U Minsku znajšli padmurki łaźni, u jakoj myŭsia Janka Kupała
U Minsku rekanstrujujuć park imia Janki Kupały. Navukovy supracoŭnik muzieja, jaki tut raźmieščany, prosta pad nahami znachodzić artefakty ź minułaha. Jaho ŭłoŭ: padmurki łaźni, dzie myŭsia Kupała, hliniany harščok z nadpisam časoŭ biełarusizacyi i darevalucyjnaja kafla, piša tut.by.
Ciažka ŭjavić: na miescy parku Kupały da vajny byŭ ceły rajon
U centry Minska, dzie zaraz park imia Janki Kupały, da Vialikaj Ajčynnaj vajny była žyłaja zabudova — niekalki vulic draŭlanych damoŭ. Mienavita tut z 1926 pa 1941 hady žyŭ Janka Kupała, inšyja pradstaŭniki tvorčaj intelihiencyi. Jašče ŭ hetym rajonie stajali damy dziejačaŭ biełaruskaha nacyjanalnaha ruchu XX stahodździa Ivana i Antona Łuckievičaŭ.
— Rajon na treci dzień vajny kapitalna zhareŭ padčas bambiožki. Heta było žudasnaje vidovišča, — raskazyvaje viadučy navukovy supracoŭnik muzieja imia Janki Kupały Pavieł Karaloŭ.
U 1949-m na miescy pažaryšča zrabili park 30-hodździa BSSR, u 1962 hodzie jamu dali imia Janki Kupały.
U pažary acaleli niekalki budynkaŭ, u tym liku hramadskaja łaźnia Płaŭskaha i damy Łuckievičaŭ — usio heta źnieśli ŭžo paśla vajny.
Ciapier u parku amal ničoha nie nahadvaje pra minułaje hetaj častki horada. Tolki niekatoryja važnyja kropki adznačany kamianiami.
— Tut jość kamień, jaki paznačaje dvor, dzie žyli Łuckievičy, jość kamień na miescy byłoha doma Janki Kupały. Ale, dziakujučy znachodkam, jakija padnialisia ź ziamli padčas rekanstrukcyi, my možam lepiej pryadkryć Atłantydu hetaha miesca, — kaža Pavieł Karaloŭ.
Jakija artefakty lažać prosta pad nahami?
Prykładna paŭtara tydni tamu rabočyja kapali ŭ parku tranšeju, u jakoj treba prakłaści kabiel. Budaŭniki natyknulisia na padmurki — uvahu na ich źviarnuŭ Pavieł Karaloŭ.
Navukovy supracoŭnik upeŭnieny: heta častka znakamitaj hramadskaj łaźni Płaŭskaha. Dvaranin z takim proźviščam adkryŭ jaje na vulicy Vadochryščanskaj jašče ŭ 1875 hodzie, dvuchpaviarchovy kamienny budynak vyłučaŭsia siarod draŭlanaj zabudovy. Łaźnia pracavała i paśla revalucyi, u joj byvaŭ i Janka Kupała — jana stajała nasuprać jaho doma.
— Zachavalisia ŭspaminy. Kali Kupała chadziŭ u Ždanovičy na rybałku, hreŭsia kala vohnišča, to kazaŭ: tut horača, jak u łaźni Płaŭskaha!
Voś jak vyhladaje znachodka ŭ tranšei.
Pavieł Karaloŭ adrazu ž napisaŭ u Minkult, paprasiŭ zachavać adkrytyja padmurki. Jon źviazaŭsia i z archieołaham, jaki naziraje za terytoryjaj padčas rekanstrukcyi.
— Vielmi važna, kab padmurki acaleli, bo ŭ ludziej niama ŭjaŭleńnia pra toje, što tut niešta padobnaje było da vajny. Da taho ž, heta śviazana z postaćciu Janki Kupały. Možna było b zrabić abjekt muziejnym, vadzić ludziej i pakazvać, kudy paet chadziŭ parycca. Zaraz budaŭniki kapajuć u bok padmurkaŭ doma Łuckievičaŭ. Važna, kab ich taksama nie začapili.
Budaŭniki prypynili pracu pobač sa znachodkaj. Zaraz vyrašajecca los padmurkaŭ.
A aproč padmurkaŭ niešta jość?
U asnoŭnym pradmiety, jakija ŭjaŭlajuć cikavaść, na takich abjektach źbirajuć archieołahi, jakija viaduć nazirańnie za budoŭlaj. Toje, što zastajecca, usio adno moža być cikavym, kali ty muziejny rabotnik i viedaješ historyju miesca.
