Italjanka Lidzija Federyka Macyteli vyvučaje ŭ Rymskim universytecie słavianskaje movaznaŭstva. «My» daviedalisia mierkavańni — časam vielmi dla nas niečakanyja — pra Biełaruś u 24‑hadovaj aśpirantki Rymskaha ŭniversytetu.
Italjanka Lidzija Federyka Macyteli vyvučaje ŭ Rymskim universytecie słavianskaje movaznaŭstva. Zaraz jana viedaje ŭžo 10 movaŭ, apošniaje zachapleńnie — biełaruskaja. «My» daviedalisia mierkavańni — časam vielmi dla nas niečakanyja — pra Biełaruś u 24‑hadovaj aśpirantki Rymskaha ŭniversytetu.
‑ Jak ty pryjšła da biełaruskaj movy? Jak tak stałasia?
‑ Ja vyvučała 5 hadoŭ va ŭniversytecie rasiejskuju movu, ale daŭno chacieła vyvučyć i biełaruskuju, bo mnie raskazvali pra sytuacyju dvuchmoŭja ŭ vašaj krainie — i mnie stała cikava.
Sprava ź Biełaruśsiu była takoj: na pieršym kursie va ŭnivery čuła ad svajoj vykładčycy, što ŭ nas niama katedry biełaruskaj movy, bo na samoj Biełarusi ludzi nie razmaŭlajuć na svajoj movie. Heta mianie zacikaviła, da taho ž ja strašenna lublu ŭsie słavianskija movy — i nie mahła vynosić dumki, što adna ź ich źnikaje. Tamu ja i vyrašyła dla siabie, što koliś zajmusia hetaj movaj. Ale nie było času j nie było z kim…
Potym, na druhim kursie, nam vykładali pra Ŭkrainu, ja jašče pačała vyvučać polskuju movu j litaraturu. Byŭ kurs pra Kresy Ŭschodni — nam raspaviali pra Mickieviča, Šulca, ukrainskuju kulturu, «Litwa ojczyzna moja» i h.d. Mianie vielmi zacikaviła tema Kresaŭ.
Jašče ŭ 2006 hodzie ja pajechała ŭ Picier dziela praktyki, tam byŭ biełaruski chłopiec, my siabravali — i ja jaho paprasiła mianie vučyć razmaŭlać pa‑biełarusku. Praź jaho paznajomiłasia jašče ź inšymi biełarusami.
Moj znajomy vučyŭsia ŭ Vilni, ja pajechała ŭ hości, ubačyła Kresy… Potym — u 2007‑m — była ŭ Varšavie na škole polskaj movy, temaj jakoj byli tyja ž Kresy. Tady i vyrašyła, što budu surjozna zajmacca Biełaruśsiu.
Tam ža mnie padaryli dysk ź filmam «Uroki biełaruskaj movy». Ja jaho pahladzieła bolš za 100 razoŭ — amal vyvučyła na pamiać, kab lepš razumieć movu.
‑ Ty ŭžo była try razy ŭ Biełarusi. Nie rasčaravałasia? Jana takaja, jakoj tabie zdavałasia ź Italii?
‑ Nie, zusim nie rasčaravałasia. Upieršyniu była ŭ 2006 hodzie na adzin dzień u Miensku. Horad mnie vielmi spadabaŭsia, a ludziej ja palubiła. Jany vielmi pryjaznyja da inšaziemcaŭ. Ja była na Biełarusi ŭžo try razy, pieršy raz razmaŭlała pa‑rasiejsku, druhi — 50/50, apošnim razam, sioleta ŭ žniŭni, nivodnaha razu pa‑rasiejsku:).
Kali pryjazdžaješ u Miensk, ubačyš abielisk Pieramohi i «Podvih naroda bieśśmiertien»… Niejak tabie zdajecca, što patrapiŭ u knihu, jakuju dahetul tolki čytaŭ…
‑ Nasamreč tak uražvaje? Navat paśla Rymu ź jaho pomnikami?
‑ Vy da jaho pryvykli, ja — nie. Ja pryvykła da Vatykanu, kožny dzień baču, bo žyvu tut niepadalok.
