Tur pa kaviarniach, kišenia Mazocha, mahiła viciebskaha paŭstanca… Hid pa Lvovie ad lvoŭskaha biełaruskamoŭnaha ekskursavoda

Charastvo hetaha horada bačyš adrazu ž, z akna ciahnika. 8-ja ranicy, ty siadziš taki badziory i śviežańki paśla dźviuch hadzin načnoha prachodžańnia miažy. I raptam u aknie — pieršaja aŭstryjskaja kamianica, za joj nastupnaja. Na małych bałkončykach horda sušycca bializna. Lvavianie ŭ kapielušach i kapialušykach, poŭnyja ŭłasnaj hodnaści, iduć na pracu (a kali vychadny, dyk u centr na ranišniuju kavu — tut hetaja tradycyja žyvie). U hałavie pačynaje hrać niešta tutejšaje: «Miertvij pivień», «Okiean Jelzi», Chryścina Sałaviej…

Heta Lvoŭ, i ŭsio tut dychaje honaram, i ŭsio pramaŭlaje sa stojenaj straściu. Ty ŭžo zabyŭ načnuju miažu, duchatu ciahnika. Rasprastaŭšy śpinu, uźniaŭšy hałavu, stupaješ na pieron, kab stać častkaj usiaho hetaha.

Čamu Lvoŭ

Adnosna nazvy malaŭničaha horada na zachadzie Ukrainy da hetaha času idzie dyskusija: chto ž nazvaŭ horad Lvovam? Pavodle viersii ŭkrainskich historykaŭ, nazvu daŭ halicka-vałynski kniaź, karol Rusi Daniła I Ramanavič (1201—1264) u honar starejšaha syna — Lva Daniłaviča.

Dataj pieršaj piśmovaj zhadki pra Lvoŭ pakul ličycca 1256 hod, niahledziačy na rehularnyja zapeŭnivańni historykaŭ u bolš rańnim naradžeńni horada. Za bolš čym siem z pałovaj stahodździaŭ aficyjnaj historyi ŭ Lvovie svoj śled pakinuli pradstaŭniki roznych kultur: ukrainskaj, niamieckaj, polskaj, jaŭrejskaj, rasijska-savieckaj, italjanskaj, hreckaj i navat armianskaj. Horad za čas svajho isnavańnia šmat razoŭ mianiaŭ dziaržaŭnuju prynaležnaść, što adbivałasia i na jaho demahrafičnym abliččy.

Pavialičyć

Pad palakami i aŭstryjakami

Spačatku Lvoŭ naležaŭ da Halicka-Vałynskaha kniastva, u 1349 hodzie byŭ zachopleny polskim karalom Kazimiram III. Paśla hetaha i pačaŭ składvacca šmatabličny i šmatkulturny horad. Kazimir daŭ jamu mahdeburhskaje prava i pabudavaŭ na poŭdzień ad raniejšaha centra novy horad, dzie bolšaść nasielnictva składali kałanisty roznaha etničnaha pachodžańnia. Kolišniaja roznaetničnaść adlustravanaja ŭ staradaŭnich nazvach vulic, jakija zachavalisia da našaha času: Armianskaja, Ruskaja, Starajaŭrejskaja. Na lvoŭskich mieścičaŭ, adnak, mocna ŭpłyvała panoŭnaja polskaja kultura — ź ciaham času mnohija ź ich moŭna i kulturna pałanizavalisia, choć doŭha i zachoŭvali svaje zvyčai i relihiju.

U 1527 hodzie zbolšaha draŭlany horad byŭ amal całkam źniščany vialikim pažaram, jaki pačaŭsia z doma pivavara. U nastupnyja dziesiacihodździ tut budujucca inšyja, reniesansnyja damy. Praktyčna pad kožnym byli piŭnicy, ad słova «piva», — chałodnyja padvały dla zachoŭvańnia praduktaŭ i napojaŭ. Siońnia hetyja pamiaškańni masava prystasoŭvajuć dla kaviarań.

