«Raśpiatyja dzieci»: jak fota siamiejnaj trahiedyi vykarystali dla raspalvańnia varožaści

Polska-ŭkrainski kanflikt tleŭ stahodździami. Polskaja ekspansija na ŭschod vyklikała ŭkrainskija kryŭdy. U 1919-m uspychnuła polska-ŭkrainskaja vajna za Lvoŭ. U 1920-ja ŭkrainskija nacyjanalisty adkazali teroram na raśsialeńnie polskich asadnikaŭ i pałanizacyju. Kali zdaryłasia Druhaja suśvietnaja, pačalisia etničnyja čystki.

Kali zakinuć u internet-pošukavik słovy «Vałynskaja trahiedyja» ci «Vałynskaja raźnia», jon vykinie vialikuju kolkaść šakujučych zdymkaŭ. Siarod ich i taki: čaćviora miortvych dzietak, pryviazanych drotam da stvała vialikaha dreva. Takich zdymkaŭ pa siecivie chodzić niekalki. Na ich z roznych rakursaŭ sfatahrafavanyja zabityja chłopčyki i dziaŭčynki.

Voś užo dva dziesiacihodździ trahičnaje abličča hetych dzietak šyroka vykarystoŭvajecca antyŭkrainskaj prapahandaj — spačatku z polskaha, a ciapier i z rasijskaha boku. Internet napoŭnieny płakatami i dematyvatarami z podpisami pra «sapraŭdnaje abličča banderaŭcaŭ», a polskija nacyjanalisty pieryjadyčna vykarystoŭvajuć hety zdymak padčas demanstracyj.

U 2003 hodzie na mohiłkach horada Pšemysl (u biełaruskaj i ŭkrainskaj tradycyi — Piaremyšl, ciapier za 12 km ad polska-ŭkrainskaj miažy) pastavili pomnik achviaram Vałynskaj trahiedyi ŭ vyhladzie hetych dzietak, abkručanych kalučym drotam. I polski, i rasijski siehmient internetu napoŭnienyja padrabiaznaściami i ŭdakładnieńniami: maŭlaŭ, bajcy Ukrainskaj paŭstanckaj armii rabili tak zvanyja «vianočki» abo prosta «kvietki» ź niaščasnych polskich dzietak.

Pryznacca, davoli vialikim było ździŭleńnie aŭtara hetaha tekstu, kali, prahladajučy saviecki časopis «SSSR na strojkie» (№ 2—3 za 1940 hod), jamu daviałosia pabačyć tam akurat hety zdymak.

Pavialičyć

Nahadajem, što Vałynskaja trahiedyja mieła miesca ŭ 1943 hodzie, praz try hady paśla publikacyi zdymka ŭ savieckim časopisie. A publikacyja 1940 hoda jaŭna nie była pieršaj. Tut zdymak byŭ raźmieščany ŭ fotakałažy pad nazvaj «Heta panskaja Polšča — kraina pryhniotu i halečy» siarod zdymkaŭ pabitych demanstrantaŭ i polskich turmaŭ. Z kantekstu vynikała, što adzin ź simvałaŭ mižvajennaj polskaj dziaržavy — hałodnyja dzieci, jakich paviesiła ŭłasnaja maci, kab pazbavić ad pakut. Heta tłumačeńnie dazvoliła nam chutka daviedacca pra sapraŭdnaje pachodžańnie trahičnaha zdymka.

Nasamreč, zdymki zabitych dziaciej byli zroblenyja palicejskim fatohrafam kala polskaha horada Radam 12 śniežnia 1923 hoda, za 20 hadoŭ da Vałynskaj trahiedyi. Dziaciej — a zvali ich Zofja, Anton, Branisłava i Stefan — zabiła napiaredadni viečaram ułasnaja maci — cyhanka Maryjana Dalinskaja. Zimoj 1923 hoda ježy nie chapała, hrupy cyhan pačali abkradać viaskoŭcaŭ, i tyja paskardzilisia pravaachoŭnikam. Palicyja aryštavała niekalkich cyhanoŭ, siarod jakich byŭ i muž Maryjany Dalinskaj. Žančyna zastałasia biez srodkaŭ da isnavańnia. Niekalki dzion jana błukała pa navakolli i, ad bieznadziejnaści zvarjacieŭšy, vyrašyła «vyratavać» svaich dziaciej ad hoładu. Paśla zabojstva Dalinskaja zdałasia palicyi i była źmieščana ŭ psichbalnicu, dzie i pamierła ŭ 1928 hodzie.

Pra trahiedyju šmat pisali ŭ tahačasnych polskich hazietach. Zdymki drukavalisia i ŭ «žoŭtaj» pieryjodycy, i ŭ knihach pa sudovaj miedycynie, i ŭ śpiecyjalnych časopisach. Pry hetym śpiecyjalisty traktavali ŭčynak chvoraj maci jak vypadak «pašyranaha samahubstva, nie daviedzieny da kanca».

I hety zdymak nazaŭsiody zastaŭsia b vyklučna ŭ historyi psichijatryi i kryminalistyki, kali b u 1993 hodzie jaho nie pieradrukavaŭ urocłaŭski časopis «Na rubiažy», ale ŭžo z podpisam «Polskija dzieci, zamučanyja i zabityja adździełam Ukrainskaj paŭstanckaj armii ŭ vakolicach vioski Kazova ŭ Ciarnopalskim vajavodstvie vosieńniu 1943 hoda».

Z taho času zdymak pieradrukoŭvali dziasiatki razoŭ, u tym liku ŭ niekalkich navukovych vydańniach, adnačasova stvaryŭšy lehiendu pra toje, što zdymak pieradaŭ padpolščyk z Armii Krajovaj.

Bolš za toje, zdymak staŭ krynicaj natchnieńnia dla skulptaraŭ. Aprača zhadanaha pomnika ŭ Piaremyšli, źjaviŭsia padobny prajekt vialikaha pomnika achviaram Vałynskaj trahiedyi i ŭ Varšavie. Praŭda, treba skazać, što polskaje hramadstva akazałasia dastatkova razvažnym, i zamiest raśpiatych na drevie dziaciej u Varšavie pastavili vialiki bieły kryž. A pomnik u Piaremyšli demantavali ŭ 2008 hodzie. Bo pomniki pavinny vyklikać u ludziej nie strach, nianaviść i pomślivaść, a rozdum i ščyraje žadańnie zrabić tak, kab čałaviekanienaviśnickija trahiedyi bolš nie paŭtaralisia.

Zatoje praź niekalki hadoŭ trahiedyjaj šmatdzietnaj maci stała śpiekulavać rasijskaja prapahanda.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0