Sioleta najlepšaj knihaj, na dumku ekśpiertaŭ «NN», staŭ zbor tvoraŭ Adama Babareki.
Postać Babareki (1899—1938) — piśmieńnika, adnaho z hienijalnych litaraturaznaŭcaŭ i krytykaŭ, znakavaja.Pa mierkavańni adnaho sa składalnikaŭ dvuch-tomnika Viktara Žybula, Babareka moh stać «biełaruskim Bialinskim» abo «biełaruskim Kafkam». Ale Babareku represavali ŭ 1930-m. Rukapisy zastalisia ŭ siamji.
Heta treci vypadak za apošnija piać hadoŭ, kali najlepšaj knihaj hoda robicca retraśpiektyŭnaje vydańnie. Situacyja, kali novyja knihi nie pieraŭzychodziać darobku papiarednich pakaleńniaŭ, śviedčyć, što kulturny kryzis jašče nie pieraadoleny.Ale było b dziŭna bačyć inšaje ŭ siońniašniaj situacyi dyktatury.
Siarod nazvanych ekśpiertami šaści dziasiatkaŭ vydańniaŭ pieravažaje mastackaja litaratura.Traplaje ŭ pieršuju dziasiatku zbornik fiłasofskaj liryki adnaho z apošnich kłasikaŭ — Ryhora Baradulina «Anima», vydadzieny Čyrvonym kaściołam. U knizie sabranyja kananičnyja malitvy ŭ paetyčnaj interpretacyi aŭtara, biblejskija bałady, psałmy, vieršy-malitvy.
Jość u topie i debiuty — kniha Antona Franciška Bryla. Andrej Chadanovič charaktaryzuje jaje jak «zbornik virtuoznaj liryki».U naš čas papsovaści Anton Francišak — nie papsovy, adznačaje staršynia Biełaruskaha PEN-centra. Čytańnie jaho tvoraŭ patrabuje surjoznaha čytača-saŭdzielnika. Darečy, małady Bryl — unuk Janki Bryla.
Pakaleńnie 80-ch u topie rejtynhu prezientuje Andrej Fiedarenka z knihaj «Miaža».U joj — raman-ese i apaviadańni. Krytyki adznačajuć składanaść aŭtabijahrafičnaha tvora, hłybiniu razvahaŭ aŭtara. Takim čynam, choć Chadanovič i nazvaŭ naš čas «papsovym», u rejtynhu jaŭna nie staje masavaj litaratury pa-biełarusku.
Litaraturaznaŭčaja praca «Kupała i Kołas, vy nas hadavali...» — adna z apošnich knih archivista Vitala Skałabana, jaki adyšoŭ u 2011-m.Uvahu pryciahvaje forma histaryčnaha rasśledavańnia. «Tolki Vital Skałaban ź jahonym niezvyčajnym talentam daśledčyka, addanaściu i ruplivaściu moh znajści ŭnikalnyja dakumienty, jakija viartajuć horkuju praŭdu biełaruskaj litaratury, strasajučy pazałotu i bronzu», — adznačyła ekśpiert Ludmiła Rubleŭskaja.
U pieršaj dziasiatcy až try pazicyi zajmajuć pierakłady zamiežnaj kłasiki — Miłaš, Po, Jansan.Kolkaść pierakładaŭ, jakija ŭdajecca vydavać, zaŭvažna raście, dziakujučy kołu maładych pierakładčykaŭ, zhrupavanych vakoł internet-časopisa «PrajdziŚviet».
Ekśpierty zhadali bolš za dva dziasiatki vydaviectvaŭ, ale siarod ich tolki adno znachodzicca pa-za stalicaj i jašče siem — u inšych krainach.
Rehijanalnyja vydavieckija asiarodki zastajucca słabymi, a knižny rynak krainy — padzielenym.
Lidarami pa kolkaści zhadanych knih zastajucca niezaležnyja vydaŭcy — «Łohvinaŭ», «Knihazbor». Siarod dziaržaŭnych — «Litaratura i mastactva».