U 1772 hodzie ŭ vyniku pieršaha padziełu Rečy Paspalitaj Haliččyna razam sa Lvovam na paŭtara stahodździa stała častkaj Aŭstryjskaj (paśla Aŭstra-Vienhierskaj) impieryi. Z 1772 pa 1918 hod horad aficyjna nasiŭ nazvu Lembierh. Movaj administracyi ŭ hety čas stała niamieckaja, a bolšaść pasadaŭ u haradskim kiravańni zaniali niemcy i čechi. Adnak horad praciahvaŭ zastavacca važnym centram polskaj, ruskaj (tak tady nazyvali ŭkrainskuju) i jaŭrejskaj kultur.

U druhoj pałovie XIX stahodździa pačynajecca sapraŭdny ekanamičny i kulturny ŭzdym Lvova. U jaho vakolicach stali raspracoŭvacca bahatyja radoviščy nafty, budujecca čyhunka, raźvivajecca pramysłovaść. U 1853 hodzie ŭ adnoj ź lvoŭskich aptek była vynajdziena haza, što staŭ u budučyni palivam dla lampaŭ i samalotaŭ. Praz 8 hadoŭ u Lvoŭ ź Vieny pryjšoŭ pieršy ciahnik. Chutka budujucca novyja haradskija kvartały, adčyniajucca navučalnyja ŭstanovy.

Kryvavyja zmahańni

Naładžanaje žyćcio, adnak, rezka pierarvała Pieršaja suśvietnaja vajna. Aŭstra-Vienhierskaja impieryja vajnu prajhrała i raspałasia. A na jaje ruinach pačałosia zmahańnie za niezaležnuju dziaržavu. Dakładniej, adrazu za dźvie niezaležnyja dziaržavy. Palaki, jakija ŭ toj čas składali amal pałovu nasielnictva horada, viali baraćbu za niezaležnuju Polšču z Haliččynaj u jaje składzie. Ukraincy, jakija składali tolki 1/5 nasielnictva ŭ horadzie, ale pieravažnuju bolšaść u navakolnym rehijonie, zmahalisia za niezaležnuju Ukrainu. 1 listapada 1918 hoda nad Ratušaj załunaŭ žoŭta-błakitny ściah i adbyłosia abviaščeńnie Zachodnie-Ukrainskaj Narodnaj Respubliki. Pačalisia aktyŭnyja bai pamiž polskimi i ŭkrainskimi farmiravańniami. Intensiŭnyja vajennyja dziejańni ŭ samim Lvovie doŭžylisia try tydni, u Haliččynie ŭvohule — kala paŭhoda. Ukraincy vajnu prajhrali, u 1919 hodzie Lvoŭ adyšoŭ da Polščy.

U mižvajennaj polskaj dziaržavie horad byŭ niesumniennym centram ukrainskaha ruchu. Tut mieścilisia centralnyja ŭstanovy bolšaści nacyjanalnych arhanizacyj. Ukrainska-polskija ŭzajemadačynieńni składvalisia nadzvyčaj składana, pamiž dźviuma nacyjanalnymi supolnaściami nie było parazumieńnia. Mnohija ŭkraincy rasčaroŭvalisia ŭ mirnych mietadach zmahańnia, jak vynik — rasła papularnaść radykalnych arhanizacyj, aryjentavanych na ŭzbrojenuju baraćbu. Najbolš bujnaj i ŭpłyvovaj siarod ich była stvoranaja ŭ 1929 hodzie Arhanizacyja ŭkrainskich nacyjanalistaŭ (AUN), jakaja arhanizoŭvała terakty suprać polskich čynoŭnikaŭ.

1 vieraśnia 1939 hoda, paśla napadu Hiermanii na Polšču, pačałasia Druhaja suśvietnaja vajna. 17 vieraśnia pamiežnuju raku Zbruč pierajšła Čyrvonaja Armija. U zachodnieŭkrainskich abłaściach pačaŭsia masavy teror. Paśla napadu fašysckaj Hiermanii na Saviecki Sajuz pierad adstupleńniem sa Lvova orhany NKVD z 22 pa 30 červienia 1941-ha źniščyli biez suda i śledstva ŭ lvoŭskich turmach tysiačy aryštavanych pradstaŭnikoŭ intelihiencyi, studentaŭ, navučencaŭ himnazii. Znachodka tysiač cieł u turemnych dvarach stanie hihanckim šokam dla zachodnieŭkrainskaj hramadskaj dumki.

