Što takoje łachardziki, jakija tak lubiać na ŭschodzie Biełarusi

Videarolik u instahram-akaŭncie zatestilmogilev, u jakim pryhadali niekalki admietnych miascovych bytavych słoŭcaŭ, vyklikaŭ aktyŭnaje abmierkavańnie ŭ kamientarach.

Błohier Dzianis Blišč nazvaŭ hetuju leksiku «supierłakalnymi viaskovymi słovami», adnak sotni kamientataraŭ pad videa paćvierdzili, što hetaja leksika im dobra znajomaja i zastajecca ŭ žyvym haradskim maŭleńni.

View this post on Instagram

A post shared by NOVINKI | SKIDKI | OBZORY | MOHILEV (@zatestilmogilev)

Sałodkaja tajamnica mahiloŭskich łachardzikaŭ

Samym paznavalnym mahiloŭskim słoŭcam stała słova łachardziki, choć u kamientarach spračalisia pra toje, dzie ŭsio ž pravilna stavić nacisk. U słoŭnikach jano pryviedziena z naciskam na druhi skład — łachárdzik.

Łachardziki litaralna aznačajuć lubyja łasunki, naprykład, prysmaki da čaju.

Etymałahičny słoŭnik biełaruskaj movy nazyvaje hetaje słova hiermanizmam, pašyranym, vidać, praz movu idyš. Paraŭnajcie jaho ź niamieckimi lecker 'apietytny, smačny' i Leckerhaftigkeit 'ciaha da pačastunkaŭ'.

Mahiloŭ da Druhoj suśvietnaj vajny byŭ adnym z najvažniejšych asiarodkaŭ jaŭrejstva na Biełarusi, u peŭnaj stupieni zachoŭvaje hety status naroŭni z Babrujskam dahetul. Tamu takija zapazyčańni ź jaŭrejskaj movy ŭ biełaruskuju vyhladajuć całkam łahičnymi. 

Zrešty, sprečka pra nacisk źjaviłasia nie na pustym miescy, bo ŭ susiednim z abłasnym centram Białynickim rajonie słova, jakoje aznačaje 'pačastunak', maje formu łáchyrdzik.

Ad jaho ŭtvorana cełaje hniazdo słoŭ z tym ža koraniem i nacickam: łáchyrdzicca 'łasavacca', łáchyrdna 'pryjemna, smačna', łáchyrdnik 'łasun', łáchyrdnica 'łasucha', łáchyrdny 'smačny'.

Ciapier hetaje słova stała markieram dla žycharoŭ Mahiloŭščyny, jaki dazvalaje paznać svaich, bo astatnija biełarusy časta navat nie zdahadvajucca, pra što idzie havorka.

Babrujskaja bałazka

Pavialičyć

Kali łachardziki jadnajuć rehijon vakoł Mahilova, to bałazka zastajecca absalutna ekskluziŭnym markieram Babrujska. Adnačasova hetaje słova — linhvistyčnaja zahadka. U Babrujsku bałazkaj nazyvajuć śmietnicu abo viadro dla pamyjaŭ, i nidzie bolš u Biełarusi hetaje słova nie zrazumiejuć.

U akademičnych słoŭnikach hetaha słova niama, a jaho etymałohija vyhladaje paradaksalna. Staraślavianskaje błah' uzychodziła da prasłavianskaha bolg', jakoje mieła značeńni 'dobry'.

Takoje značeńnie pieradałasia biełaruskamu słovu bałazié, jakoje hienietyčna ŭzychodzić da prasłavianskaj asnovy i pa značeńni adpaviadaje słovazłučeńniam «dobra što», «dobra jakraz» i «dobra, što choć»: «Bałazie, na asnoŭnaj pracy žančyna pracuje try dni praz try, taki hrafik jaje całkam zadavalniaje».

