Вялікая гутарка з Лесяй Руднік пра сэксізм, мужа-рэслера, заробак доктаркі навук у Швецыі, апазіцыю і памылку Еўрасаюза

Але ў нашай гутарцы — не толькі пра прафесійнае і палітыку, тут будзе шмат асабістага — пра шэймінг, сэксізм, стрэс, адносіны з мужам і бацькамі, амерыканскі футбол і танцы, грошы і вёску-мрою Навасёлкі.

«Пасля абароны доктарскай мой заробак у Швецыі вырас на адсоткаў 15»

«Наша Ніва»: Вы вырашылі пакінуць пост дырэктаркі Цэнтра новых ідэй, каб больш прысвячаць сябе акадэмічнай кар’еры ў Швецыі — рытм жыцця пры гэтым змяніўся заўважна?

Леся Руднік: Акурат на днях я гэта ўпершыню адрэфлексавала. Найперш вакол мяне з’явіліся новыя калегі — ужо не беларусы, а людзі з цалкам шведскім ці міжнародным кантэкстам. Цяпер я магу некалькі дзён не чытаць беларускіх навін, хаця, вядома, нешта далятае са сторыз сяброў ці проста ў чатах. Але ў сувязі з працай мой фокус сёння — на міжнародных навінах.

Я працую ў Södertörn University пры дэпартаменце медыякамунікацый, і ў нас здараецца вельмі шмат дыскусій і абмеркаванняў проста за кавай. Самой мне дастаткова зайсці на сайт выдання, якое мне падабаецца, і прачытаць толькі падсумаванне навінаў. Вядома, у ЦНІ я мусіла быць у курсе ўсіх трэндаў, у тым ліку, таго, што сказалі прапагандысты (асабліва калі мы займаліся даследаваннем беларускай прапаганды). 

Каментароў ад мяне ў медыя, адпаведна, таксама стала менш. Я сама вырашыла даваць іх менш: на мой погляд, правільна самой сабе прызнацца ў тым, што я пакуль не маю часу цесна сачыць за беларускім парадкам дня.

А недахоп інфармацыі будзе абмяжоўваць мяне ў якасным аналізе сітуацыі. Ды і агулам апошнія гады паўтары я не раз адкрыта казала, што стараюся каментаваць больш на аснове даных ці ў параўнальнай перспектыве, бо ў мяне няма ранейшага адчування сітуацыі на радзіме, нават на ўзроўні таго, як гэта было пяць гадоў таму, калі там заставаліся крыніцы, якія маглі больш шчыра і падрабязна расказваць мне пра падзеі ў Беларусі.

Таксама зменшыўся працоўны стрэс: думаю, кожны разумее, што быць дырэктаркай — справа не з лёгкіх. Тым больш калі вы — НДА ў эміграцыі. Але мне падаецца, пры ўсіх складанасцях у мяне атрымалася няблага. І галоўны паказчык тут, што пасля майго сыходу ЦНІ працягвае эфектыўна працаваць. Але адной часткай сябе (напэўна, галавой) я застаюся ў Цэнтры на стратэгічным узроўні. Таксама працягваю кіраваць жаночай праграмай CNI Women fellowship, якая запусцілася пры канцы года.

«НН»: Вы будзеце далей выкладаць студэнтам?

ЛР: Большасць кантрактаў даследчыкаў прадугледжвае долю выкладання, звычайна гэта 20% працоўнага часу. Мой персанальны грант ад Шведскай акадэміі навук (Swedish Research Council) — без выкладання; кантракт прадугледжвае, што тры гады я буду толькі працаваць над даследаваннем — гэта ўмова грантадаўцы. На маім дэпартаменце гэта лічыцца вельмі люксавай сітуацыяй.

«НН»: Ці рэальна на навуковы грант цягам трох гадоў камфортна адчуваць сябе ў Швецыі?

ЛР: Я буду мець гарантаваны сярэдні акадэмічны заробак. Паколькі гэта быў грант, я сама разлічвала яго. І скажам так, калі б я жыла ў ЗША, мне б гэтых грошай не хапала б, але для шведскага жыцця гэта нармальныя ўмовы.

«НН»: А наколькі вырас ваш заробак пасля абароны доктарскай (Леся Руднік атрымала ступень PhD па паліталогіі ў 2025 годзе — НН)?