30 červienia 1941 hoda ŭ Lvovie ŭkrainskija nacyjanalisty sabrali Nacyjanalny schod, jaki abviaściŭ adnaŭleńnie Ukrainskaj Dziaržavy. Byŭ sfarmiravany Časovy ŭrad. Heta, adnak, nie ŭvachodziła ŭ płany niemcaŭ. 12 lipienia Adolf Hitler zahadaŭ aryštavać uvieś ukrainski ŭrad. Šmatlikija aktyvisty AUN — u tym liku i jaje lidar Ściapan Bandera — apynulisia ŭ turmie, mnohija byli rasstralanyja.

Pačałasia kryvavaja nacysckaja akupacyja. Niamieckija ŭłady arhanizavali kancentracyjny łahier u rajonie Cytadeli, u jakim źniščyli bolš za 140 000 savieckich vajennapałonnych, a taksama Lvoŭskaje hieta i Janaŭski kancłahier dla źniščeńnia jaŭrejskaha nasielnictva. Byli rasstralanyja i mnohija vybitnyja pradstaŭniki miascovaj polskaj intelihiencyi.

U lipieni 1944 hoda ŭ Lvoŭ iznoŭ viarnułasia savieckaja ŭłada. Jana zastavałasia na hetych ziemlach amal paŭstahodździa, choć jašče doŭha ŭ lasach Haliččyny viali ŭpartuju baraćbu za niezaležnaść žaŭniery Ukrainskaj paŭstanckaj armii.

Vajna i paślavajennyja hady adznačylisia surjoznymi źmienami ŭ składzie nasielnictva. Jaŭrejaŭ vyniščyli nacysty. Palaki masava vyjechali ŭ Polšču, a z Polščy, u advarotnym kirunku, pryjechali ŭkraincy i lemki. Paśla vajny ŭkraincy ŭpieršyniu za 500 hadoŭ pačali składać u Lvovie bolšaść nasielnictva.

Najcikaviejšyja miescy Lvova

Standartnyja turystyčnyja maršruty pa Starym horadzie (jaki ŭ 1998 hodzie byŭ uniesieny ŭ śpis Suśvietnaj spadčyny JUNIESKA) uklučajuć pomniki pieravažna pieryjadu Rečy Paspalitaj. Dalej ža, u «aŭstryjskaj» častcy horada, znachodziacca žyłyja rajony, navučalnyja ŭstanovy, byłyja pałacy. Cikavostak stolki, što pra ŭsie ŭ karotkim artykule nie zhadaješ pry ŭsim žadańni. Tamu tolki pra asnoŭnyja.

Ratuša

Pavialičyć

Z atrymańniem mahdeburhskaha prava ŭ 1356 hodzie ŭ horadzie źjaŭlajecca Ratuša — hałoŭny budynak haradskoj upravy. Pieršaja Ratuša mieła niaščaście zhareć u pažary 1381 hoda, a ŭ pačatku XVI stahodździa inšy pažar paškodziŭ i druhuju jaje viersiju. Treci budynak stajaŭ da pačatku 1800-ch, pakul nie abvaliłasia hadzińnikavaja vieža. Paśla taho ŭ 1827-m byŭ pastaŭleny novy, užo čaćviorty pa liku. U hetym budynku siońnia raźmiaščajucca meryja i haradskaja rada. 65-mietrovaja vieža Ratušy vykarystoŭvajecca jak ahladnaja placoŭka, hałoŭnaja ŭ horadzie. Uvierch padniacca možna štodnia ŭ pracoŭny čas, zapłaciŭšy za kvitok 30 hryŭniaŭ (kala 2,3 biełaruskaha rubla). Praŭda, treba ŭličvać, što, kab padniacca na viežu, treba pieraadoleć 408 prystupak, prytym 306 ź ich — abaviazkova piechatoj. Heta pryblizna jak padniacca na 15-paviarchovy dom. Ale krajavidy, viadoma, vartyja hetych namahańniaŭ.

