Čornaja data najnoŭšaj historyi

Čornaja data najnoŭšaj historyi

U noč z 11-ha na 12-ha krasavika 1995 hodu ŭ budynku Domu ŭradu byŭ učynieny hvałt u dačynieńni da 19-ci deputataŭ ad apazycyi Viarchoŭnaha Savietu 12-ha sklikańnia: ich źbili i departavali z Avalnaj zali. Tady ichnyja kalehi pa deputackim mandacie prahłynuli padzieju, jakaja stała pačatkam pachavalnaj cyrymonii dla parlamentaryzmu ŭ Biełarusi. Deputaty apazycyi Biełaruskaha Narodnaha Frontu Viarchoŭnaha Savietu 12-ha sklikańnia M.Aksamit, S.Antončyk, Ł.Barščeŭski, Ju.Bieleńki, I.Hiermiančuk, V.Hołubieŭ, B.Hiunter, Ł.Dziejka, U.Zabłocki, Ł.Zdanievič, M.Kryžanoŭski, V.Małaška, M.Markievič, S.Navumčyk, Z.Paźniak, S.Papkoŭ, P.Sadoŭski, A.Trusaŭ, A.Šut try hady nazad pastanavili da kanca vykazać svoj pratest suprać planavanaha antynacyjanalnaha referendumu.

Nahadajem, što napačatku balšynia deputataŭ padtrymała tolki dva pytańni — ab intehracyi z Rasiejskaj Federacyjaj i ab mahčymym rospusku prezydentam parlamentu. Losavyznačalnyja dla biełaruskaj dziaržavy pytańni movy j symboliki pry pieršym hałasavańni dla ŭklučeńnia ŭ referendum nie nabrali nieabchodnaj kolkaści hałasoŭ. Tym nia mienš, deputaty ad apazycyi abviaścili haładoŭku.

11-ha kastryčnika ŭ Viarchoŭnym Saviecie vystupiŭ lider BNF Zianon Paźniak, jaki adznačyŭ, źviartajučysia da deputataŭ: «Spadary deputaty! Minuła amal piać hadoŭ dziejnaści Viarchoŭnaha Savietu, u jakim usio vyznačała i vyznačaje byłaja kamunistyčna-namenklaturnaja bolšaść. Jaki ž vynik vašaj dziejnaści za piać hadoŭ, spadary deputaty? Što vy narabili, što natvaryli? Piać hadoŭ tamu ŭ nas byŭ adnolkavy žyćciovy ŭzrovień, jak i ŭ krainach Bałtyi. Ale krainy Bałtyi pajšli pa šlachu svabody i ekanamičnych reformaŭ i ciapier užo pačynajuć karystacca pładami svajoj razumnaj palityki. Biełaruś ža, dziakujučy pierš za ŭsio vašaj dziejnaści, pakaciłasia ŭ jamu žabractva, razbureńnia ekanomiki, inflacyi. Ad reformaŭ admovilisia, krainu abrabavali, narod abakrali, majomaść «prychvatyzavali». U ludziej zabrali hrašovyja ŭkłady i ablihacyi, nie dali ni ziamli, ni pracy, ni narmalnaha sacyjalnaha zabieśpiačeńnia. Na kožnuju dušu paviesili vielizarnuju dziaržaŭnuju pazyku. I što prapanujecie vy ciapier razam z vašym prezydentam, jakoha vy prydumali, spadary namenklaturnyja deputaty? Što prapanujecie vy ciapier, «pad zasłonu», u kancy vašaj biasplonnaj, razburalnaj dziejnaści? Abrabavaŭšy narod, vy, topčučy Kanstytucyju i zakon, prapanujecie jamu referendum ab jaho śviatoj biełaruskaj movie, ab jaho histaryčnych ściahu i hierbie va ŭmovach žabractva biaspraŭja, infarmacyjnaj blakady i poŭnaha biezzakońnia. Abrabavaŭšy narod, vy hatovyja pradać niezaležnaść jaho Baćkaŭščyny, kinuć jaho pad ekspluatacyju i raspravu svajoj i zamiežnaj mafii. Voś vynik vašaj piacihadovaj dziejnaści. My, deputaty apazycyi Biełaruskaha Narodnaha Frontu, pratestujem suprać ździeku nad našym narodam, nad našaj Ajčynaj, nad Kanstytucyjaj i zakonami Respubliki Biełaruś. Vyčarpaŭšy ŭsie mahčymaści, u znak pratestu suprać antyzakonnaści i zhubnaści vašych dziejańniaŭ, my abjaŭlajem haładoŭku tut, u centry hetaj zali, pačynajem jaje ciapier, z hetaj chviliny. My patrabujem vykanańnia Kanstytucyi, zakonaŭ Respubliki Biełaruś, svabody słova i likvidacyi cenzury, spynić rabavańnie naroda i Baćkaŭščyny».