Naprykład, uvahu Paŭła Karalova pryciahnuła voś hetaje škło. Niekatoryja butelki ekskursavod datuje 1920-mi hadami, ale jość i vidavočna darevalucyjnyja. A jašče na miescy doma Janki Kupały adšukalisia askiepki staroj popielnicy.
— Pradmiety 1920−1930-ch hadoŭ typovyja dla Minska, ale jany važnyja. Jość uspamin pra Uładzisłavu Łucevič, udavu Kupały: kali joj prynieśli maleńkija kubačak i spodak, znojdziennyja na miescy byłoj zabudovy, jana raschvalavałasia da śloz. Paznała kubačak sa svajho domu. Niekatoryja znojdzienyja rečy vartyja taho, kab ekspanavacca na vystavie, pryśviečanaj domu Kupały. Jašče jość ideja zrabić vystavu, pryśviečanuju hetamu rajonu.
A voś askiepki harška, na adnym ź ich nadpis: «Vyłučeniec Puchavickaha r-nu». U kamientarach da zapisu Paŭła Karalova na fejsbuku krajaznaŭcy padkazali, što havorka idzie pra arciel hančaroŭ «Vyłučeniec», jakaja isnavała jakraz u vyznačanym rajonie Biełarusi. Pavieł Karaloŭ datuje pradmiety dvaccatymi hadami minułaha stahodździa — jakraz čas biełarusizacyi.
A voś bolš rańni pradmiet — kavałak piačnoj kafli z taŭrom minskaj darevalucyjnaj hančarnaj majsterni. Krajaznaŭca Vadzim Zielankoŭ adšukaŭ rekłamu takoha hančarnaha zavoda ŭ vydańni «Kalandar Paŭnočna-Zachodniaha kraju na 1889 hod».
Muziejny rabotnik nie moža prajści navat mima bruku, kamiani jakoha technika padymaje z-pad ziamli.
— Ja prynios piać miaškoŭ brukavanki, tamu što jana zaraz u parku pad nahami valajecca. Takoje archieołah nie voźmie, a muzieju cikava. Možna było b vykłaści niejkija darožki da abjektaŭ na vystavie. Heta ž mienavita taja brukavanka, jakaja tut niekali była!
Što kažuć pra znachodki inšyja śpiecyjalisty
Rekanstrukcyjaj parku imia Janki Kupały zajmajecca budtrest № 4, zakazčyk rabot — UKB Centralnaha rajona Minska.
Za abjektam viadzie nazirańnie pradstaŭnik Nacyjanalnaj akademii navuk, archieołah Siarhiej Dziarnovič.
Źjaŭleńnie kapitalnych kamiennych padmurkaŭ ŭ parku ździviła archieołaha:
— Pa ŭsich papiarednich dadzienych tut byŭ kvartał z adnapaviarchovaj draŭlanaj zabudovaj, tam byli małamahutnyja padmurki. My raźličvali, što sutykniemsia ź ich reštkami. Ź jakimi budynkami suadnosiacca adkrytyja kamiennyja padmurki, pakul składana kazać. Heta mohuć być jak reštki łaźni Płaŭskaha, tak i padmurki žyłoha doma druhoj pałovy XIX stahodździa — paśla mocnych minskich pažaraŭ praduhledžvalisia mahutnyja kamiennyja padmurki, a vierch byŭ draŭlany.
Archieołah dadaje, što abjekty z punktu hledžańnia zabudovy pasrednyja, ale nie ŭsio aceńvajecca tak prosta.
— Kali znojdzienaje źviazana z Łuckievičami, Jankam Kupałam i piersanalizacyjaj, muziejefikacyjaj u hetym kantekście — tady heta zusim inšyja adcieńni! Treba razumieć i kancepcyju raźvićcia parku, jakim jaho bačyć horad.
Znojdzienyja pradmiety pobytu, ličyć Siarhiej Dziarnovič, u asnoŭnym datujucca XX stahodździem, jany mahli źjavicca tut u tym liku z budaŭničym śmiećciem, jaki ssypali siudy, kali vyraŭnoŭvali miesca pad budučy park.
Navukovy kiraŭnik abjekta, architektar Instytuta «Biełžyłprajekt» Uładzimir Vyrostak raspavioŭ TUT.BY, što pracy kala padmurkaŭ da hetaha času nie viaducca. Ich los buduć vyrašać va ŭpraŭleńni kultury Minharvykankama.
Ciapier čytajuć
Što pościać biełaruskija sielebrycis, jakija apynulisia pad bombami i dronami ŭ krainach Bližniaha Uschodu4
Kamientary