Sabor Śviatoha Jura

Heta hałoŭny hreka-katalicki sabor Lvova, jaki da 2013 hoda, pakul nie byŭ aśviečany Patryjaršy sabor Uvaskrasieńnia Chrystovaha ŭ Kijevie, źjaŭlaŭsia i hałoŭnaj śviatyniaj usioj Ukrainskaj hreka-katalickaj carkvy. Uźviedzieny jon u 1744—1770 hadach u styli kłasičnaha baroka.

Akramia ŭłasna sabora, na Śviatajurskaj hary raźmiaščajecca ceły architekturny kompleks, u jaki ŭvachodziać zvanica, pałac mitrapalita, kapitulnyja budynki, budynak stajni pry aharodžy, bramy i sady. Na zvanicy sabora visić najstarejšy va Ukrainie zvon, adlity ŭ 1341 hodzie.

Kaplica Boimaŭ

Pavialičyć

Pobač z hałoŭnym ryma-katalickim chramam horada, Łacinskim kafiedralnym saboram, kaliści ŭźnikli i mohiłki. U staryja časy pachavańni pobač sa śviatyniami byli nie ekzotykaj, a zvyčajnaj praktykaj. Da našych dzion dajšła kaplica rodu Boimaŭ — siamji handlara suknom Hieorhija Boima i jahonaj žonki Jadźvihi. Pomnik kanca XVI stahodździa ŭražvaje bahatym skulpturnym dekoram. Boimy — rod vienhierskaha pachodžańnia, ale — jašče adzin dokaz multykulturnaha duchu horada — syn Hieorhija i Jadźvihi, Pavieł, staŭ vojtam i burmistram Lvova.

Z hetaj kaplicaj źviazana lehienda pra… jabłyki. Supracoŭnica muzieja niejak zabyłasia ŭ kucie kaplicy košyk z sadavinoj. Bolš čym praz paŭtara hoda jana niečakana na jaho natknułasia i vyjaviła, što jabłyki za hety čas zusim nie stracili svajoj sakavitaści i vodaru. Skieptyki ž śćviardžajuć, što jabłyki prosta byli z kansiervantami.

Opierny teatr

Nieabchodnaść u vialikim haradskim teatry Lvoŭ adčuŭ u kancy XIX stahodździa. Tady ž byŭ arhanizavany konkurs, u jakim pieramoh talenavity architektar Zyhmunt Harhaleŭski.

Budaŭnictva teatra pačałosia ŭ 1897 hodzie i praciahvałasia try hady. U 1900-m Vialiki haradski teatr (tak tady nazyvaŭsia budynak) byŭ uračysta adkryty. Jahony fasad ščodra ŭpryhožany, a viančajuć jaho try kryłatyja bronzavyja fihury — «Hienija dramy i kamiedyi», «Słavy» z załatoj palmavaj halinkaj u rukach, «Hienija muzyki».

 U 2000 hodzie, da stahodździa Lvoŭskaj opiery, teatr byŭ adrestaŭravany i pieranazvany ŭ honar Sałamiei Krušalnickaj (1872—1952), vydatnaj ukrainskaj opiernaj śpiavački, viadomaj va ŭsim śviecie.

Zamkavaja hara

Kab pabačyć usie hetyja miescy, varta prykłaści trochi namahańniaŭ, padniaŭšysia na najvyšejšy dastupny punkt Lvova — pahorak Vysoki zamak (413 m nad uzroŭniem mora), ź jakoha adkryvajecca vid na bolšuju častku horada.