Dadam, što ja jašče čytała 5 hadoŭ, kali vučyła rasiejskuju movu, pra SSSR, ale jon dla mianie tolki słova — i ničoha bolš.
‑ Tvajo ahulnaje ŭražańnie ad biełarusaŭ?
‑ Jany vielmi adroźnivajucca ad italijcaŭ, kaniešnie. Biełarusy šmat pjuć. Jany kuplajuć harełku ŭ kramach — jak my vino. I harełka, harełka… Chacia moładź u nas taksama ŭžyvaje roznyja napoi, ale mienš, čym u vas.
Pra adroźnieńni ahułam ciažka skazać… Heta bolš sam nacyjanalny charaktar i roznyja nacyjanalnyja abstaviny, u jakich ludzi žyvuć.
Ale pry hetym biełaruskaja moładź bolš adkaznaja za našuju, u niejkaj miery. Italjancy žyvuć u baćkoŭ, vučacca daŭžej, ženiacca paźniej. Biełarusy raniej iduć u darosłaje žyćcio.
‑ Ty addaješ pieravahu «taraškievicy». Patłumač svoj vybar.
‑ Oj, ja spačatku pisała tolki ŭ «narkamaŭcy». Mnie tady «taraškievica» nat nie padabałasia, ale potym vyrašyła, što kali nia budu pisać na joj, to nikoli nie zmahu avałodać hetaj normaj. Tak što pačała karystacca klasičnym pravapisam — i pryvykła. A zaraz taksama lepš razumieju, nakolki zrusifikavanaja «narkamaŭka».
Biełaruskaja mova mnie vielmi padabajecca. Što da mierkavańnia pra jaje jak sumieś polskaj z rasiejskaj… Tyja, chto tak ličać, mahčyma nie viedajuć, jaki vializny ŭpłyŭ mieli biełaruskaja i ŭkrainskaja movy na rasiejskuju ŭ 15 stahodździ. I narešcie — asabista mnie zaraz rasiejskaja mova hučyć sapsavanaju biełaruskaj, ja nie žartuju… chacia rasiejskuju vučyła piać hod bolš za biełaruskuju.
‑ Za palityčnymi kirunkami stasunkaŭ Zachadu i Biełarusi sočyš?
‑ Kali surjozna, dumaju, zaraz na Zachadzie pra inšaje dumajuć, a nie pra tyja ž biełaruskija vybary ŭ parlament. Zachad, mahčyma, i pryznaje vybary. Nam, nasamreč, lepš pryznać — navošta stvarać sabie jašče adnaho voraha, kali ŭžo Rasieja pačała adnaŭlać chałodnuju vajnu… Ale heta asabista majo mierkavańnie — bo ja nie tak užo i cikaŭlusia palitykaj.
Pry hetym ja nie liču svaju Italiju Zachadam taksama. Kaniešnie, my na Zachadzie, ale na paŭdniovym — jak Hišpanija i Partuhalija. My, naprykład, vielmi adroźnivajemsia ad niemcaŭ, chacia i vielmi ad hrekaŭ ci serbaŭ.
‑ A čym, akramia słavianskich movaŭ, cikavišsia?
‑ Mnie vielmi padabajucca rasiejskija ramansy, ale j šerah inšych rečaŭ. Kali voś kazać pra rasiejskuju litaraturu, to ja prychilnica Tałstoha, Dastajeŭskaha. Jašče mnie vielmi Daŭłataŭ i Akunin padabajucca, fantastyka i litaratura dla dziaciej — i šmat čaho inšaha. Ź biełaruskaj litaratury čytała Bykava, Kołasa, mnie taksama vielmi spadabalisia apoviedy biełaruskich emihrantaŭ 60‑ch hadoŭ. A jašče «Listy ź lesu» Paŭła Sieviarynca.