ЛР: На адсоткаў 15. Ну, і згодна з правіламі ўніверсітэта Södertörn, дзе я зараз працую, у кожнага іх чалавека штогод заробак мусіць расці на пэўны адсотак. Агулам правілы росту заробку штогод, калі супрацоўнік застаецца ў кампаніі, рэгулюецца ў Швецыі так званым kollektivavtal — дамовай паміж працадаўцамі і прафсаюзамі.

Павялічыць

«У нас з мужам амаль роўны заробак»

«НН»: Хто ў вашай сям’і асноўны — здабытнік (Леся замужам за Міколам Лапкоўскім — НН)?

ЛР: У нас з мужам амаль роўны заробак. Але ў мяне заробак заўсёды аднолькавы, а ў яго як у барбера ўсё залежыць ад сезоннасці: напрыклад, на Каляды і Новы год заўсёды большы паток кліентаў. Пры гэтым, зноў жа, шведскія прафсаюзы сочаць за тым, каб працадаўцы кампенсавалі працу авертайм ці на выходных.

З выдаткамі ў нас усё неяк натуральна ідзе.

Напрыклад, у нас ёсць іпатэка, і мы дамовіліся, што кожны месяц кожны з нас скідвае палову сумы. Ён аплачвае ўсе страхоўкі, я падпіскі — «Споціфай», «Нэтфлікс» і гэтак далей. Інвестыцыі ці зберажэнні мы абмяркоўваем і ўзгадняем у разрэзе: «Окей, вось у цябе падрос заробак, можа быць, варта пачаць больш адкладаць на зберагальны рахунак?».

А з паходамі ў кафэ ці краму ўвогуле не задумваемся: проста, умоўна, плаціць той, у каго першага тэлефон пад рукой апынуўся.

Павялічыць

«НН»: Муж пры гэтым дадаткова працягвае займацца рэслінгам? (Мікола Лапкоўскі ў свой час дасягнуў добрых вынікаў у амерыканскім футболе — у складзе гродзенскай каманды «Варвары» ён быў прызнаны найлепшым рэсіверам. Цяпер ён выступае на рэслінг-шоу пад псеўданімам Дзмітрый, «Звер з Усходу» — НН.)

ЛР: Так, гэта яго хобі, але яно займае шмат часу — найперш яго вымагае фізічная падрыхтоўка. Трэба хадзіць у залу, заўсёды дбаць пра здароўе і быць максімальна падрыхтаваным да розных траўмаў. Ён займаецца сабой дасканала, бо мінімум два разы на месяц мае шоу. Прычым не толькі ў Швецыі выступае, але і ў Фінляндыі быў, у Эстоніі.

«Звер з Усходу». Як беларус Мікола стаў у Швецыі рэслерам Дзмітрыем

«НН»: Вядома, у рэслінгу траўмаў менш, чым у амерыканскім футболе, якім вы абодва займаліся — так ці інакш, як яно эмацыйна — быць жонкай чалавека, якога рэгулярна збіваюць?

ЛР: Я неяк нямоцна перажываю, бо бачу, як ён рыхтуе сябе, як адказна да гэтага ставіцца (з другога боку, у яго пакуль і не было вельмі сур’ёзных траўмаў).

Ну і сапраўды я сама займалася два гады амерыканскім футболам, і тады зразумела, чаму гэта так зацягвае, нягледзячы на траўмы. Гэта адрэналін, камандная штука — ты цягнешся за мацнейшымі атлетамі і хочаш быць іх часткай, часткай падзеі.

«НН»: Вы ж пазнаёміліся яшчэ ў Гродзенскім ліцэі?

ЛР: Так, я пабачыла яго ўпершыню, калі здавала пісьмовы экзамен у ліцэй. Мы з сяброўкай сядзелі ў канцы актавай залы, а Мікола спазняўся на іспыт (ён дагэтуль паўсюль спазняецца (пасміхаецца)). Я тады толькі глянуўшы, памятаю, адкаментавала сяброўцы: «О які прыгожы хлопец!» 

Потым мы сустрэліся 1 верасня на шпацыры пасля лінейкі — падчас яе выпускнікі разам з новенькімі ідуць у Каложскі парк, там іграюць на гітары, распавядаюць нейкія традыцыі ліцэйскія.