Na pahorku naturalnaha pachodžańnia (dzie, ułasna kažučy, da kanca 1700-ch i stajaŭ zamak) jość dadatkovy štučny nasyp kanca XIX stahodździa, jaki vykarystoŭvajecca siońnia jak naziralnaja placoŭka. U polskich krynicach jon zaviecca «Kurhan Lublinskaj unii», bo pačali jaho nasypać u 1869 hodzie, akurat praz try stahodździ paśla hetaj histaryčnaj padziei. Polskija inicyjatary hetaha nasypu chacieli ŭšanavać tuju uniju, i adnačasova nasyp musiŭ simvalizavać nadzieju na adradžeńnie Rečy Paspalitaj. Ale pakolki ŭkraincy, jak i biełarusy, uniju z Polščaj uspaminajuć z kudy mienšym zachapleńniem, to ŭ naš čas hety štučny pahorak zavuć prosta «vierchniaj ahladalnaj placoŭkaj».

Kanceptualnyja restarany

Viarnuŭšysia z Vysokaha zamka ci Łyčakaŭskich mohiłak na centralnyja vulicy, varta zavitać u adzin, a navat i niekalki restaranaŭ, u jakich taksama prajaŭlajecca admietnaść siońniašniaha Lvova. Pieradusim heta sietka kreatyŭnych ustanoŭ (svojeasablivych muziejaŭ), abjadnanych u tak zvany «Chołdynh emocyj !Fest». Takich ustanoŭ u sietcy na dadzieny momant 18, i kožnaja ź ich maje svaju kancepcyju.

Zhadajem tolki pra niekalki.

«Kryiŭka» (płošča Rynak, 14)

Adnym z šyrokaviadomych brendaŭ siońniašniaha Lvova źjaŭlajecca ŭstanova pad nazvaj «Krijivka» (što pierakładajecca jak «schovanka»). Heta restaran, jaki navat nie maje šyldy. Uvachod u jaho — prosta z Rynka (hałoŭnaj płoščy), u adnym z damoŭ nasuprać Ratušy.

Draŭlanyja dźviery ŭ padjeździe taksama nie majuć nivodnaha nadpisu, zatoje pierad imi časta staić čarha z achvotnych patrapić u zału. Kab heta zrabić, treba pahrukać. Paśla taho, jak dźviery adčyniacca, čałaviek u formie partyzana Ukrainskaj paŭstanckaj armii spytaje vas: «Hasło?!» («Parol?!»). Nie hublajciesia i skažycie ŭsiaho tolki dva słovy: «Słava Ukrainie!»

Usiaredzinie restarana (u padvalnym pamiaškańni) usio nahadvaje atmaśfieru bunkiera časoŭ Druhoj suśvietnaj vajny. U adnoj z załaŭ možna pasłuchać u navušnikach intervju Ściapana Bandery, u druhoj — ahledzieć kalekcyju vajennych uznaharod paŭstancaŭ. Cikavymi ekspanatami źjaŭlajucca bafony (ad słoŭ «bajavy fond») — unutranaja valuta paŭstancaŭ, vydavanyja imi ž hrašovyja adzinki. Darečy, sietka !Fest daje ŭsim achvotnym kartki z nakaplalnymi bałami, jakija taksama nazyvajucca «bafony» (prykładna 10% ad sumy zamovy nazapašvajecca na kartcy, i praz peŭny čas imi možna častkova abo całkam raźličycca ŭ luboj z ustanoŭ).

«Halickaja žydoŭskaja knajpa «Pad Załatoj ružaj» (Starajaŭrejskaja, 37)

Pavialičyć

Hetaja «knajpa» (ź niamieckaj movy — pab, restaran) — mienavita «žydoŭskaja», a nie «jaŭrejskaja»,

bo ŭ štodzionnaj movie halickich ukraincaŭ ciaham stahodździaŭ, až da 1939 hoda (prychodu savieckaj ułady), słova «žyd» užyvałasia jak całkam zvyčajnaja i niejtralnaja nazva etnasu, što zdaŭna žyŭ na hetaj ziamli. Akramia mahčymaści pakaštavać stravy jaŭrejskaj (abo žydoŭskaj, biez usialakaha niehatyŭnaha padtekstu) kuchni, restarannaja ŭstanova maje jašče adnu asablivaść — u mieniu adsutničajuć ceny i možna… tarhavacca.

