Tramp zajaviŭ, što karta Irana moža źmianicca

Pavodle słoŭ Trampa, kurdskija atrady hatovyja zajści na terytoryju Irana, ale jon nibyta asabista zahadaŭ im hetaha nie rabić.

«Ja skazaŭ im, što nie chaču hetaha. Vajna i biez taho dastatkova składanaja, kab jašče ŭciahvać u jaje kurdaŭ», — padkreśliŭ prezident.

Amierykanski lidar tłumačyć svajo rašeńnie ryzykaj poŭnaha chaosu ŭ rehijonie. U Vašynhtonie bajacca, što ŭdzieł kurdaŭ moža spravakavać nie prosta źmienu ŭłady, a maštabnuju hramadzianskuju vajnu ŭ Iranie, jakaja padšturchnie inšyja etničnyja hrupy da paŭstańniaŭ za aŭtanomiju. Heta mahło b pieratvaryć Iran u «terytoryju niekiravanaha vybuchu».

U toj ža ŚMI z krynicami ŭ rehijonie pisali, što Amieryka i Izrail padbuchtorvali kurdaŭ da ŭvarvańnia, ale tyja imknucca ŭchilicca ad takich dziejańniaŭ, bo nie chočuć achviaravać svaimi ludźmi ŭ čužych intaresach.

Pry hetym Tramp skazaŭ, što «karta Irana moža źmianicca paśla kanfliktu». Jon nie kankretyzavaŭ, jak jana moža źmianicca. Adnak mnohija źviarnuli ŭvahu na pryviadzieńnie vojskaŭ Azierbajdžana ŭ poŭnuju bajavuju hatoŭnaść.

U amierykanskich ŚMI źjavilisia taksama mierkavańni, što ZŠA mohuć zachapić vostraŭ Chark u Piersidskim zalivie, praź jaki prachodzić 90% nafty, jakuju ekspartuje Iran.

Tramp taksama zajaviŭ, što jamu bolš nie patrebna vajskovaja dapamoha Vialikabrytanii na Blizkim Uschodzie, pakolki ZŠA, na jaho dumku, užo pieramahli ŭ vajnie suprać Irana.

Pavodle paviedamleńniaŭ iranskich dziaržaŭnych ŚMI, Korpus vartavych isłamskaj revalucyi ŭžo nanios šerah udaraŭ pa kurdskich pazicyjach u irakskim Kurdystanie. Tehieran paabiacaŭ razdavić lubyja hrupoŭki, jakija pasprabujuć zamachnucca na terytaryjalnuju cełasnaść krainy.

5 sakavika dva bieśpiłotniki, zapuščanyja z terytoryi Irana, atakavali azierbajdžanski ankłaŭ Nachičevań. Adzin ź ich trapiŭ u budynak terminała mižnarodnaha aeraporta, jaki znachodzicca prykładna za dziesiać kiłamietraŭ ad miažy, druhi ŭpaŭ pobač sa škołaj u siale Šakarabad. U vyniku paciarpieli dva čałavieki, a budynak aeraporta atrymaŭ paškodžańni.

Ministerstva zamiežnych spraŭ Azierbajdžana nazvała hety napad hrubym parušeńniem mižnarodnaha prava. Pasła Irana vyklikali dla ŭručeńnia noty pratestu, a Baku zapatrabavaŭ ad Tehierana pravieści rasśledavańnie i dać harantyi, što padobnyja vypadki nie paŭtoracca.

U Ministerstvie abarony Azierbajdžana zajavili, što ataki na cyvilnuju infrastrukturu nie zastanucca biez adkazu i paabiacali pryniać miery dla abarony suvierenitetu krainy, nasielnictva i važnych abjektaŭ.

Razam z tym raniej Ilcham Alijeŭ asabista naviedaŭ pasolstva Irana ŭ Baku, kab vykazać spačuvańni ŭ suviazi sa śmierciu viarchoŭnaha lidara ajatały Ali Chamieniei, jaki zahinuŭ u vyniku amierykana-izrailskich udaraŭ.

