«Pad ałtarom — kości čałaviečyja, u jamie — srebnyja maniety»: u žniŭni pačnucca raskopki źnikłaha klaštara

1—15 žniŭnia na vostravie Manastyr, što ŭ voziery Nieśpiš kala Brasłava, projduć archieałahičnyja raskopki sklapoŭ manastyra, viadomaha z 1500-ch hadoŭ. Zvyš 70 vałancioraŭ adhuknulisia na pryzyŭ arhanizataraŭ uziać udzieł u daśledavańniach klaštara, uźniknieńnie i hibiel jakoha achutany cikavymi lehiendami. Čym jon byŭ słavuty i što možna znajści ŭ jahonych sklapach? Šukajem adkazy u dakumientach i lehiendach razam z historykam Kastusiom Šydłoŭskim.

Pavialičyć

U 90-ja hady jon razam z kalehami z brasłaŭskaha krajaznaŭčaha muziejnaha abjadnańnia źbiraŭ raskidanyja archiŭnyja źviestki pra hety klaštar.

Jak uźnik i zahinuŭ manastyr?

Pieršy cikavy fakt — klaštar byŭ pabudavany na malaŭničaj vyśpie, što davoli redka dla Biełarusi. Spačatku Pračyścienski manastyr byŭ pravasłaŭnym, a ŭ siaredzinie XVII stahodździa staŭ unijackim. Z dakumientaŭ nieviadoma, čamu dla jaho abrali takoje niezvykłaje miesca. Ale pavodle adnaho z padańniaŭ, niedzie ŭ XV st. na nievialikaj vyśpie Lipina niečakana źjaviŭsia abraz Maci Božaj ź dziciom. Ab hetym paviedamili ksiandzu ŭ Brasłavie, i jon uračysta prynios abraz u haradski kaścioł. Na nastupny dzień abraz źnik z ałtara i źjaviŭsia na vostravie. Tak było try razy. Tady ksiondz pamaliŭsia, kab Maci Božaja sama vykazała svaju volu, i taja skazała jamu ŭ śnie pabudavać klaštar na vostravie. Tak i zrabili. Budynki pamiaścili na bolšym vostravie, a Lipina stali nazyvać Śviatym. Da ikony pajšli pałomniki z usiaho śvietu. Tamu na bierazie voziera nasuprać klaštara ŭźnikli zajazny dvor, handlovyja rady, pačali ładzicca festy. Pa niekatorych źviestkach, zahinuŭ klaštar mienavita padčas takoha bujnoha kirmašu ŭ 1832 hodzie. Natoŭp viernikaŭ ubačyŭ ź bieraha, jak ad udaru małanki klaštar uspychnuŭ jak śviečka i zhareŭ daščentu. Ale pa padańniach, zhareŭ jon nievypadkova: nibyta skvapnyja manachi, kab im dastałosia bolš achviaravańniaŭ, zakryli ŭ padziamielli žabrakoŭ, jakija pryjšli na fest pa miłaściniu. Žabraki i vyklikali praklon na manastyr. Acaleŭ tolki cudadziejny abraz Maci Božaj, jaki zaraz znachodzicca ŭ Brasłaŭskim kaściole i praciahvaje klikać da siabie šmatlikich pałomnikaŭ — u honar ikony štohod u žniŭni pravodziacca śviatkavańni. Pa słovach Kastusia Šydłoŭskaha, abraz moh acaleć tamu, što padčas pažaru byŭ nie ŭ klaštary, a na bierazie, kab da jaho mahli prykłaścisia pałomniki. Ci byli ŭ klaštary vialikija skarby? Jak śviedčać daśledavańni historyka Śviatłany Marozavaj, zhodna z dakumientam, manastyr nie byŭ zamožnym. Uznos na bazyljanskuju rezidencyju ŭ Rymie ŭ 1652 h. składaŭ 24 złotyja, tamu jaho možna było adnieści da siarednich bazyljanskich manastyroŭ. Zhodna ź Invientarom klaštara ad 1791 h., u carkvie było niekalki ałtaroŭ, srebranyja rečy, charuhvy, arhan, u budynku archimandryta znachodziłasia biblijateka z 86 knih i manastyrski archiŭ z 28 viazak dakumientaŭ.