Spytajeciesia: čamu «Załataja ruža»? A heta narodnaja nazva razburanaj u časy Druhoj suśvietnaj vajny sinahohi, jakaja stajała niepadalok. Usiaredzinie «knajpy» jość śpiecyjalnaje miesca z fotazdymkami i apisańniem razburanaha pomnika. A interjer ustanovy — nibyta dom jaŭrejskaj siamji. Ci navat muziej uspaminaŭ…

«Haźnica» («Hasova lampa») (Armianskaja (Virmienśka), 20)

Ustanova ŭ Starym horadzie, pryśviečanaja vynachodnictvu hazy.

Dvoje lvoŭskich farmaceŭtaŭ, Ihnat Łukasievič i Jan Ziech, vynajšli ŭ 1853 hodzie vadkaść dla aśviatleńnia pamiaškańniaŭ i vulic. Haza vykarystoŭvajecca taksama jak paliva dla samalotaŭ. Lvoŭ, jak bačycie, važny siarod inšaha i dla historyi chimii dy avijacyi. Jak minimum.

U restaranie, darečy, jość zvyš piaci sotniaŭ hazavych lampaŭ, a pry ŭvachodzie staić dziejnaja lampa vyšynioj 2 mietry!

«Lvoŭskaja kapalnia kavy» (płošča Rynak, 10)

Kava ŭ Lvovie źjaŭlajecca kultavym napojem.

Zhodna z padańniem, siaredniaviečnyja armianie, viedučy handal z Uschodam, pieršymi pryvieźli kavavaje ziernie ź niejkaj arabskaj krainy. Paśla hetaha kultura pić kavu tut nibyta i pryžyłasia. Zrešty, zvyčaj moh być pieraniaty i ŭ aŭstryjskija časy ź impierskaj stalicy Vieny, taksama słaŭnaj svaimi kavavymi tradycyjami. Aficyjna pieršaj dakumientalna zhadanaj kaviarniaj źjaŭlajecca ŭstanova Jakuba Levakoŭskaha, što isnavała ŭ 1802 hodzie.

«Lvoŭskaja kapalnia kavy» nahadvaje šachtu («kapalnia» — sinonim słova «šachta»). U padvalnaj častcy kaviarni dastatkova ciomna, choć tam i jość minimalnaje aśviatleńnie. Paśla ŭvachodu ŭ padziemnuju častku supracoŭnik vietliva razdaje naviedvalnikam kaski, kab abaranić ichnija hałovy. U niekalkich nievialikich załach jość stoliki, za jakija možna prysieści i vypić kavy, razhladajučy na ścienach kavavyja ziarniaty (pa lehiendzie, heta reštki «kavavaj parody»). Vieryć ci nie vieryć u lehiendu pra kavu, zdabytuju z-pad ziamli, — asabistaja sprava kožnaha.

«Mazoch-cafe» (Sierbskaja, 7)

Pavialičyć

Va ŭstanovach «Festa» možna paznavać nie tolki historyju horada. Taksama tut pradstaŭlenyja i bijahrafii źviazanych sa Lvovam ludziej, jakich stvaralniki biznes-prajekta ratujuć ad zabyćcia. Ludzi hetyja byvajuć zusim niečakanyja. Jak, naprykład,

Leapold fon Zachier-Mazoch — aŭtar ramanaŭ z apisańniem ździekaŭ despatyčnych žančyn sa słabych mužčyn. Dziakujučy jahonamu proźvišču źjaviłasia šyrokaviadomaje siońnia paniaćcie «mazachizm» (patałahičnaja seksualnaja asałoda ad padparadkavańnia fizičnamu i emacyjnamu hvałtu). Piśmieńnik naradziŭsia ŭ Lvovie, tut ža pražyŭ i pieršyja 12 hadoŭ žyćcia.

