Edvard Ludovič. Źjezd niepatrebnych

 Źjezd niepatrebnych

Ivan Savierčanka vyjšaŭ sa składu arhkamitetu III Źjezdu biełarusaŭ śvietu ŭ znak pratestu suprać kalabaracyi z uładami

III Źjezd biełarusaŭ śvietu projdzie 5—6 lipienia ŭ mienskim Domie Litaratara. Zhurtavańnie Biełarusaŭ Śvietu “Baćkaŭščyna” spadziavałasia, što ŭłady dazvolać pravieści źjezd u vialikaj zali. Ułady zaŭparcilisia z Kancertnaj zalaj “Miensk” abo, tym bolš, Pałacam Respubliki. Naŭzamien prapanoŭvałasia staraja dobraja rezervacyja — DK “Sukno”. Biełarusy śvietu pahadzilisia.

Byli navat padrychtavanyja adpaviednyja zaprašeńni, ale ŭłady praz kolki dzion u amal što ultymatyŭnaj formie prapanavali Dom Litaratara. Maŭlaŭ, DK “Sukno” nie adpaviadaje patrabavańniam supraćpažarnaj biaśpieki. Treba adznačyć, što ŭ zali Domu Litaratara ź ciažkaściu źmiaścilisia 370 delehataŭ niadaŭniaha źjezdu Sajuzu piśmieńnikaŭ, tut ža čakajecca narodu ŭ paŭtara raza bolej.

Ułady pracivilisia praviadzieńniu źjezdu padčas prezydenckaj kampanii, sprabujučy pierakanać arhanizataraŭ pieranieści schod na kaniec vosieni. Na rasiejskija arhanizacyi biełarusaŭ cisnuła pasolstva ŭ Maskvie, nastojliva prosiačy nia jechać na “vyraznuju palityčnuju akcyju”.

Było navat abvieščana pra stvareńnie novaj arhanizacyi, što musiła abjadnać lajalnych biełarusaŭ zamiežža — “Śviatło Radzimy” ŭ procivahu ZBS “Baćkaŭščyna”. Ale ničoha va ŭładaŭ nie atrymałasia, delehaty jeduć, i źjezd adbudziecca.

Staršynia rabočaj hrupy pa arhanizacyi źjezdu Alena Makoŭskaja paviedamiła, što miarkujecca ŭdzieł u pracy forumu 500—600 čałaviek, pryčym z-za miažy pryjedzie 180—200 delehataŭ i 30 haściej.

Źjezd pačniecca a 10-j ranicy ŭ čaćvier, a ŭ sieradu a 15-j u pamiaškańni ZBS “Baćkaŭščyna” budzie naładžanaja presavaja kanferencyja. 5 lipienia dla delehataŭ budzie arhanizavany kancert, a 6 lipienia — supolnaja viačera. Skokaŭ la kupalskaha vohnišča nie praduhledžvajecca.

Na źjezd pryjeduć pradstaŭniki 70—80 supołak. Samaja šmatlikaja delehacyja budzie, naturalna, z Rasiei. Pikantnaść sytuacyi ŭ tym, što mienavita rasiejskija biełarusy padzielenyja pamiž saboj na prychilnikaŭ PPRB i jahonych praciŭnikaŭ. Staršynia redakcyjnaj kamisii źjezdu Alaksiej Karol ličyć, što prychilnikam Łukašenki dastatkova prajścisia pa biełaruskich kramach, daviedacca pra ceny i pierakanacca, što žyćcio ŭ Biełarusi nie takoje i sałodkaje, jak raśpisvaje aficyjnaja prapahanda.

Delehacyi z dalokaha zamiežža značna mienšyja. Tak z ZŠA pryjeduć 5—6 čałaviek: Vitaŭt i Zora Kipieli, Janka i Nadzieja Zaprudniki, Kataryna Vinickaja... Z Kanady musić pryjechać Nadzieja Drobina, ź Vialikaj Brytanii — staršynia Zhurtavańnia Biełarusaŭ Lola Michaluk. Nie pryjedzie lider biełarusaŭ Belhii Janka Žučka. Jamu nia vydali vizy. Nie pryjeduć z roznych pryčynaŭ Alaksandar Nadsan (nie zachacieŭ prynižana prasić dazvołu ŭ Kamitecie pa relihijach), Ivonka Surviłła, Barys Rahula (lažyć ciažka chvory). Abiacajecca vialikaja delehacyja biełarusaŭ z Polščy. Praŭda, historyk Jaŭhien Miranovič, naprykład, vahajecca: nadta ž traŭmatyčnymi akazvalisia ŭsie apošnija pryjezdy ŭ Biełaruś.

Arhanizatary pasprabavali źviarnuć na źjezd uvahu biełaruskich uładaŭ. Dasłanyja zaprašeńni ŭ Ministerstvy kultury, adukacyi, u Kamitet pa spravach relihii i nacyjanalnaściaŭ. Ci pryjdzie chto, nieviadoma.