Vynikovy rejtynh padajecca pavodle padliku bałaŭ pa dziesiacibalnaj škale. Za kožnaje pieršaje miesca ŭ śpisie naličvajecca 10 bałaŭ, za druhoje — 9 i h. d.
Arsień Lis, litaraturaznaviec
1. Ryhor Baradulin. Anima. — Minsk: Rymska-Katalickaja parafija Sv.Symona i Sv.Aleny.
2. Vincuk Advažny. Vybranyja tvory. — Minsk: Knihazbor.
3. Nił Hilevič. Zbor tvoraŭ. T4. Paezija, satyra, humar. — Minsk.
4. Leanid Łyč. Varyjacyi na nacyjanalnuju temu.
5. Ała Siamionava. U śviatoj krainie vyhnańnia. — Minsk: Knihazbor
6. Mifałohija biełarusaŭ. Encykłapiedyčny słoŭnik. — Minsk: Biełaruś.
7. Encykłapiedyja «Maksim Bahdanovič». — Minsk: BiełEn imia P.Broŭki.
8. Volha Chraptovič-Bucianiova. Złom (1939—1942): uspaminy. — Minsk: Knihazbor.
9. Anatol Sabaleŭski. Majstry, padziei, akaličnaści: narysy, artykuły, ese. — Minsk: Knihazbor.
10. Chryščeńnie nacyi. Masavyja akcyi 1988—2009. — Vilnia: Instytut biełarusistyki; Minsk: Palityčnaja śfiera.
Michaś Kazłoŭski, krajaznaviec, redaktar almanacha «Kuferak Vilenščyny»:
1. Adam Babareka. Zbor tvoraŭ u 2 t. — Vilnia: Instytut biełarusistyki; Biełastok: Biełaruskaje histaryčnaje tavarystva.
2. Jurka Vićbič. Łšono Haboo Bijrušałajm: davajennaja proza. — Minsk: Knihazbor.
3. Leanid Łyč. Nacyjanalna-kulturnaje žyćcio na Biełarusi ŭ časy vajny (1941—1944 hh.). — Vilnia: Naša budučynia.
4. Maksim Bahdanovič: viadomy i nieviadomy: zbornik litaraturaznaŭčych i archiŭnych materyjałaŭ. — Minsk: LiM.
5. Edhar Po. Maska Čyrvonaje Śmierci. Vybranyja navieły, vieršy, ese / Pierakład z anhlijskaj. — Minsk: Knihazbor.
6. Uładzimir Kažamiaka. Nie pakidajcie nas, biełyja lebiedzi. — Minsk: Łohvinaŭ.
7. Vasil Žušma. Hareza: apovieść. — Minsk: LiM.
8. Alaksandr Stahanovič. Uspaminy pasła. — Minsk: Limaryus.
9. Franciška Uršula Radzivił. Niaśvižski albom: zbornik luboŭnaj liryki. — Minsk: Knihazbor.
10. Vincuk Advažny. Vybranyja tvory.
Aleś Paškievič, historyk:
1. Ściapan Niekraševič, Mikoła Bajkoŭ. Rasijska-biełaruski słoŭnik.
2. Adam Babareka. Zbor tvoraŭ u 2 t.
3. Encykłapiedyja «Maksim Bahdanovič».
4. Česłaŭ Miłaš. Paezija, eseistyka, aŭtabijahrafičnaja proza ŭ 4 tamach. — Minsk: Łohvinaŭ.
5. Lisiejčykaŭ, Dzianis. Štodzionnaje žyćcio ŭnijackaha parafijalnaha śviatara biełaruska-litoŭskich ziamiel 1720–1839 hh.
6. Uładzimir Roŭda. Palityčnaja sistema Respubliki Biełaruś: vučebny dapamožnik. — Vilnia: EHU.
7. Słavianamoŭnaja paezija VKŁ XVI–XVIII st. — Minsk: Biełaruskaja navuka.
8. Jaŭstafij Januškievič. Uspaminy (1805—1831). — Minsk: Limaryus.
9. Michaś Kazłoŭski. Pra knižnikaŭ i knihi : natatki biblijafiła, epistalarnaja spadčyna. — Minsk: Knihazbor.
10. Źmicier Sasnoŭski. Muzyčnaja kultura rycarskaha sasłoŭja VKŁ i Karaleŭstva Polskaha. — Minsk: Knihazbor.
