Za bolevym paroham

Za bolevym paroham

Falklor u zapisach Jana Čačota i bratoŭ Tyškievičaŭ. — Miensk: Navuka i technika, 1997. Seryja «Biełaruskaja narodnaja tvorčaść».

Kniha «Falklor u zapisach Jana Čačota i bratoŭ Tyškievičaŭ» niadaŭna vyjšła ŭ akademičnaj seryi «Biełaruskaja narodnaj tvorčaść». Usie tvory zapisanyja ŭ pačatku minułaha stahodździa i źjaŭlajucca pieršakrynicaj śviedčańniaŭ pra toje, što było z našaj krainaj i našymi prodkami amal dźvieście hadoŭ nazad, kali Biełaruś była zachoplenaja Rasiejaj, ale jašče nia straciła svajho ŭłasnaha abličča.

Na žal, dla mnohich sučasnych biełarusaŭ takaja kniha — jak by za bolevym paroham. U hałovach usio jašče siadzić teza pra toje, što da 17-ha hodu heta była dzikaja kraina, dzie panavała biaźlitasnaja ekspłuatacyja, a čarnaziomny narod u aborach i z kaŭtunom u hałavie siadzieŭ pa ziamlankach. I tolki revalucyja vyzvaliła jaho z žabractva i ciemnaty. Usia historyja da 17-ha hodu niby adrezanaja chirurhičnym sposabam. Heta značyć, čałaviek nie prajektuje jaje śviedčańni na svajo ŭłasnaje žyćcio. Bo da revalucyi nie było ničoha. A kali što j było, to da nas abo da našaha žyćcia heta nia maje nijakaha dačynieńnia. Heta —kazki, pryhožyja prydumki. A kali nie prydumki, to što tady nam usim treba zrabić z saboju, jaki pieražyć hrandyjozny pieravarot ujaŭleńniaŭ pra siabie i svoj kraj, faktyčna — pieraradzicca.

U novym vydańni falkloru z zapisaŭ Čačota i bratoŭ Tyškievičaŭ kidajecca ŭ vočy vyśmiejvańnie niazdaraŭ i ŭsialakaj biadoty! Tut niama praciahłych žurbotnych piesień pra toje, što niama čaho jeści, niama ŭva što abucca. Takija pieśni źjaviacca paźniej. U hetych ža niama ni łapciej, ni kaŭtuna. A voś kazłovych bocikaŭ dy šaŭkovych chustačak — kolki zaŭhodna.

Tut amal panuje sacyjalny mir. Časam možna padumać, što hetyja pieśni składalisia panami. I tolki rod zaniatkaŭ — žnivo, kaśba i h.d. vydaje, što panami vyhladaŭ naš pracoŭny lud.

Kidajecca ŭ vočy i mir relihijny, ci, moža, relihijnaja niepryncypovaść. «Dy niama ksiandza doma, Dy pajechaŭ da Albova Klučyki kupavaci, Cerkaŭku admykaci». Cerkaŭku admykaje ksiondz.

Hieahrafija ŭ pieśniach — usia Biełaruś, časta sustrakajecca Vilnia — chutčej idealny, čym realny biełaruski horad. Hetaksama jak i najbolš častaja raka — Dunaj — idealnaja biełaruskaja raka.

Imiony taksama miašanyja — katalickija i pravasłaŭnyja: Kaziuška i Andrejka, Juraś z Habrusiom, Harysłaŭka i Janačka, Nastulka, Ullanka i Lusiečka, Baryska, Kuziomka dy Anatolka, Adolka, Słavačka i Tamašok. Sufiksy pieravažna pamianšalnyja. Hetaksama łaskava apiavajucca i pobyt i pryroda i abradavyja śviaty. Hetyja biaźbiednyja ludzi, pasielenyja Boham u biaźbiednym krai mieli kłopaty chiba što psychalahičnaha charaktaru, źviazanyja z dačynieńniami ŭ siam'i abo na hlebie pjanstva i hlabalnymi filazofskimi prablemami.

Čamuści biaz daj pryčyny mnie ŭsio heta pačynaje nahadvać filmy Bierhmana, dzie čałavieka turbujuć nie prablemy bytu, a prablemy byćcia. Hetkaju paŭstaje Biełaruś ź piesień pačatku ChICh st. Zusim Eŭrapiejskaja kraina, užo aneksavanaja Rasiejaj, ale jašče nie razburanaja, nie abrabavanaja, jašče žyvaja. Adzinaje, badaj, śviedčańnie novaj realnaści — rekruckija nabory ŭ rasiejskuju armiju, jakija ź piesień paŭstajuć sapraŭdnymi abłavami na moładź.

Svojeasabliva hučać u pieśniach patryjatyčnyja matyvy, amal nieviadomyja nam u paźniejšych pieśniach:

Starana maja, staronačka,

Nie mahu ciabie pazabyci,

Dy ni ŭdzień chodziačy,

A ni ŭnačy splučy.

Uvohule radzima źviazvajecca nia stolki z krajem, kolki z rodam, ź siamjoju.

Usio, što było paśla, — byŭ hvałt prychadniaŭ i zmahańnie patryjotaŭ mienavita za hetyja tradycyjnyja padmurki isnavańnia. «Našy dziady nia znali biady, ale ž unuki nabralisia muki». —Zapisaŭ Jaŭstafi Tyškievič u Barysaŭskim paviecie ŭ pačatku minułaha stahodździa. Analiz biełaruskaje historyi padkazvaje, što takaja prykazka supravadžaje našuju nacyju na praciahu ŭsiaho jejnaha isnavańnia. Maŭlaŭ, usio prajšło minuła, niama taho, što rańš było. Niama — heta praŭda, ale niama nie fatalna, a tamu što lepšaje žyćcio ŭ Biełarusi siońnia treba ŭ vialikim i małym adbudoŭvać z nula. Tolki mała chto viedaje, pavodle jakich uzoraŭ. Novaja kniha «Falklor u zapisach Jana Čačota i bratoŭ Tyškievičaŭ» takija ŭzory daje.

Kryt.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0