrabavańni da pastaŭščykoŭ. Infarmacyja patraplaje da centralnaj bazy dadzienych i adrazu dublujecca na ŭsich placoŭkach. Tamu nie važna, na jakoj ź placovak (ich va Ukrainie kala dziesiaci) pracuje biznesmien — infarmacyja paŭsiul budzie adnolkavaj.

Kali biznesu cikava pradać dziaržavie miedycynskija pryłady, to jon rychtuje svaju prapanovu. Pastaŭščyk moža ananimna źviarnucca da zakazčyka, kab udakładnić detali tendaru. Takaja pierapiska budzie adlustroŭvacca na staroncy tendaru — kožny čałaviek jaje zmoža pabačyć.

Pavialičyć

Kali biznesmienu stanovicca ŭsio zrazumieła, jon padaje svaju prapanovu. Paśla zaviaršeńnia pryjomu prapanoŭ sistema pryznačaje čas aŭkcyjonu, na jaki ŭdzielnik moža pierajści pa spasyłcy sa svajho asabistaha kabinieta. Zamoŭcu zastajecca tolki čakać vynikaŭ hetaha aŭkcyjonu.

Aŭkcyjon adbyvajecca ŭ try raŭndy, na praciahu jakich biznesmieny majuć mahčymaść źmienšyć košt svaich prapanoŭ, kab atrymać zamovu. Aŭkcyjon adbyvajecca całkam ananimna, i kampanii, jakija prapanavali svaje pasłuhi i tavary, paznačajucca jak «Udzielnik 1», «Udzielnik 2» i hetak dalej. Hramadstva moža ŭ anłajn-režymie nazirać za aŭkcyjonam.

Paśla zaviaršeńnia aŭkcyjonu sistema raskryvaje nazvy ŭsich kampanij, jakija padali zajaŭki na tarhi. Na sajcie ProZorro dla ŭsich stanovicca dastupnaj dakumientacyja, jakuju pradstaŭnik kampanii davaŭ razam z prapanovaj.

Zamoŭca adkryvaje dakumienty patencyjnaha pieramožcy i hladzić, ci adpaviadaje tavar tendarnym techničnym, a ŭdzielnik kvalifikacyjnym patrabavańniam. Taksama jon moža zaprasić uzory pradukcyi. Kali ŭsio dobra, zamoŭca prymaje prapanovu, padpisvaje damovu, vykładvaje jaje ŭ sistemu i zakryvaje zakupku.

Kali prapanova nie adpaviadaje patrabavańniam, zamoŭca dyskvalifikuje ŭdzielnika i razhladaje nastupnuju pa vyhadzie prapanovu. Biznesmien u režymie anłajn moža padać skarhu, kali ličyć, što rašeńnie zamoŭcy niespraviadlivaje.

Absalutna luby čałaviek z dostupam u internet moža pahladzieć na prapanovy ŭdzielnikaŭ, pratakoły dyskvalifikacyi, rašeńni pra pryniatyja prapanovy, padpisanyja damovy i navat apłaty, jakija prajšli praz kaznačejstva.

Nie tolki sistema dziaržzakupak

ProZorro — heta nie prosta sistema tendaraŭ i aŭkcyjonaŭ, praź jakuju ažyćciaŭlajucca dziaržaŭnyja zakupy. Sistema maje vialikuju kolkaść karysnych instrumientaŭ, jakija spraščajuć žyćcio biznesmienaŭ i čynoŭnikaŭ, a praces manitorynhu robiać prostym dla kožnaha hramadzianina, što dazvalaje kožnamu čałavieku bačyć, na što iduć jaho padatki.

Naprykład, praź instrumient https://dozorro.org hramadzianie mohuć kantralavać praces zakupaŭ: adsočvać sumnieŭnyja tendary, pakidać svaje kamientary i vodhuki.

Taksama jość śpiecyjalny modul analityki http://bi.prozorro.org/, jaki maje niejmaviernuju kolkaść samych roznych funkcyj, dastupnych dla kožnaha hramadzianina. U moduli analityki možna atrymać samuju padrabiaznuju infarmacyju ŭ samych roznych vymiareńniach.

Nie ŭsio tak hładka. Jak ukrainskija karupcyjaniery navučylisia abychodzić ProZorro

Niahledziačy na ŭsio pośpiechi ProZorro, vidavočna, što fundamientalnych prablem, jakija vyklikajuć karupcyju, sistema tak i nie vyrašyła. Ukrainskija karupcyjaniery znajšli dziasiatki schiem, jakija dazvalajuć abyści ProZorro.

Adnoj sa schiem źjaŭlajecca źmianieńnie cany ŭžo paśla padpisańnia kantraktu pry dapamozie dadatkovych pahadnieńniaŭ, što farmalna nie źjaŭlajecca parušeńniem zakonaŭ.

Jašče adna papularnaja schiema — uniasieńnie va ŭmovy tendaru takich patrabavańniaŭ, jakija moža vykanać tolki zahadzia znajomy ź imi čałaviek. Heta moža być i nievyraznaja śpiecyfikacyja, i nierealistyčnyja daty pastaŭki, i patrabavańni pradstavić daviedki i siertyfikaty, jakija prosta fizična niemahčyma pradstavić da daty praviadzieńnia tarhoŭ. Adnym z prykładaŭ takoj schiemy źjaŭlajecca historyja pra toje, jak kijeŭski ankałahičny špital nabyŭ švabry koštam 2,5 tysiačy hryvień za štuku (kala 200 rubloŭ). Jak heta stała mahčymym? Vyśvietliłasia, što pradmietam zakupu špital paznačyŭ «pryładu z trymalnikam i nasadkaj». Takoje nievyraznaje apisańnie pradmieta zakupki ŭvodzić u zman udzielnikaŭ i źnižaje kankurentnaść.

Taksama karupcyjaniery vykarystoŭvajuć schiemu dzialeńnia adnoj zakupki na vialikuju kolkaść maleńkich, dzie vykarystańnie elektronnaj sistemy źjaŭlajecca nieabaviazkovym.

Vidavočna, što dla vykaranieńnia karupcyi adnych tolki zakonaŭ i efiektyŭnych sistem (takich jak ProZorro) niedastatkova. Jakimi b dobrymi ni byli novyja zakony i sistemy dziaržaŭnych zakupak, bieź źmianieńnia ŭ hałovach ludziej karupcyju pieramahčy niemahčyma.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0