Alaksandr Fiaduta, litaraturaznaviec:
1. Adam Babareka. Zbor tvoraŭ u 2 t.
2. Encykłapiedyja «Maksim Bahdanovič».
3. Alaksandr Stahanovič. Uspaminy pasła.
4. Anton Francišak Bryl. Nie ŭpaŭ žołud. — Minsk: Łohvinaŭ.
5. Kupała i Kołas, vy nas hadavali... Kniha druhaja. 1939—2009. Układalniki Viačasłaŭ Sielamienieŭ, Vital Skałaban. — Minsk: LiM.
6. Uładzimir Niaklajeŭ. «Listy da Voli». — Vilnia.
7. Vincuk Advažny. Vybranyja tvory.
8. Radziviły. Albom partretaŭ XVIII — XIX stahodździaŭ. — Minsk: BiełEn imia P.Broŭki.
9. Andrej Fiedarenka. Miaža. — Minsk: LiM.
10. Jaŭstafij Januškievič. Uspaminy (1805—1831).
Andrej Chadanovič, staršynia Biełaruskaha PEN-centra:
1. Česłaŭ Miłaš. Paezija, eseistyka, aŭtabijahrafičnaja proza ŭ 4 tamach.
2. Edhar Po. Maska Čyrvonaje Śmierci. Vybranaje
3. Anton Francišak Bryl. Nie ŭpaŭ žołud.
Maryja Martysievič. Ambasada: vieršy svaje i čužyja. — Minsk: Knihazbor.
4. Alhierd Bacharevič. Małaja miedyčnaja encykłapiedyja Bachareviča. — Radyjo «Svaboda».
Pavał Kaściukievič. Zbornaja RB pa niehałoŭnych vidach sportu. — Minsk: Łohvinaŭ.
5. Tuve Jansan. Kapialuš čaradzieja. — Minsk: Źmicier Kołas.
Hierman Hiese. Stepavy voŭk. Raman. — Minsk: Źmicier Kołas.
6. Ihar Kulikoŭ. Pavarot na mora. — Minsk.
7. Maks Ščur. List, znojdzieny na papiališčy. — Poznań: Bieły Krumkač.
8. Artur Klinaŭ. Šałom: vajenny raman. — Minsk: Łohvinaŭ/Kniharnia «NN».
9. Lavon Volski. Miłaruś. — Minsk: Miedysont.
Viktar Šałkievič. Requiem pa niepatrebnych rečach. — Hrodna.
10. Siaržuk Vituška. Dziń-dziliń. Kazki. — Minsk: Źmicier Kołas.
Sierž Minskievič. Sad zamknionych hor. — Minsk: Halijafy.
Aleh Dziarnovič, historyk:
1. Słavianamoŭnaja paezija VKŁ XVI–XVIII stst. — Minsk: Biełaruskaja navuka.
2. Ludmiła Dučyc, Iryna Klimkovič. Sakralnaja hieahrafija Biełarusi.
3. Uładzisłaŭ Achromienka. Teoryja zmovy: Kinaraman-fars. — Minsk: Łohvinaŭ.
4. Česłaŭ Miłaš. Paezija, eseistyka, aŭtabijahrafičnaja proza ŭ 4 tamach.
5. Kušniarevič A.M. Muravanaja dabastyjonnaja fartyfikacyja VKŁ. — Minsk: Biełaruskaja navuka.
6. Historyja Biełarusi. T. 6: Biełaruś u 1946—2009 hh. — Minsk: Sovriemiennaja škoła; Ekopierśpiektiva.
7. Uładzimir Roŭda. Palityčnaja sistema Respubliki Biełaruś: vučebny dapamožnik. — Vilnia: EHU.
8. Chryščeńnie nacyi. Masavyja akcyi 1988-2009.
9. Pres-fota Biełarusi-2010. — Kaŭnas: Arx Baltica.
10. Vital Ryžkoŭ. Dźviery, zamknionyja na klučy. — Minsk: Łohvinaŭ.
Leanid Hałubovič, litaraturny krytyk:
1. Encykłapiedyja «Maksim Bahdanovič».
2. Andrej Fiedarenka. Miaža.
3. Edhar Po. Maska Čyrvonaje Śmierci.
4. Aleś Razanaŭ. Ź Vialimira Chlebnikava.
5. Česłaŭ Miłaš. Paezija, eseistyka, aŭtabijahrafičnaja proza ŭ 4 tamach.