Ale, ź inšaha boku, jość i biełaruskaje słova błahí, jakim abaznačajuć usio drennaje, chudoje, biednaje i słaboje — to-bok antanimičnyja značeńni. I jano taksama ŭzychodzić da taho ž starasłavianskaha błah', ale tut, jak tłumačać movaznaŭcy, admoŭnaje značeńnie raźviłosia jak vynik tabuistyčnaha słovaŭžyvańnia.

Ci mahło ad słova błahi ŭtvarycca babrujskaje słoŭca bałazka, abo jaho karani, jak i mahiloŭskich łachardzikaŭ, varta šukać niedzie ŭ idyšy, navuka pakul nie daje adkazu, uvohule nie zaŭvažajučy hetaha słova.

Mahiloŭski batnik

Pavialičyć

Jašče adno mahiloŭskaje słoŭca, jakoje nie trapiła ni ŭ jakija biełaruskija słoŭniki, — heta bátnik. Zhodna ź Vialikim tłumačalnym słoŭnikam ruskaj movy, słova ŭtvarałasia ad anhlijskaha button 'huzik, knopka' i im nazyvajuć prytalenuju kašulu ci koftu z adkładnym kaŭniarom i zašpilkaj na płancy (zvyčajna na knopkach).

Ale ŭ Mahilovie tak nazyvajuć koftu, jakaja ŭ astatniaj Biełarusi viadomaja jak bajka, a za jaje miežami — jak chudzi ci tałstoŭka. Statystyka prodažaŭ na biełaruskich internet-placoŭkach paćviardžaje hetuju anamaliju: absalutnaja bolšaść abjaŭ z takoj nazvaj pachodzić mienavita z Mahiloŭskaj vobłaści.

Słova šyroka viadomaje ŭ Rasii i Ukrainie, ale tam jano moža aznačać navat lohkaje poła.

Toje ž, što i na Smalenščynie

Mnohija mahiloŭskija słoŭcy, naprykład palohać, jakoje ŭ videa tłumačać jak sprobu ŭzvažyć štości rukoj, adnolkava dobra znajomyja i mahiloŭcam, i smalenčukam. Miaža pamiž dvuma rehijonami źjaviłasia štučna, adrezaŭšy biełaruskija havorki ad asnoŭnaha masivu i pieratvaryŭšy ich u «dyjalekt ruskaj movy» — pra miascovy słoŭnik biełaruskaj leksiki, jakaja źjaŭlajecca pramym praciaham biełaruskich havorak na Viciebščynie i Mahiloŭščynie, my pisali ŭ niadaŭnim artykule.

Inšyja moŭnyja cikavostki

Siarod niezvyčajnych rehijanalizmaŭ možna adznačyć imia Chalimon jak iraničny zvarot da nierazumnaha abo niaŭkludnaha čałavieka: «Nu ty i Chalimon!» — kažuć na Mahiloŭščynie.

«Chalimonam» nazyvajecca biełaruski narodny taniec-hulnia, jaki byŭ papularny na Mścisłaŭščynie jašče stahodździe tamu. Heta była kaladnaja zabava, dzie salist u centry kruha ilustravaŭ pieśniaju roznyja kamičnyja situacyi.

Vobraz Chalimona — trochi niedarečnaha, ale časam udačlivaha piersanaža — zastaŭsia i ŭ prymaŭkach kštałtu «i Chalimon tancuje, kali jamu šancuje».

Pa-svojmu hulajuć i ŭ viadomuju hulniu «Kamień, nažnicy, papiera»: pakul stalica i inšyja rehijony karystajucca «u-je-fa», dla žychara Mahiloŭščyny zvykłym varyjantam źjaŭlajecca «čy-hu-ny».

Usie hetyja rehijanalnyja słoŭcy, jak paduzornik — karunkavaja pałasa, jakuju pryšyvali da praściny, kab zakryć žaleznuju asnovu łožka zboku, abo ciapiersi, jakoje aznačaje zusim nie 'ciapier', a naadvarot — 'daŭno', zachoŭvajuć kulturnuju raznastajnaść Biełarusi, ale i jana źnikaje pad naciskam rusifikacyi.

• 21
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1
• 3