Jak paviedamlała Financial Times, jašče da ciapierašniaha kryzisu na Blizkim Uschodzie ŭ Iranie byŭ raspracavany płan na vypadak vajny, jaki praduhledžvaje ŭdary pa enierhietyčnych abjektach susiednich krain z metaj stvaryć chaos u rehijonie i akazać cisk na Zachad.

U Iranie žyvie vielmi šmat azierbajdžancaŭ, heta najbujniejšaja etničnaja mienšaść krainy, kolkaść jakoj, pa roznych acenkach, składaje ad 15 da 20 miljonaŭ čałaviek (prykładna 16—25% nasielnictva Irana). Heta u paŭtara ci dva razy bolš, čym nasielnictva Azierbajdžana (kala 10 miljonaŭ).

Asnoŭnaja častka azierbajdžanskaha nasielnictva žyvie na paŭnočnym zachadzie Irana, u rehijonie, jaki histaryčna nazyvajuć Paŭdniovym Azierbajdžanam. Jon miažuje z Azierbajdžanskaj Respublikaj.

Padzieł azierbajdžanskaha etnasu adbyŭsia ŭ pačatku XIX stahodździa ŭ vyniku rasijska-piersidskich vojnaŭ. Pavodle Hiulistanskaha (1813) i Turkmančajskaha (1828) dahavoraŭ terytoryja była padzielena pa race Araks. Paŭnočnaja častka tady adyšła da Rasijskaj Impieryi (ciapier niezaležny Azierbajdžan), a paŭdniovaja častka zastałasia ŭ składzie Piersii (ciapier Iran).

Azierbajdžanskaje pytańnie ŭ Iranie padčas Druhoj suśvietnaj vajny, a asabliva paśla jaje sprabavaŭ vykarystać Stalin. U 1941 hodzie tudy ŭviali savieckuju 47‑iu armiju, a prapahandysty, jakich z Baku nakiroŭvaŭ 1‑y sakratar CK KP Azierbajdžana Mir-Džafar Bahiraŭ, aktyŭna raspaŭsiudžvali idei panazierbajdžanizmu.

U žniŭni—vieraśni 1945 hoda była stvorana Demakratyčnaja partyja Azierbajdžana. 26 listapada 1945 hoda pad kantrolem savieckich vojskaŭ adbylisia vybary ŭ Nacyjanalny miedžlis Iranskaha Azierbajdžana, na jakich pieramahła hetaja partyja. 12 śniežnia było abvieščana pra stvareńnie Demakratyčnaj Respubliki Azierbajdžan. Prykładna ŭ toj ža čas, u studzieni 1946 hoda, u Iranskim Kurdystanie była abvieščanaja takaja ž maryjanietkavaja Miechabadskaja respublika.

Adnak płan Maskvy stvaryć u Iranskim Azierbajdžanie zaležnuju dziaržavu nie ŭdałosia realizavać. U mai 1946 hoda Stalin pad ciskam ZŠA i Vialikabrytanii vyvieŭ savieckija vojski ź Irana. Paśla hetaha los stvoranych savietami respublik faktyčna byŭ vyrašany — nieŭzabavie iranskija vojski ŭziali ich terytoryju pad kantrol, a lidary respublik byli ci represavanyja, ci źbiehli ŭ SSSR. Paśla taho pytańnie azierbajdžanskaha abjadnańnia na surjoznym uzroŭni bolš nikoli nie padymałasia. 

Azierbajdžanskija karani majuć adzin ź lidaraŭ iranskaj apazicyi Mirchasejn Musavi i znakamity iranski kinarežysior Džafar Panachi. Praŭda, daloka nie ŭsie ludzi ciurkskich karanioŭ u Iranie zachavali azierbajdžanskuju identyčnaść.

• 1
• 0
• 3
• 6
• 5
• 0
• 0
• 1