Na źjeździe planujecca pryniać pastanovu “Zamiežnaja biełaruskaja supolnaść u XXI st.”, jaki i stanie vynikovym dakumentam forumu. U hetym rečyščy budzie padsumavanaja praca z času papiaredniaha źjezdu. Delehaty majuć znoŭ nahadać pra isnavańnie mahutnaj dyjaspary ŭ śviecie i nieabchodnaść ščylnaj supracy pamiž Biełarusiaj i dyjasparaj. Biełarusaŭ za miežami Biełarusi bolš za 2 miljony, ale ci ŭsie jany havorać pa-biełarusku? Kolki ź ich cikaviacca biełaruskimi prablemami? Siarod tych, chto žyvie na biełaruska-polskim ci biełaruska-litoŭskim pamiežžy, šmat chto. Adčuvajuć honar za svaju biełaruskaść niekatoryja nasielniki Smalenskaj vobłaści. A biełarusy ŭ ZŠA? Z socień tysiač uradžencaŭ Biełarusi ŭ hetaj krainie śviadomych dobra kali dziasiatak tysiač. Pacichu adychodzić staroje pakaleńnie, maładoje zbolšaha nie cikavicca hramadzkim žyćciom. A dapamohi z metrapolii nie dačakaješ.

Voś pierastała vychodzić ńju-jorskaja hazeta “Biełarus” i što? Biełaruskija Dziaržkamdruk ci MZS prapanavali hrošy, papieru? Taja ž samaja sytuacyja i ŭ inšych krainach. Palaki nastvarali va ŭsim śviecie Polskija instytuty, brytancy – Brytanskija rady, a biełarusy?.. Pašyreńnie biełaruskaj kultury ŭ śviecie ciapierašnim uładam naŭrad ci patrebnaje, niepatrebnaja i taja “durnaja” dyjaspara, jakaja ŭparta nia choča rastvaracca ŭ “słavianskim adzinstvie”.

Na źjeździe planujecca pryniać zajavy pra žudasnuju dyskryminacyju biełaruskaj movy i vykazać zakłapočanaść palityčnym raźvićciom Biełarusi.

Biełaruskaja intelihiencyja pa-roznamu aceńvaje budučy źjezd. Movaznaŭca Źmicier Saŭka ličyć, što pazytyŭ takich źjezdaŭ — dla samich delehataŭ z-za miažy. Jany pabačać adnadumcaŭ, sutyknucca ź niełukašenkaŭskaj Biełarusiaj. Ničoha drennaha niama ŭ nastalhii pa biełaruskich biarozkach i klonikach, niachaj i heta lišni raz nahadaje im pra isnavańnie Biełarusi.

Historyk Uładzimier Lachoŭski miarkuje, što, kali na źjezd staryja biełarusy prosta pryjechali, to i za adno heta im možna skazać dziakuj. Na emihracyi jany stolki zrabili dla pašyreńnia viedaŭ pra Biełaruś, što tut dastatkova ichnaj prysutnaści, kab i my ŭzdychnuli lahčej.

Janka Zaprudnik u interviju Radyjo Racyja zajaviŭ, što jedzie na źjezd z dobrym pačućciom: z dumkami pra Biełaruś, pra Baćkaŭščynu, pra jejnaje dabro, pra roskvit, pra toje, što treba vieryć u lepšuju budučyniu. “U dakumantach, jakija planujecca pryniać na źjeździe, adlustravanaja ideja pryjarytetu demakratyčnych kaštoŭnaściaŭ na histaryčnym šlachu biełarusaŭ. Aproč taho pojdzie havorka pra isnavańnie j raźvićcio biełaruskaj dziaržaŭnaści”, — kaža Ja.Zaprudnik.

Piśmieńnik Uładzimier Arłoŭ kaža, što niekatoryja našyja suajčyńniki za miažoj ličać, što biełaruskija hranicy ŭžo achoŭvajuć rasiejskija pamiežniki, što ŭ nas chodzić rasiejskaja valuta. Prynamsi, jany na ŭłasnyja vočy pierakanajucca, što niezaležnaja (niachaj i farmalna) Biełaruś pakul isnuje. Naŭrad ci pryniatyja źjezdam rezalucyi zmohuć paŭpłyvać na palityčnuju sytuacyju ŭ Biełarusi. Nia taja ŭ nas ułada, kab jana prysłuchałasia da supolnaha hołasu dyjaspary. Zatoje va ŭmovach raspačataj pieradvybarnaj kampanii delehaty mahli b sfarmulavać svajo ŭjaŭleńnie pra mažlivuju kandydaturu na pasadu prezydenta. Sp.Arłoŭ pryhadvaje pastanovu papiaredniaha źjezdu, pryniatuju ŭ 1997 h. Delehaty vykazvali zaniepakojenaść vymirańniem biełaruskaj nacyi, źniščeńniem jaje duchoŭnaha patencyjału. U zajavie śćviardžałasia: “Kraina pieražyvaje systemny kryzys, jaki achapiŭ usie baki hramadzkaha žyćcia...” Što źmianiłasia za čatyry hady?

Učora pryjšło paviedamleńnie, što litaraturaznaŭca Ivan Savierčanka, sustaršynia arhkamitetu źjezdu, pryniaŭ rašeńnie vyjści ź jaho. I.Savierčanka abvinavačvaje arhkamitet u supracy z uładami. ZBS adkidaje takija abvinavačvańni, kažučy, što ŭsio supracoŭnictva z uładami zaklučałasia ŭ kampramisie pa znachodžańni pamiaškańnia dla źjezdu. Taki voś skandalčyk na adkryćcio źjezdu, ad jakoha nichto ničoha vialikaha nie čakaje.

Edvard Ludovič