Я сама падышла да Колі, паспрабавала пазнаёміцца, але ён быў вельмі халодным, сказаў толькі, што ў яго ёсць дзяўчына. Але літаральна праз месяц ён ужо сам мяне знайшоў, мы разам тэатральны гурток пачалі наведваць, і ўсё закруцілася.

«Аднакласнікі слухалі рускую папсу, а я з дзяцінства чула «Краму» і NRM»

«НН»: У які момант вы асэнсавалі, што нарадзіліся не ў сярэднестатыстычнай беларускай сям’і? (Леся нарадзілася ў сям’і творчай інтэлігенцыі: яе маці і тата — заснавальнікі вядомай Школы маладых журналістаў, якая працавала на працягу 20 гадоў, а таксама Універсітэта Залатога Веку — НН).

Павялічыць

ЛР: Па-мойму, гэта было яшчэ ў дзіцячым садку, там са мной па-беларуску толькі выхавальніца размаўляла, а больш ніхто. Канечне, я мала што памятаю з трох гадоў, але фонава мне дакладна было дыскамфортна, бо на рускай мове я не размаўляла зусім тады.

Потым у шэсць гадоў я пайшла ў нулявы клас і там ужо размаўляла па-руску. То бок, русіфікацыя адбылася праз адукацыйную сістэму ў першую чаргу. Памятаю, як усе аднакласнікі слухалі рускую папсу, а я з дзяцінства на мерапрыемствах, якія арганізоўвалі бацькі, чула NRM, «Краму» і ўсё такое. 

Згадваю, як настаўніца па танцах (я вучылася ў гімназіі з эстэтычным ухілам) пачула мой дыялог з татам, і на наступны тыдзень запытала мяне, чаму мы з ім размаўлялі па-літоўску (!) — а мы па-беларуску гутарылі.

Павялічыць

Бацька мог яшчэ пусціць мяне на выступы на Дажынкі, а вось на 7 Лістапада ўжо не. І я ў нейкі момант супраціўлялася, бо не хацела выбівацца з калектыву, але ён мне ўсё па выніку патлумачыў, і пазней я ўжо сама адмовілася танчыць на парадзе да 9 Мая. Канечне, усе гэтыя сітуацыі былі стрэсавымі, але падаецца, праз такія гісторыі я вучылася адстойваць сваё меркаванне і пазіцыю. Я не стала ўсім гэтым траўмаваная, і шэймінг кшталту каментароў ад настаўніцы, што ў мяне «вусны як у бегемота» мяне не чапляў, бо бацькі адразу выхоўвалі мяне вельмі самастойнай і ўпэўненай у сабе.

Пераломны момант здарыўся, калі я паехала ў летнік «Навука». Там былі разумныя, таленавітыя і часам незвычайныя падлеткі: хтосьці больш нефармальна апранаўся, хтосьці слухай цяжкую музыку, хтосьці размаўляў па-беларуску. З імі я адчула сябе ў сваёй талерцы. Пасля ў нас сабралася такая гарадзенская панк-рок-тусоўка разумных дзяцей, якія планавалі сваю будучыню, прысвячалі час навучанню. Ды і сам ліцэй быў вальнейшы духам: мне не прылятала за любімую чорную спадніцу і чырвоныя валасы. На першым канцэрце вучняў я спявала са сцэны Evanescence.

«НН»: Існуе ваша зорнае фота, дзе вы маленькая, на вокладцы газеты «Пагоня» за 1999 год трымаеце ў руках бел-чырвона-белыя сцяжкі. Вядома, што гэта быў ваш першы мітынг, куды вы прыйшлі разам з бацькамі. Пасля вы хадзілі яшчэ? Бо вядома, што ў 2006 годзе вы і маці на Плошчу ў Мінск пускаць не хацелі.

Павялічыць

ЛР: З бацькамі я наведвала розныя мітынгі ў Гародні, Дні Волі тыя ж, у больш дарослым узросце насіла на руцэ бел-чырвона-белую стужку. Дарэчы, пра тое, што майго тату затрымлівалі пасля адной з акцый, я даведалася толькі ў дарослым узросце. Тады затрымалі Паўла Мажэйку, з якім яны разам працавалі ў «Пагоні», і тата з Анджэем Пачобутам, Андрэем Мялешкам (на фота ніжэй. — НН) і з іншымі калегамі выходзілі на некалькі пікетаў.