6. Maksim Bahdanovič: viadomy i nieviadomy: zbornik litaraturaznaŭčych i archiŭnych materyjałaŭ.
7. Iryna Šaŭlakova. Sapraŭdnyja chroniki Poŭni: artykuły i recenzii. — Minsk: LiM.
8. Franc Siŭko. Vyspy. — Minsk: Łohvinaŭ.
9. Adam Babareka. Zbor tvoraŭ u 2 t.
10. Vital Ryžkoŭ. Dźviery, zamknionyja na klučy.
Ludmiła Rubleŭskaja, litahladalnik haziety «SB. Biełaruś Siehodnia»:
1. Adam Babareka. Zbor tvoraŭ u 2 t.
2. Kupała i Kołas, vy nas hadavali...
3. Andrej Fiedarenka. Miaža.
4. Viktar Karamazaŭ. Mastak i parabki. — Minsk: Miedysont.
5. Ała Siamionava. U śviatoj krainie vyhnańnia.
6. Edhar Po. Maska Čyrvonaje Śmierci.
7. Franc Siŭko. Vyspy.
8. Siarhiej Kalenda. Iržavy pakoj ź biełymi špalerami. — Minsk: Miedysont.
9. Artur Klinaŭ. Šałom.
10. Vincuk Advažny. Vybranyja tvory.
Kniharnia «Eŭryka», Minsk:
1. Michaś Paźniakoŭ. Hulniasłoŭ: hulnia ź litarami i słovami. — Minsk: LiM.
2. Tuve Jansan. Kamieta nad dalinaj mumitrolaŭ.
3. Tuve Jansan. Kapialuš čaradzieja.
4. Leanid Nieściarčuk. Stanisłaŭ Aŭhust Paniatoŭski: Manarch, aśvietnik, miecenat. — Brest: Bresckaja drukarnia.
5. Aksana Katovič, Janka Kruk. Zołotyje praviła narodnoj kultury. — Minsk: Adukacyja i vychavańnie.
6. Biełaruski arfahrafičny słoŭnik. Układalniki Ł.P.Kuncevič, I.U.Kandracienia. — Minsk: Biełaruskaja navuka.
Kniharnia «Łohvinaŭ», Minsk:
1. Česłaŭ Miłaš. Paezija, eseistyka, aŭtabijahrafičnaja proza ŭ 4 tamach.
2. Lavon Volski. Miłaruś.
3. Vital Ryžkoŭ. Dźviery, zamknionyja na klučy.
4. Artur Klinaŭ. Šałom.
5. Tuve Jansan. Kapialuš čaradzieja.
6. Pres-fota Biełarusi-2010.
7. Siaržuk Vituška. Dziń-dziliń. Kazki.
8. Aleś Razanaŭ. Ź Vialimira Chlebnikava.
9. Edhar Po. Maska Čyrvonaje Śmierci. Vybranyja navieły, vieršy, ese / Pierakład z anhielskaj.
10. Hierman Hiese. Stepavy voŭk. Raman. Pierakład ź niamieckaj Vasila Siomuchi. — Minsk: Źmicier Kołas.
«Knižny sałon», Minsk:
1. Kšyštaf Mihań: biblijahrafičny pakazalnik (1960—2010): da 70-hodździa z dnia naradžeńnia i 50-hodździa navukovaj dziejnaści. — Minsk: BDUKM.
2. Ryhor Baradulin. Anima.
3. Śviatłana Ivanova. Minsk duši mojej. — Minsk: Čatyry čverci.
