«Zasiarodžvajusia na žančynach, jakija dasiahnuli pośpiechu, kali daminavali mužčyny»: što kazaŭ Słavamir Kopier na sustrečy ŭ Minsku
U biełaruskaj stalicy adbyłasia sustreča ź viadomym polskim piśmieńnikam Słavamiram Kopieram. Słavamir — historyk, aŭtar histaryčnych knih, publicyst. Jon pryjazdžaŭ u Minsk z nahody vychadu biełaruskaha pierakładu jaho knihi «Žančyny Druhoj Rečy Paspalitaj». U joj Kopier apisvaje historyi jarkich žančyn, ź jakimi źviazany pačatak polskaj fieministyčnaj dumki i ruch žančyn u baraćbie za svaje pravy.
Na sustrečy Słavamir raspavioŭ pra svoj styl napisańnia i cikavostki, źviazanyja z žančynami taho času. My sabrali niekalki vytrymak ź jaho apoviedu.
***
Ja liču, što kožny palityk ci dziejač kultury stanovicca dla nas bolš aŭtentyčnym i zrazumiełym, kali jon pakazany ŭ chałacie i tapkach. Tamu što nivodnaje žyćcio nie adbyvajecca tolki ŭ hramadstvie.
A vobrazy z bronzy, jakija my zvyčajna majem, nie možam zrazumieć da kanca. Akramia taho, kali my kaho-niebudź lubim, to stavim jaho na pjedestał, a kali kaho-niebudź nie lubim — naadvarot, prypisvajem jamu roznyja niedachopy. Ale nasamreč tak nie moža być, tamu što nichto nie źjaŭlajecca absalutna dobrym ci absalutna drennym.
***
Ja pišu pra žyćcio palitykaŭ i kulturnych dziejačaŭ, apisvajučy ich asabistaje žyćcio. I mianie nazyvajuć pletkarom, tamu što ličać, što pryvatnaje žyćcio nie zasłuhoŭvaje ŭvahi historykaŭ. Ale ja mahu pryvieści prykład pra spadara Cyrankieviča. Kali historyki skažuć, što jon byŭ tolki premjer-ministram Polskaj Narodnaj Respubliki, jany nie pamylacca. Ale kali ja skažu, što jon byŭ amataram žančyn, ja taksama nie pamylusia.
***
Historyki pišuć tak, kab čytačam nie było vielmi cikava, jany ŭstaŭlajuć daty. A ja liču, što daty niavažnyja, bolš prydajucca historyi, aniekdoty i cikavyja fakty, jakija potym i adlustroŭvajuć hetuju historyju.
***
Ja zaŭvažyŭ, što niama knih, jakija b apaviadali pra pryvatnaje žyćcio palitykaŭ ci kulturnych dziejačaŭ, tym bolš nie było knižak pra žančyn hetaha času. Byli tolki źviestki ŭ padručnikach, u jakich zhadvałasia, što niechta mieŭ žonku ci dziaciej, jakija nie ŭsprymalisia žyvymi ludźmi.
***
Prykład z druhoj epochi — byŭ taki paet Adam Mickievič, pałovu žyćcia jon pražyŭ na Biełarusi. I ja kaliści napisaŭ takuju knižku — «Žančyny ŭ žyćci Adama Mickieviča». Ja naličyŭ bolš za 20 takich žančyn. Heta nie byli niejkija płataničnyja suviazi, a zusim naadvarot. Tamu što płataničnyja suviazi byli cikavyja ŭ paezii, a ŭ žyćci zvyčajna naadvarot. I kali vy pračytajecie hetuju knihu pra Adama Mickieviča, šmat jakija jaho tvory i jaho pavodziny stanuć bolš zrazumiełymi dla vas. Ale historyki ličać, ja zrabiŭ niadobruju słavu Mickieviču.