Павялічыць

У 2006‑м я вельмі хвалявалася за маці: мне хоць і было 12 гадоў, але я ўжо разумела, што адбываецца. Тым больш, тады якраз пачалося трансляванне бэтэшных сюжэтаў пра мітынгоўцаў са шпрыцамі, бутэлькамі… Карцінка вельмі моцна адбілася ў свядомасці часткі маіх аднакласнікаў.

Памятаю, як на наступны дзень пасля выбараў перад урокам беларускай літаратуры пачала расказваць, што ўчора адбылося, казаць, што выбары павінен быў выйграць Мілінкевіч (ён, дарэчы, працаваў з маім татам у адным будынку тады), а некаторыя аднакласнікі мне ў адказ толькі тое, што там былі наркаманы — яны не разумелі, як я магу падтрымліваць тых людзей. Я тады вельмі засмуцілася, проста расплакалася перад урокам.

«НН»: А за каго вы галасавалі на выбарах?

ЛР: Я галасавала ў Беларусі толькі на мясцовых у 2014-м, перад прэзідэнцкімі выбарамі 2015-га. У 2010‑м я была непоўналетняй, потым пераехала вучыцца ў Вільню, а пасля — у Стакгольм. У 2020‑м вельмі хацела прагаласаваць, але не паспела, бо арганізоўвала назіранне ў Швецыі і не дачакала сваёй чаргі. На гэты момант, выходзіць, я галасавала на шведскіх выбарах больш, чым на беларускіх.

«Будучы беларускі лідар цяпер жыве ў Беларусі і мы яшчэ не ведаем, хто яна ці ён»

«НН»: Хто для вас на сёння найбольш перспектыўны беларускі палітык?

ЛР: Я не ўпэўненая, што хачу адказваць на гэтае пытанне. Бо магу скаціцца ў крытыку кожнага. Будучы беларускі лідар цяпер, хутчэй за ўсё, жыве ў Беларусі і мы яшчэ не ведаем, хто яна ці ён.

Пры гэтым я вельмі паважаю тое, што зрабіла Святлана Ціханоўская за апошнія гады. Не без кампетэнцый яе дарадцаў. Працягваючы жаночую салідарнасць, Маша Калеснікава заўсёды застанецца Жаннай Д'Арк беларускай рэвалюцыі. Хаця для мяне яна — Пэпі Доўгая панчоха — моцная, гераічная і вельмі смелая, адначасова з гэтым крыху фрыковая. 

Калі параўноўваць з 2006‑м годам ці 2010‑м — апазіцыя і грамадства зрабілі адзін аднаму крок наперад. Ніхто не выдумвае ровара: на руках амаль тыя ж аргументы пра еўрапейскасць і нацыянальную ідэнтычнасць, але само грамадства стала бліжэйшае да гэтых ідэй. І ў гэтым сэнсе роля апазіцыйных палітыкаў больш рэальная. Пры гэтым, вядома, ёсць свае праблемы, у абмеркаванне якіх мне б не хацелася зараз заходзіць.

У беларускіх немаргінальных палітыкаў няма вельмі моцных ідэалагічных разыходжанняў, як у Швецыі ці ЗША. Ёсць толькі крыху розныя погляды на міжнародную палітыку. Апошнія сур’ёзныя непагадненні — не пра тое, як павінна выглядаць кіраванне краінай, а пра тое, як дамагчыся магчымасці кіраваць краінай. 

Часам з'яўляецца куча каментароў пра тое, што: «ды яны пастаянна сварацца». Але я нават не ведаю, як бы зараз лагічна маглі сфармавацца партыі: ну Зянон [Пазняк] хіба быў бы моцна правейшы за астатніх. Агулам жа амаль усе ў фармальных структурах апазіцыі ў нас плюс-мінус правацэнтрысты. Моцнага каштоўнаснага разрыву па тым, як можа выглядаць будучая Беларусь, у апазіцыі няма.

«Сяргей [Ціханоўскі] пакуль што не ў ролі палітыка»

«НН»: Што думаеце наконт прымусовай дэпартацыі і вяртання ў актывізм Сяргея Ціханоўскага, а цяпер і каманды Бабарыкі?