4. Juryj Tatarynaŭ. Drievniaja Litva: istoki biełorusskoj narodnosti i hosudarstviennosti. — Minsk: Smełtok.
5. Siarhiej Šabielcaŭ. Immihranty-čakariero iz II Rieči Pospolitoj v Arhientinie i Parahvaje. Vospominanija biełorusov i ukrainciev. — Minsk: RIVŠ.
6. Aksana Katovič, Janka Kruk. Biełorusskaja svad́ba: tajnyje kluči siemiejnoho sčasťja. — Minsk: Adukacyja i vychavańnie.
7. Falkłarystyčnyja daśledavańni: Kantekst. Typałohija. Suviazi: zbornik navukovych artykułaŭ. Vypusk 8. — Minsk: Prava i ekanomika.
8. Aleś Karlukievič. I maram volu dam: litaraturnaja karta Puchaviččyny. — Minsk: Bieł-En imia P.Broŭki.
9. Bahdanovič Maksim. Vianok. Kniha vybranych vieršaŭ. Faksimilnaje vydańnie. — Minsk: Mastackaja litaratura.
10. Valancina Stelmach. Biełaruś ŭ asobach. — Minsk: Pačatkovaja škoła.
Dziasiatka najlepšych knih 2011 hoda vyhladaje tak:
1. Adam Babareka. Zbor tvoraŭ u 2 t. Układalniki Alesia Babareka, Viktar Žybul, Hanna Zapartyka. — Vilnia, Instytut biełarusistyki; Biełastok. Biełaruskaje histaryčnaje tavarystva. — 41 bał;
2. Česłaŭ Miłaš. Paezija, eseistyka, aŭtabijahrafičnaja proza ŭ 4 tamach. — Minsk: Łohvinaŭ. — 40 bałaŭ;
3. Encykłapiedyja «Maksim Bahdanovič». Ukłali Ivan Sałamievič, Mikałaj Trus. — Minsk: BiełEn imia P.Broŭki. — 31 bał;
4. Edhar Po. Maska Čyrvonaje Śmierci. Vybranyja navieły, vieršy, ese / Pierakład z anhielskaj. — Minsk: Knihazbor. — 30 bałaŭ;
5. Tuve Jansan. Kapialuš čaradzieja. Pierakład z šviedskaj Nasty Łabady i Alesi Bašarymavaj. — Minsk: Źmicier Kołas. — 20 bałaŭ;
6-7. Ryhor Baradulin. Anima. — Minsk: Rymska-Katalickaja parafija Sv.Symona i Sv.Aleny.
Andrej Fiedarenka. Miaža. — Minsk: Litaratura i mastactva. — pa 19 bałaŭ;
8-10. Vincuk Advažny. Vybranyja tvory. — Minsk: Knihazbor.
Kupała i Kołas, vy nas hadavali... Kniha druhaja. 1939—2009. Układalniki Viačasłaŭ Sielamienieŭ, Vital Skałaban. — Minsk: Litaratura i mastactva.
Anton Francišak Bryl. Nie ŭpaŭ žołud. — Minsk: Łohvinaŭ. — pa 15 bałaŭ;
Najlepšyja knihi papiarednich hadoŭ:
2010 — Uładzimir Karatkievič. Ładździa Rospačy. Pieršaje niepadcenzurnaje vydańnie. — Minsk: Miedysont;
2009 — Aleh Łatyšonak. Nacyjanalnaść — Biełarus. — Vilnia: Instytut Biełarusistyki/Biełastok: Biełaruskaje histaryčnaje tavarystva;
2008 — Hałasy z-za niebakraju: antałohija paezii śvietu ŭ biełaruskich pierakładach XX st. Ukłaŭ Michaś Skobła. — Minsk: Limaryus;
2007 — Pavieł Sieviaryniec. Listy ź lesu. — Vilnia: Instytut biełarusistyki/Kniharnia «Naša Niva».
Ciapier čytajuć
«Mama, davaj napišam zajavu ŭ milicyju, jon mianie ŭžo dastaŭ». Maci školnika z Bresta, jaki skončyŭ žyćcio samahubstvam, raskazała pra ckavańnie syna
Kamientary