***
Kali ja tolki prystupaŭ da cykłu, da jakoha naležyć kniha «Žančyny Druhoj Rečy Paspalitaj», — heta cykł z čatyroch knih, pryśviečanych eposie Druhoj Rečy Paspalitaj, — ja chacieŭ napisać knihu pra pryvatnaje žyćcio Piłsudskaha. Ale vyjaviłasia, što jaho žyćcia, choć i vielmi cikavaha, chapiła b tolki na adzin raździeł. Što jość pryvatnaha ŭ žyćci Piłsudskaha? Dva razy źmiena relihii z-za žančyny, dvoje pazašlubnych dziaciej, dźvie žančyny zrabili samahubstva, źviazanaje ź im. Možna skazać, čarhovy palak-katolik i jaho žyćcio. I kali mnie zdavałasia, što Piłsudskaha chopić tolki na adzin raździeł, tady ja napisaŭ knihu «Pryvatnaje žyćcio elity Druhoj Rečy Paspalitaj».
I ŭ rešcie rešt ja napisaŭ knihu «Žančyny Druhoj Rečy Paspalitaj». U hetaj knizie ja zasiarodžvajusia na žančynach, jakija ŭłasnaj siłaj voli dasiahnuli pośpiechu ŭ takija časy, kali daminavali mužčyny.
Naprykład, adzin z raździełaŭ hetaj knihi pryśviečany Kaciarynie Kobry, jakaja była žonkaj Uładzisłava Stšeminskaha. I jana była bolš cikavaj postaćciu, čym jon. Ale ŭ filmie Andžeja Vajdy «Paślavobrazy», jaki byŭ pryśviečany Uładzisłavu Stšeminskamu, ničoha pra jaje nie havorycca. Ale fakty pryvodziać da taho, što šmat jakija idei Stšeminski pačarpnuŭ ad Kobry.
«Stšeminski zaŭvažyŭ jašče adnu rysu Kaciaryny. Dziaŭčyna była nie tolki pryhožaj, razumnaj i talenavitaj, u jaje była bahataja fantazija. Heta mahło być vyrašalnym dla jaho. U budučym jon nieadnojčy vykarystoŭvaŭ jaje idei, padpisvajučy svaim proźviščam». (Uryvak z knihi «Žančyny Druhoj Rečy Paspalitaj».)
***
U knizie taksama raskazvajecca pra takuju postać, jak Maryja Morskaja, jakaja była muzaj Antonija Słanimskaha. Słanimski nie pisaŭ ničoha, pakul nie pakansultujecca z Maryjaj. I tamu ŭ Varšavie ŭ tyja časy kružyŭ taki fieljeton: kali Słanimski ničoha nie napisaŭ, to ŭ Maryi złamaŭsia telefon.
Havorać, što ich štodzionnym rytuałam byŭ karotki pierakaz Maryi Antoniju infarmacyi pra padziei ŭ Polščy i za miažoj. Tolki tady Słanimski byŭ hatovy vykazvać ułasnyja mierkavańni. Nie dziŭna, što Miečysłaŭ Hrydzieŭski, vydaviec «Litaraturnych navin», žartavaŭ nakont upłyvu aktrysy na Antonija — «Morskaja locuta, causa finita». Jon navat dazvalaŭ sabie nie vielmi taktoŭnyja žarty, śćviardžajučy, što Antoni jašče nie vykazaŭsia na temu, bo ŭ Niuty złamaŭsia telefon! Uryvak z knihi «Žančyny Druhoj Rečy Paspalitaj»
***
Kali apaviadać takija historyi, tady jość šaniec, što čytač heta ŭsio zapomnić i ŭ jaho budzie bolš viedaŭ, čymści jon pračytaje ŭ padručniku pa historyi.
U kramie «Halijafy» na Niamizie, 3 (cokalny pavierch, boks 47) jość 5 asobnikaŭ knihi «Žančyny Druhoj Rečy Paspalitaj», padpisanyja asabista Słavamiram Kopieram. Nabyć ich možna pa takim ža košcie, što i asobnik biez aŭtohrafa. Aznajomicca z uryŭkam knihi možna na sajcie vydaviectva.
Ciapier čytajuć
Ministr suviazi: Abmiežavańni mabilnaha internetu zakranuć 1,7 miljona biełarusaŭ17
Kamientary