Mnie vielmi spadabałasia kniha Sieviarynca. Jon vielmi cikava piša, chacia jość momanty pra jahonuju pracu tam, jakija časam mnie ciažka zrazumieć. Ja vieru ŭ Boha, chadžu ŭ kaścioł na Imšu štodzionna, tamu jaho razumieju, adnak časam jon, zdajecca, pierabolšvaje z relihijaj, bo tak jana stanovicca srodkam palitbaraćby, a heta mnie nie padabajecca.
‑ Jak usie italijcy chvareješ na futboł? Jakija šancy ŭ našaha BATE ź «Juve»?
‑ Chvareju za «Romu», chacia ŭsia maja siamja — za «Łacyjo». Dumaju, što «Juventus» vyjhraje. Mnie škada… ale ž «Juve» zaraz vielmi dobraja kamanda.
‑ A što skažaš pra našu kuchniu?
‑ Jana mnie taksama vielmi padabajecca, ale mo' tamu, što ŭsia słavianskaja kuchnia mnie daspadoby. Śmiatana spadabałasia, u nas niama jaje. Draniki i kałduny. Chacia, kali była ŭ Vilni, to litoŭcy kazali, što heta ichniaja nacyjanalnaja strava.
‑ My časta spračajemsia, što čyjo…
‑ Voś, mo ja ŭ hetym adroźnivajusia ad vas — palakaŭ, litoŭcaŭ i biełarusaŭ, bo mahu na takija spravy bolš abjektyŭna hladzieć. Časam vy ŭsie — nievynosnyja: heta majo, heta tvajo… Voś maja pieršaja lekcyja polskaj litaratury była pra toje, što ličyć Mickieviča tolki palakam niamožna… ale i kazać što biełarus — niamožna! Prosta ŭ italijcaŭ — zbolšaha miaža‑mora, a tam mała pra što svarycca.
Ale adno mahu skazać. Ja zaraz šmat čytaju knih pra rasiejskuju litaraturu, bo chutka ispyty dla aśpirantury. U hetych knihach źmiešanyja paniaćci Rusi j Rasiei, ažno zdajecca, što ŭsio — Rasieja. i kali nie Rasieja, to Litva ci Polšča, a Ŭkraina j Biełaruś hublajucca niedzie… Kaniešnie, tam pišuć pra Simiajona Połackaha i pra ŭpłyŭ rutenskaj litaratury, ale ja nikoli nie razumieła dakładna Rasiei, pakul nie zrazumieła — nakolki jana adroźnivajecca ad Biełarusi i Ŭkrainy… Zaraz lepiej i Rasieju razumieju.
Rusisty Eŭropy ličuć Ruś amal toj ža Rasiejaj. Praŭda, kažuć, što «ŭkrainski j biełaruski nacyjanalizm ličuć Kijeŭskuju Ruś taksama pačatkam svaich nacyjanalnych litaratur». Ale čamu ŭkrainski j biełaruski — nacyjanalizmy, a rasiejski — prosta historyja?
Voś pišuć pra Kiryłu Turaŭskaha — ruski aŭtar. I Piačerskaja Łaŭra — ruski manastyr… Potym ja zrazumieła, u čym ciažkaść. U nas niama dvuch słoŭ — rasiejski i ruski. A tolki ruski. Ale ruski — heta kijeŭskaruski. U hetym sensie, Kiryła Turaŭski — ruski. Ale nie rasiejski. Ale słoŭ niama, tamu balšynia italijcaŭ nia viedaje ani pra Ruś, ani pra Ruteniju, usie dumajuć, što ruski — heta rasiejski.
‑ Jak siamja stavicca da tvajho vybaru?
‑ Jany vielmi radyja, bo bačać, što heta — maja žarść. Ale jany vielmi chvalujucca z‑za vašaha KDB:). Nu, stereatypy takija zastalisia… Ale im nia vielmi pryjemna było daviedacca, što ŭ vas być biełaruskamoŭnym — ličycca ŭžo niečym sumlennym.
‑ I što dalej z movami?
‑ Zaraz aśpirantura. Paśla — praca va ŭniversytecie, spadziajusia. Chacia hrošy, jak i ŭsio pryhožaje, heta prynosić nievialikija. Miarkuju pracavać z movaznaŭstvam. Pabačym.
Kamientary