Viktar Marcinovič: Dudź sa svajoj «Kałymoj» babachnuŭ sapraŭdnuju kaštoŭnasnuju dyviersiju i dla biełaruskich školnikaŭ

Viktar Marcinovič na budzma.by piša pra našumieły film Juryja Dudzia «Kołyma — rodina našieho stracha», jaki sabraŭ užo bolš za 12,7 miljonaŭ prahladaŭ

U hetym niešta jość: stalinizm i represii na našu ziamlu pryjšli z Rasii, i kančatkova źniać hetaje nasłańnio mohuć taksama adtul. Bo ŭsie sproby biełaruskich daśledčykaŭ demantavać kult Stalina, davieści praŭdu pra represii praz farmat nie horšych za «Kałymu» videaprajektaŭ (zhadajma dvuchsieryjny film «Śpiecpasielency», scenar dla jakoha pisała prafiesar EHU, znaŭca historyi represij Iryna Ramanava) nie prynosiać prystojnaha rozhałasu.

A ŭ finale, jak pakazvajuć ustupnyja ekzamieny abituryjentaŭ, tolki što vyłuzanych ź biełaruskich škoł, toje, što ŭ padletkaŭ u hałovach, u značnaj stupieni vyznačajecca źmiestam padručnikaŭ.

Školniki ž, na žal, ni «Arche», ni «Budźmu», ni «Našu nivu» nie čytajuć. I adzinaj štučkaj, bolš mahutnaj dla hadavańnia samaśviadomaści dzietak, čym padručnik, jość chto-niebudź z ruskich błohieraŭ-miljońnikaŭ. U hetym sensie Dudź sa svajoj «Kałymoj» babachnuŭ sapraŭdnuju kaštoŭnasnuju dyviersiju.

Nie, asnoŭnyja «achviary» toj dyviersii — nie ruskija padletki. Bo, jak kaža sam Dudź u svaim filmie, bolšaść ź ich prosta ničoha nie viedaje pra Stalina i represii. Ministry tut nie vychodziać na parady ŭ formie NKUS, adukacyjaj nie kirujuć kamunisty, historyju nie vykładajuć tak, byccam nijakaj Pierabudovy nie było.

Narešcie, nikomu ŭ krainie Dudzia nie prychodzić u hałavu nazvać Kałymu miescam złačynstvaŭ fašystaŭ, jak heta časam robiać ź biełaruskimi Kurapatami. Dyk voś, najbolšy plon «Kałyma» budzie mieć siarod hadavancaŭ biełaruskich školnych padručnikaŭ, u jakich pra maštaby represij kažacca movaj kolkaści reabilitavanych, a nie movaj ličbaŭ stračanych.

12 miljonaŭ prahladaŭ «Kałymy» za 2 tydni — heta tolki pačatak. Budzie bolej, bo prajekt u Dudzia atrymaŭsia epičny. I nie varta paraŭnoŭvać «Kałymu» z «Namiedni», nie varta kazać, što Dudź — «novy Parfionaŭ». Parfionaŭ zbolšaha pierakazvaŭ (navat pieraličvaŭ!) padziei, rabiŭ heta dzie lepiej, dzie horaj — ale nijakich hatovych vysnovaŭ u jaho nie było. Tut možna dadać, što NTV kanca 1990-ch było raźličanaje na našmat razumniejšuju publiku, čym YouTube kanca 2010-ch. Što aŭdytoryja «Namiedni» sama mahła zrabić vysnovy nakont poviazi pavodzin Rasii padčas Pieršaj suśvietnaj vajny i jelcynskim pjanstvam.

Ale viedajecie, byvajuć momanty, kali heta vielmi patrebna: razžavać i rastłumačyć. Nie tamu, što hladač zdurnieŭ. A tamu, što nazvać usio svaimi imionami — taksama akt śmiełaści. I kali ty bačyš, jak pra pryčyny ŭsieahulnaha strachu prostymi słovami razvažaje papularny videabłohier, tabie lahčej parazumiecca sa svaim asabistym stracham. 

U hetym, u prostych vysnovach z prostych nazirańniaŭ — asnoŭnaja kaštoŭnaść «Kałymy». Nie ŭ kałarytnych piersanažach kštałtu «pacančyka», što kiruje maršrutkaj pry -50 pavodle Celsija, ci daśledčyka HUŁAHa, jaki raptoŭna i niečakana akazvajecca prychilnikam Stalina («kali b nie Stalin my b užo byli pad Amierykaj»); nie ŭ krasamoŭnych apisańniach choładu. A ŭ hetych voś padsumavańniach pra śmiešnyja pieraściarohi baćkoŭ Dudzia («nikoli nie vypinajsia, synku»), jakija pachodziać adsiul, z Kałymy, «radzimy našaha strachu».

U lutym biełaruskaja Akademija navuk uchvaliła ŭniosak Stalina ŭ stanaŭleńnie biełaruskaj dziaržaŭnaści. Dniami Ihar Marzaluk i hazieta «SB» asprečyli kolkaść zahinułych ad represij u BSSR. Było vykazanaje mierkavańnie, što va ŭsim SSSR u 1937-m 1938-m hadach pazasudovymi orhanami było vyniesiena 681 692 śmiarotnych prysudaŭ u miežach «kułackaj» i «nacyjanalnaj śpiecapieracyj».

Aryfmietyka «SB» užo vyklikała abureńnie biełaruskich historykaŭ i daśledčykaŭ represij, ale kaho heta cikavić, akramia čytačoŭ «NN» i «Budźmy»?

A voś frahmient z «Kałymy»:

Dudź: Pa stanie na 2018 hod jakija ličby pa viaźniach HUŁAHa i zahinułych u HUŁAHu najbolš blizkija da praŭdy?

Raman Ramanaŭ, dyrektar Muzieja historyi HUŁAHa: 20 młn čałaviek — heta ličba ludziej, jakija prajšli praz HUŁAH z 1930 pa 1956. Hetaja ličba, možna skazać, na siońnia ŭžo pryznajecca ŭsimi historykami.

— Kolki z 20 miljonaŭ zahinuła?

— Pavodle tych samych dadzienych daśledčykaŭ — 2 miljony čałaviek.

Hetyja ličby — 20 młn i 2 młn — supravadžajucca infahrafikaj i ŭvachodziać va ŭsie trejlery «Kałymy», jakija pamnažajucca ciapier u VK i inšych padletkavych asiarodkach.

I z hetym nie pavajuješ: pakul kamunistyčnyja padručniki sprabujuć uciuchać biełaruskim školnikam, što represijaŭ u SSSR było niašmat ci što jany «ŭraŭnavažvalisia» pośpiechami ŭ halinie kultury i sielskaj haspadarki BSSR, film zrazumiełaha školnikam Dudzia na pieršych chvilach raspaviadaje pra kramnicu, što pačastavała adnakłaśnikaŭ eskimo i była asudžanaja na Kałymu jak «rastratčyca».

Vialiki reśpiekt Dudziu za toje, što vykarystaŭ svaju viadomaść, kab pieravychavać hienieracyju, na jakuju jon maje ŭpłyŭ. 

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0