ЛР: Мяне вельмі кранула першая канферэнцыя Сяргея Ціханоўскага. І першае, што я тады падумала: добра, каб ён адпачыў, рэабілітаваўся. Але было зразумела, што чалавек з такой харызмай і вопытам будзе імкнуцца да публічных дзеянняў. Я думаю, у яго зараз адбываецца стадыя прыняцця сітуацыі і пошуку новай прафесійнай ідэнтычнасці. Гэта ўсё вельмі складаныя працэсы, і калі яны адбываюцца, я знаходжу вельмі важным захоўваць нейкую дыстанцыю ад каментароў.

Тое самае магу сказаць пра Бабарыку і пра Машу: ёсць моманты, калі трэба вытрымаць паўзу, калі важна прыйсці на канферэнцыю, проста каб сказаць, што мы ў парадку, мы прайшлі праз гэта і гэта. 

Ціханоўскую сёння я ўспрымаю як апазіцыйнага палітыка. Сяргей, напэўна, да гэтай ролі імкнецца, але пакуль што ён не ў той ролі. 

Павялічыць

«Званкі Меркель у лістападзе 2021‑га былі запознімі»

«НН»: Дыялог і гандаль з Лукашэнкам — людзі на адмену санкцый — гэта перамога ці параза? З улікам, што рэпрэсіі ў краіне не сціхлі.

ЛР: Я думаю, што гэта больш параза Еўрасаюза, чым беларускай апазіцыі. Калі б наратыў пра дыялог з рэжымам Лукашэнкі з'явіўся ў першай палове 2021-га, калі яшчэ не было ні пасадкі Ryanair, ні разгрому Tut.by і іншых медыя, ні вайны, гэта была б ініцыятыва, якая б не выклікала столькі крытыкі і была б больш іміджава прымальнай для ЕС. А галоўнае, гэта дапамагло б хутчэй вызваліць людзей.

Усе мы ведаем з гісторыі, што беларуская апазіцыя не ўплывае на вызваленне людзей праз прамы дыялог з рэжымам. Заўсёды ўплывала, хто падыме слухаўку і патэлефануе Лукашэнку. Апазіцыя, адпаведна, можа дапамагаць трымаць гэтае пытанне ў парадку дня заходніх актараў. І гэта вопыт, які, на жаль, неяк падзабыўся падчас разгортвання бягучай хвалі рэпрэсій. Нават званкі Меркель у лістападзе 2021‑га былі запознімі. 

Сёння ж мы апынуліся ў вельмі складанай сітуацыі, калі для ЕС няёмка ўступаць у кантакт з дыктатарам, бо гэта сапсуе іх імідж. Ёсць меркаванне, што гэта было б здрадай грамадскай супольнасці і дэмакратычным сілам, якіх яны падтрымлівалі ўвесь гэты час. Такім чынам, прастора для перамоваў для такой структуры як Еўразвяз — сёння амаль зачыненая. Гэта не адміністрацыя Трампа, якая можа проста прыйсці і сказаць: «Акей, зараз усё па-новаму». Гэта аб’яднанне амаль трох дзясяткаў краін са сваімі інтарэсамі.

Вядома, я пазітыўна гляджу на вызваленне людзей. І наколькі я разумею сістэму: затрыманні людзей і іх вызваленні — гэта два паралельныя трэкі.

Людзям, якія займаюцца вызваленнем, таксама вельмі важна патрабаваць і спынення рэпрэсій. І не ў фармаце «мы заклікаем вас, тэрмінова спыніцеся!» А ў фармаце канрэтных ўмоваў і прапановаў.

Але вядома, гэта ўжо другім этапам. Зараз больш гарачае пытанне — вызваліць тых, хто даўно ў турмах. А потым мусіць дайсці і да тых, хто за мяжой. Каб рэпрэсіі спыніліся не толькі ўнутры краіны, але і для беларусаў у эміграцыі. Каб такія, як я, маглі без страху ехаць дадому.

«НН»: Калі краіна, якая з’яўлялася галоўным абаронцам дэмакратыі ў свеце, дазваляе сабе захопліваць лідара іншай краіны, хай ён і бэд гай, і пагражае захапіць яшчэ адну — вы сябе як адчуваеце?

ЛР: Усё гэта можна ахарактарызаваць як нармалізацыя бязмежжа. Гэта тэставанне рамак — на колькі іх можна пашырыць. Трамп гэтым займаецца з 2016 года. 

