Maksim Łužanin (1909—2001)

 Maksim Łužanin
1909—2001

Maksim Łužanin (Alaksandar Karataj) pamior u noč na 13 kastryčnika, nie dažyŭšy troch tydniaŭ da 92-hodździa. Viestka pra jaho śmierć nie była niečakanaj: Alaksandar Ambrosavič doŭha chvareŭ. Ale tym, chto viedaŭ jaho asabista, sustrakaŭsia ź im apošnija hady, nia vierycca, što hetaha čałavieka bolš niama, — tak mnoha adyšło razam ź im. Škada, što jon užo nie raskaža nikomu pra ŭbačanaje i pieražytaje.

U 1925 h. junaha paeta Maksima Łužanina pryniali ŭ “Maładniak”, za hod jon staŭ siabram “Uzvyšša” — pryhožy maładzion u kapielušy, harnitury, ź lulkaj u zubach, padobny da Majakoŭskaha. Niefarmał. U 1933 h. Łužanina aryštavali i asudzili na dva hady vysyłki.

Hady represijaŭ byli piekłam, prajšoŭšy jakoje, čałaviek nia moh zastacca raniejšym. Kaho tam zmušali vykonvać jakija roli, što praŭda, a što mana ŭ tych čutkach, jakija zaŭsiody ciahnucca za kryvavymi padziejami, — nichto ŭžo dakładna skazać nia moža. Va ŭsiakim vypadku, brać na siabie rolu sudździ tamu, chto nia byŭ śviedkam, nie vypadaje.

U Sibir z Maksimam Łužaninym pajechała jahonaja žonka, Jaŭhienija Pflaŭmbaŭm, cudoŭnaja paetesa. U pieršy raz u kvateru Łužaninych ź vidam na park Horkaha ja patrapiła, idučy nie da haspadara, a da jaje, paetki, jakuju “raptam” na pačatku 90-ch minułaha stahodździa adkryli dla siabie amatary paezii. Paetka Pflaŭmbaŭm pražyła ŭ cieni muža-paeta. Tolki pad kaniec žyćcia, kali jana ŭžo chvareła, pačali vychodzić jejnyja zborniki. Paśla śmierci žonki Maksim Łužanin uziaŭsia raźbirać jaje archiŭ, składać novuju knižku vieršaŭ — Pflaŭmbaŭm pisała ŭsio žyćcio, nie pryznačajučy tvoraŭ da druku. Jašče Łužanin chacieŭ, kab prahučała, što Jaŭhienija Pflaŭmbaŭm — aŭtarka pierakładaŭ mnohich tvoraŭ suśvietnaj klasyki, pierakładčykam jakich značycca jon. Tak stałasia, bo jamu, siabru Sajuzu piśmieńnikaŭ, płacili bolšyja hanarary, čym joj, chatniaj haspadyni. Jość składzieny Łužaninym pieralik hetych tvoraŭ.

Pierad vajnoj Maksim Łužanin z žonkaj niekalki hadoŭ žyli ŭ Maskvie. Potym jon byŭ pryzvany na front, udzielničaŭ u Stalinhradzkaj bitvie, byŭ kantužany… Paśla vajny — sakratarstva ŭ Jakuba Kołasa, redaktarstva na “Biełaruśfilmie”. U časie pracy na XXII sesii Hieneralnaj asamblei AAN Maksim Łužanin pieranios infarkt, zalečany ŭ amerykanskaj klinicy. Tamu jahonaja kniha pra amerykanski pobyt mieła nazvu “Repartaž z rubcom na sercy”.

Zhadvajučy šmattamovy zbor svaich tvoraŭ, Maksim Łužanin nia raz sa skruchaj kazaŭ, što chacieŭ by adabrać ź jaho vieršaŭ na tanieńkuju knižačku, adkinuŭšy napisanaje “na patrebu času”.

Maksim Łužanin umieŭ adčuvać słova, mieŭ paetyčny słych. Da apošniaha pisaŭ, na 91-m hodzie žyćcia pierakłaŭ “Čornaha čałavieka” Jasienina.

Łužanin ź Pflaŭmbaŭm nia mieli dziaciej. Ichnaja adzinaja dačka pamierła maładoj ad raku. Apošnija hady paeta dahladała ŭnučka jahonaha rasstralanaha siabra Todara Klaštornaha.

Sa śmierciu Maksima Łužanina parvałasia ci nie apošniaja žyvaja suviaź z paślarevalucyjnym pakaleńniem.

Ludmiła Rubleŭskaja