Kala adnajmiennaj ustanovy («Mazoch-cafe») staić pomnik hetamu śpiecyfičnamu piśmieńniku. Sam pomnik taksama možna nazvać śpiecyfičnym. Pavodle lehiendy, jon vykonvaje žadańni, źviazanyja z adkrytymi fantazijami. A dla hetaha treba zrabić svojeasablivy rytuał — zaleźci rukoj u «adkrytuju» kišeniu Mazochavych štanoŭ.

Spadziajusia, što čytač pryjedzie ŭ Lvoŭ nie na adzin-dva dni, a našmat daŭžej. I navat nie adzin raz. Bo miescy, pra jakija ja raspavioŭ u hetym artykule, naturalna, daloka nie ŭsie jahonyja žamčužyny. Adkryvać hety horad možna doŭha. Lvoŭ — unikalny. I na spatkańnie ź im pajechać varta.

Pomnik Adamu Mickieviču

U 1904 hodzie, u pieryjad Aŭstra-Vienhierskaj impieryi, u horadzie ŭračysta adkryli pomnik uradžencu Navahradka Adamu Mickieviču.

Niahledziačy na toje što ŭ Lvovie paet nikoli nie byŭ, našaha ziemlaka tut lubiać. Va Ukrainie jaho vieršy (asabliva «Krymskija saniety») vučać u škołach.

Pavialičyć

Pomnik Ivanu Fiodaravu (Fiedaroviču)

U kancy XVI stahodździa ŭ Lvovie raźvivałasia knihadrukavańnie. Nie ŭ apošniuju čarhu — dziakujučy Ivanu Fiodaravu, zasnavalniku pieršaj na terytoryi Ukrainy drukarni. Hety čałaviek viadomy i jak rasijski pieršadrukar.

Navukoŭcy ličać, što Fiodaraŭ pachodzić z drobnaj zachodniebiełaruskaj abo paleska-padlašskaj šlachty. Isnuje hipoteza pra naradžeńnie Ivana Fiodarava na terytoryi sučasnaha Vilejskaha rajona.

Mahčyma, z-za pieraśledu z boku vyšejšaha maskoŭskaha duchavienstva i bajarstva jon pakinuŭ Maskvu i pierajechaŭ u Lvoŭ. Tut Fiodaraŭ padrychtavaŭ i vydaŭ pieršy ŭschodniesłavianski navučalny dapamožnik — «Bukvar» z hramatykaj. U tym ža samym hodzie ździejśniŭ i druhoje vydańnie «Apostała».

Pavialičyć

Łyčakaŭskija mohiłki

Usiaho za 20—30 chvilin chady ad centra znachodzicca miesca, nasielnikaŭ jakoha nielha nazvać žycharami horada. Havorka pra znakamityja Łyčakaŭskija mohiłki, jakija časta paraŭnoŭvajuć z paryžskim niekropalem Pier-Łašez.

Mohiłki vielmi cikavyja i sami pa sabie, ale siarod inšych jość tut adna mahiła, da jakoj biełarusy tradycyjna prychodziać i ŭskładajuć kvietki. Znachodzicca jana na miescy pachavańnia vieteranaŭ paŭstańnia 1863-1864 hadoŭ, kudy ad centralnaha koła Łyčakaŭskich mohiłak viadzie ŭvierch krutaja zihzahapadobnaja ściežka i bietonnyja leśvicy. Pry samym uvachodzie na hety kompleks raźmieščany pomnik aktyŭnamu ŭdzielniku paŭstańnia Šymanu Vizunasu Šydłoŭskamu. Jon byŭ charunžym Viciebskaj ziamli, a paśla parazy paŭstańnia emihravaŭ i da śmierci (1906) žyŭ u Lvovie.

Pavialičyć

Pomnik vyjaŭlaje Šydłoŭskaha na vysokim pastamiencie, apranutym u sialanskuju śvitku, z razhornutym ściaham Viciebskaj ziamli z hierbami Polščy, Litvy i Rusi. U kamienny pastamient umuravanyja dźvie hranitnyja miemaryjalnyja tablicy z nadpisam «Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor» («Kab z našych pareštkaŭ paŭstaŭ niejki mściviec») i proźviščami vydatnych paŭstancaŭ, členaŭ Narodnaha ŭrada, jakija byli pakaranyja śmierciu ŭ Varšavie, Vilni, Minsku i Mahilovie, a taksama z proźviščami tych, chto zahinuŭ u bajach.