Vajennyja lichalećci, niadbajstva ŭładalnikaŭ pryviali da taho, što archimandryja «ŭ 1718—1719 hh. pryjšła da takoha razvału, što časam nivodnaha manacha ŭ klaštary nie było i sam archimandryt klaštaram nie dahladaŭ, ale dzieści daloka ŭ puščy mieŭ rezidencyju». Ale ŭ miascovych žycharoŭ druhi pohlad. Šmat chto jašče vieryć, što na vostravie i ŭ jaho navakolli schavanyja skarby. Historyki śćviardžajuć, što staražyły pryhadvali raskaz pra tutejšaha sielanina Izydara Ziamca, jaki pry Polščy kupiŭ vostraŭ, apracoŭvaŭ na im ziamlu — i raptoŭna razbahacieŭ. Raspaviadali ludzi i pra druhoha sielanina, jaki pad karčami prybiarežnych dreŭ znajšoŭ kiłahram zołata. Zhadvajecca plita, jakaja była bačna na pavierchni vostrava jašče ŭ minułym stahodździ, a potym stała ŭsio hłybiej uvachodzić u ziamlu i nikomu nie ŭdavałasia jaje pryŭźniać. Na bierazie kala voziera ŭ 90-ja hady znachodzili maniety. U adnaho chłopčyka historykam daviałosia ŭbačyć bolš jak 10 maniet, znojdzienych im za dva hady. Siarod ich — solid Vialikaha Kniastva Litoŭskaha XVII st., šviedskaja manieta 1714 h., rasijskija miedziaki ad 1797 h. da XIX st. Heta śviedčyć, što da cudadziejnaha abraza Maci Božaj Uładalnicy azioraŭ išli z usiaho śvietu, i pra toje, što dary pałomnikaŭ mahli być vielmi ščodryja.

Majomaść byłoha manastyra była pieradadziena 10 krasavika 1842 hoda ad Litoŭskaj duchoŭnaj sieminaryi ŭ viedamstva Zavilejskaha akruhovaha kiravańnia Vilenskaj hubierniaj. Zhodna z dakumientam ab pieradačy, u skład majontka ŭvachodzili 47 sialanskich haspadarak z 12 pasieliščaŭ, 995 dziesiacin ziamli i 30 dziesiacin lesu.

Što znachodzili ŭ padmurkach klaštara?

U 1864 hodzie, kali ŭžo klaštar zhareŭ, vostaŭ naviedaŭ archieołah i mastak Dzimitry Strukaŭ. Voś što jon napisaŭ u puciavych zamietkach: «Kopał jamy v fundamientie cierkovnom. Pod ałtariem jesť kosti čiełoviečieskije, ležaŝije hołovoju na sievier. V odnoj iz jam našieł tri sieriebrianyje moniety, sudia po śledam izobražienij, vidien kak by vsadnik». U 1929 hodzie vyspu naviedaŭ krajaznaŭca i historyk Otan Chiedeman. Jon uzhadvaŭ, što na pavierchni valałasia šmat kieramiki: askiepki posudu, kafli, cehły, dachoŭki. U 1982 h. niekalki šurfoŭ tut raskapała archieołah Ludmiła Dučyc, byli znojdzieny askiepki kieramičnaha posudu, niekalki frahmientaŭ kafli. U 1993 h. daśledavańni pravodziła ekśpiedycyja Brasłaŭskaha muzieja z udziełam pošukavaj hrupy ź Minska. Pry padvodnych daśledavańniach udałosia znajści reštki mosta, a z dapamohaj vajskovaha minašukalnika ŭ dziarnovym słoi było znojdziena šmat žaleznych pradmietaŭ: ćviki, kruki, praboi, padkova, kluč. 

Jak padtrymać prajekt?

Vostraŭ i sklapy manastyra niekranutyja ŭžo bolej za 20 hadoŭ! Tamu jość šaniec znajści niešta cikavaje. Raskopki buduć vieścisia siłami vałancioraŭ u miežach prajekta «Vostraŭ Manastyr (Klaštar)» niekamiercyjnaj arhanizacyi «Centr rehijanalnaha raźvićcia «Brasłaŭ». Kiravać raskopkami budzie viadomy historyk i archieołah Mikałaj Płavinski.

Zadača prajekta — adnavić hetaje miesca ŭ staražytnym vyhladzie, z usimi budynkami, mostam, handlovymi radami i aŭsteryjaj, kab uzbahacić historyju i turyzm Brasłaŭskaha rajona. Čakajecca, što na adkryćci raskopak buduć śviatary z Pravasłaŭnaj, Katalickaj i Unijackaj cerkvaŭ, bo klaštar spałučyŭ ich u adnoj historyi.

Dla padtrymki prajekta na kraŭdfandynhavaj placoŭcy idzie zbor srodkaŭ. Arhanizatary buduć udziačnyja luboj dapamozie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0