Podpis užo zhadanych 19-ci deputataŭ. Ciapier hetyja ludzi ŭ roznych partyjach i krainach, adnak acenki taje padziei i nastupki naŭrad ci buduć roźnicca.

Deputat Viarchoŭnaha Savietu 12-ha sklikańnia, aktyvist Biełaruskaj sacyjał-demakratyčnaj partyi «Narodnaja Hramada» Lavon Dziejka: «Ja pamiataju dobra, jak u toj čas prezydent Łukašenka, vystupajučy pa televizii havaryŭ, što tam nichto nikoha nie źbivaŭ, «oni toržiestviennym maršiem, Poźniak vpieriedi, tichoniečko vyšli», paśla śćviardžaŭ, što my arhanizavali tam niejkuju bojku — typovaja «hiebelsaŭščyna» spadara Łukašenki, jakaja była bačnaja ŭžo ŭ tyja časy. Našyja metady, pavinien ja adznačyć, heta byŭ užo krok adčaju. Užo z vosieni 1994 hodu pačałasia demaralizacyja Viarchoŭnaha Savietu z boku Administracyi prezydenta. Najbolš słabych pałochali, niekatorych spakušali pasadami, i kali pytańnie ab referendumie treba było vyznačać hałasavańniem, balšynia parlamentu i jahonaje kiraŭnictva byli adpaviedna maralna padrychtavanyja. Heta ciapier jany dobra havorać, što nikoli nia treba vieryć hetamu čałavieku, što prezydent naabiacaje i nia vykanaje, ale toje ž samaje jany viedali i tady... My chacieli pieraškodzić hetamu referendumu, mahčyma treba było nam być bolš ćviordymi —praciahvać i praciahvać akcyju — u inšych miescach, budynkach. Z boku ŭładaŭ heta byŭ adzin ź pieršych krokaŭ pa raskručvańni praktyki represiŭnaha kiravańnia dziaržavaju. Reakcyja inšych deputataŭ na našyja dziejańni była roznaj — niechta advodziŭ vočy, a niechta, chto ciapier uzhadvaje tyja padziei z metaju prademanstravać ustalavańnie tatalitaryzmu ŭ Biełarusi, tady hłumiŭsia. U našyja dni hetyja ludzi — pad vialikaj hramadzkaj uvahaj, ja b nie chacieŭ nazyvać imiony, bo moža jany sapraŭdy ščyra pierahledzieli svaje pohlady. Ja pavinien nahadać, što 11-ha krasavika 95-ha hodu, paśla taho, jak skončyłasia pasiedžańnie (a my siadzieli kala trybuny), jak deputaty pakinuli Dom uradu, z nami była karespandent Radyjo «Svaboda» Alena Radkievič. Jana kala 9-j hadziny viečara była vydalenaja z zali ŭ hrubaj formie adnym z kiraŭnikoŭ słužby dziaržaŭnaj achovy (jon i ciapier tam pry pasadzie) Michaiłam Ciesaŭcom. Dom uradu byŭ ačepleny, usie dvary byli zapoŭnienyja specnazaŭcami, vialikaj kolkaściu aperatyŭnikaŭ KHB, ludźmi ŭ čornych maskach — heta pomnicca vielmi dobra. Vydaleńnie 19-ci deputataŭ adbyvałasia tak —raptam adčynilisia ŭsie dźviery Zali pasiedžańniaŭ, i ŭ try patoki chłynuła łava šera-čornaj masy, jakaja litaralna zatapiła hetuju Zalu. Uražańnie — Łacinskaja Ameryka ŭ samych jaje trahičnych prajavach... My supraciŭlalisia chto jak moh, ale byli skručanyja, kinutyja ŭ milicyjnyja mašyny. Ja jechaŭ z deputatam z Vaŭkavysku Mikałajem Aksamitam. Samaje hałoŭnaje, što zapomniŭ asabista ja —ia da apošniaj chviliny, da toj pary, pakul nie adkrylisia hetyja dźviery, ličyŭ, što ŭ mianie, jak u abrańnika naroda, jość moj mandat, jaki mianie baronić. Toje, što hetaja ŭładnaja karnaja ekspedycyja pierastupiła miažu tak lohka, dla ŭsich nas stała vialikim patrasieńniem. Užo tady ja skazaŭ: «Na Biełaruś pryjšoŭ fašyzm». 12-ha kastryčnika 95-ha hodu starejšy śledčy pa asabliva važnych spravach pry Hieneralnym prakurory Respubliki Biełaruś Brolišs paśla razhladu spravy ab padziejach u Domie ŭradu, jakaja była ŭzbudžanaja 12-ha krasavika, pastanaviŭ: «Pavodle zaklučeńnia sudmedekspertyzy u siami deputataŭ byli lohkija, jakija nie paciahnuli za saboj škody zdaroŭju, cialesnyja paškodžańni ŭ vyhladzie kryvapadciokaŭ, naniasieńnie jakich mahčyma pry ŭmovach, akreślenych paciarpiełymi. Ustanoŭlena, što ŭ Domie ŭradu byli vajenasłužačyja ŭnutranych vojskaŭ pieršaj roty vajskovaj častki 3214 u kolkaści 37 čałaviek, pieršaj roty vajskovaj častki 5448 u kolkaści 43 čałavieki, atrad specnazu MUS u kolkaści 43-ch čałaviek, 24 słužačyja Hałoŭnaha ŭpraŭlenia achovy MUS. Aproč pieraličanych u Domie ŭradu byli i ździajśniali aktyŭnyja dziejańni ŭ dačynieńni da deputataŭ padraździaleńni, prynaležnaść jakich i asabovy skład jakich śledztvam nie ŭstanoŭlenyja. Upraŭleńnie achovy pry prezydencie krainy nieadnarazovyja zapyty prakuratury pakinuła biez reahavańnia. Kasety videazapisu, vykananaha ŭ Zali pasiedžańniaŭ Viarchoŭnaha Savietu, Administracyja prezydenta śledztvu nie pieradaje. Zapisy majuć istotnaje značeńnie dla vyznačeńnia koła ŭdzielnikaŭ padziejaŭ. Sabranyja dokazy śviedčać, što dziesiaci deputatam Viarchoŭnaha Savietu, na jakich raspaŭsiudžvajecca pałažeńnie artykułu 37-ha ab deputackaj niedatykalnaści Zakonu «Ab statusie narodnaha deputata», dziejańniami pradstaŭnikoŭ ułady naniesienyja cialesnyja paškodžańni. Adnak vyśvietlić kankretnyja asoby i abstaviny na hety momant niemahčyma. Papiaredniaje śledztva pa spravie prypynić za niavyśvietlenaściu asobaŭ, jakija musiać być pryciahnutyja jak vinavatyja». Podpis: starejšy śledčy, starejšy daradca justycyi Ja.Brolišs.