* * *

Asnoŭnyja daty z historyi Lvova

1256 — pieršaja zhadka Lvova ŭ Halicka-Vałynskim letapisie ŭ suviazi ź vialikim pažaram u horadzie Chołm

1349 — polski karol Kazimir III zachapiŭ Lvoŭ

1356 — Lvoŭ atrymaŭ mahdeburhskaje prava, što dało mocny šturšok jaho raźvićciu

1527 — vialiki pažar, jaki pačaŭsia z doma pivavara, źniščyŭ bolšuju častku horada

1772 — u vyniku pieršaha padziełu Rečy Paspalitaj horad uvajšoŭ u skład Aŭstryjskaj (paśla Aŭstra-Vienhierskaj) impieryi, staŭ centram jaje ŭschodniaj pravincyi, jakaja atrymała nazvu «Karaleŭstva Halicyi i Ładamieryi» (tak nazyvali kolišniaje Halickaje i Uładzimirskaje kniastva, jakoje atrymała status karaleŭstva pry Danile Halickim)

1772-1918 — horad aficyjna nasiŭ niamieckuju nazvu Lembierh

1 listapada 1918 — ukrainskija palityki abviaścili horad stalicaj Zachodnie-Ukrainskaj Narodnaj Respubliki (ZUNR)

Listapad 1918 — lipień 1919 — polska-ŭkrainskaja vajna za Uschodniuju Haliččynu, u jakoj pieramahli palaki

1919-1939 — Lvoŭ uvachodzić u skład Polščy, administracyjny centr Lvoŭskaha vajavodstva

22 vieraśnia 1939 — u Lvoŭ ustupili savieckija vojski. Pačatak balšavickaha teroru

30 červienia 1941 — Lvoŭ zachopleny niamieckimi vojskami. U toj ža dzień ukrainskija nacyjanalisty sklikali Nacyjanalny schod, jaki abviaściŭ adnaŭleńnie Ukrainskaj Dziaržavy. U adkaz niemcy aryštoŭvajuć i źmiaščajuć u kancłahier arhanizataraŭ abviaščeńnia niezaležnaści, u tym liku i lidara AUN Ściapana Banderu

27 lipienia 1944 — u Lvoŭ viartajecca savieckaja ŭłada

1991 — Ukraina zdabyvaje niezaležnaść

 * * *

Admietnaściu ŭkraincaŭ Haliččyny źjaŭlajecca prynaležnaść u bolšaści da Hreka-katalickaj (unijackaj) carkvy, stvoranaj u 1596 hodzie ŭ vyniku Bieraściejskaj carkoŭnaj unii.

Pa ironii losu, jakraz pabožnyja haliččanie ŭ svoj čas najbolš supraciŭlalisia ŭviadzieńniu unii i trymalisia za raniejšaje pravasłaŭje najbolš doŭha i ŭparta ŭ paraŭnańni z žycharami inšych terytoryj Rečy Paspalitaj. Tolki praz stahodździe, u pačatku XVIII stahodździa, i carkoŭnaja ijerarchija, i vierniki źmirylisia z najaŭnym stanam rečaŭ. U vyniku ž mienavita Unijackaja carkva stała nie tolki duchoŭnym, ale i kulturnym dy palityčnym centram dla rusinaŭ-ukraincaŭ Haliččyny. Sproby savieckaj ułady ŭ 1946 hodzie jaje likvidavać praz dałučeńnie da padkantrolnaj Ruskaj pravasłaŭnaj carkvy skončylisia ničym. Jak tolki kamunistyčny tatalitarny režym u kancy 1980-ch hadoŭ asłab, Ukrainskaja hreka-katalickaja carkva vyjšła z padpolla i ŭ jaje aficyjna viarnułasia bolšaść prychadžan, pierad hetym hvałtam pieraviedzienych u rasijskaje pravasłaŭje.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0