U krytyčnyja momanty Łukašenka zaŭsiody dziejničaje, raźličvajučy na strach. Ale tych deputataŭ nie ŭdałosia złamać — suprać ich była prosta ŭžytaja siła, jak nie ŭdałosia złamać metrapalitenaŭcaŭ — suprać ich była ŭžytaja siła. Ale ŭžo ŭ krytyčny momant dla Viarchoŭnaha Savietu 13-ha sklikańnia, kali vyrašałasia pytańnie referendumu 1996 hodu i faktyčna losu krainy na mnohija hady, Łukašenku nie spatrebilisia hvałtoŭnyja metady, bo ludziam, jakija, zdavałasia b, pavinny byli naśmierć stajać za ideały demakratyi, nie chapiła mužnaści i adkaznaści.

Padrychtavała Volha Karatkievič

Z 1 sakavika ŭ efirnaj prastory Biełaruskaj redakcyi Polskaha Radyjo-5 vychodzić prahrama «Bumeranh». Heta aŭtarskaja prahrama, jakaja rychtujecca pry ŭdziele Archivu Najnoŭšaje Historyi. «Bumeranh» — unikalnaja mahčymaść pačuć hałasy śviedkaŭ i ŭdzielnikaŭ padziejaŭ niadaŭniaha minułaha NIESAVIECKAJE Biełarusi. Minułaha, jakoje my nazyvajem Najnoŭšym Časam, časam našaha žyćcia i žyćcia našych baćkoŭ. Słuchajcie «Bumeranh» štoniadzieli ŭ 16-30 (41,27m 7270 kHc; 49,22m 6095 kHc).

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0