Некаторыя мае знаёмыя прыхільнікі Трампа пераконваюць мяне ў тым, што ад яго ёсць канкрэтныя адчувальныя плюсы. Ну, я таксама магу нейкія плюсы знайсці. Вось палітзняволеных вызваляюць — супер. Праблема ў тым, што мы не думаем на гадоў 10 наперад, не думаем пра наступствы ў доўгатэрміновым разрэзе.

Галоўнае наступства палітыкі Трампа ў тым, што палітыка як з’ява робіцца абсалютна непрадказальнай. І гэта пашырае межы дазволенага. Я тут нават не думала б пра Кітай, які зноў можа напасць на Тайвань, а думала б пра дробныя рэгіянальныя гісторыі. Людзі бачаць, што ЗША найперш займаецца вялікімі канфліктамі: Іран, Ізраіль, Палесціна, Венесуэла, Украіна, Расія. А ўсё іншае можа як бы праляцець пад іх радарам і застацца незаўважным для свету. 

Дадам яшчэ пра зоны адказнасці, калі ўсё вельмі моцна залежыць ад персанальнага інтарэсу аднаго чалавека. Розныя ініцыятывы гуманітарнай падтрымкі, праграмы па вадзе, клімаце і гэтак далей — усё гэта, як мы бачылі з Трампам, можа згарнуцца адным днём проста праз адсутнасць персанальнай зацікаўленасці. А гэта небяспечна, таму што мы ўсё яшчэ жывем у такім свеце, дзе частка людзей вельмі бедная ці знаходзіцца ў крытычных экалагічных умовах.

Падсумоўваючы, я бачу шматбаковую небяспеку ў тым, што мы рухаемся ў вельмі персаналізаваны непрадказальны мача-стыль вядзення палітыкі, і гэта можа стаць прэцэдэнтам для іншых дэмакратый.

«НН»: Навошта Лукашэнку спатрэбіўся Год жанчыны пры яго вядомым напышлівым стаўленні да супрацьлеглага полу?

ЛР: Я не хачу чытаць логіку Лукашэнкі. Ды і калі прызначэнне тэмы года неяк на нешта ўплывала? Я думаю, яму проста прыносяць розныя прапановы, і ён нешта абірае пад настрой, хутчэй за ўсё, гэта ўсё вельмі выпадкова.

Так ці інакш, не шукаючы сувязяў, атрымалася вельмі іранічна: Ціханоўская — галоўная апазіцыйная лідарка, а тут яшчэ і Машу Калеснікаву выпускаюць пад Год жанчын.

«Даволі частая рэч, з якой я сутыкалася: раз бландзінка, то лялька і неразумная»

«НН»: Калі вы апошні раз сутыкаліся з праявай сэксізму ці нейкім недарэчным каментаром на свой адрас?

ЛР: Жыўцом — пару месяцаў таму. Падкрэслю, што гэта ніколі не здараецца ў Швецыі. Мы рабілі з ЦНІ апошнюю Unconference. Я выступала, і пасля адзін мужчына (не буду называць імёнаў) зрабіў камплімент пра тое, «якія ў мяне прыгожыя вусны». Ну, што тут сказаць, калі гэта адзінае ўражанне пасля майго выступу. Яно павінна было быць кампліментам, але па факце чалавек не ўспрымае цябе ўсур’ёз.

Ці пад фільмам для «Сумленных людзей» пра штучны інтэлект, дзе я выступала эксперткай, знайшоўся каментар у стылі: «вот, тупая кукла что-то говорит». Гэта даволі частая рэч, з якой я сутыкалася: раз бландзінка, то лялька і неразумная. Я да гэтага адаптавалася і не ўспрымаю ўсур’ёз. Я гэта ўсё называю «сэксізм лайт», таму што з іншымі жанчынамі здараюцца куды горшыя рэчы.

Я б, вядома, хацела, каб любога сэксізму было менш. Але я б таксама хацела, каб мы, жанчыны, навучыліся больш іранічна да гэтага ставіцца, дзе тое магчыма.

Гэта не значыць, што ўсё трэба прымаць як мае быць, але гэта і не значыць, што нам варта такімі рэчамі моцна траўматызавацца. Варта ў першую чаргу быць упэўненай у сабе, не баяцца даць нейкі адпор. Ніхто за нас саміх гэтага не зробіць. 

Але заўважна, што ў маім асяроддзі з бегам часу сэксізму назіраецца крыху менш. Нават у нашым кансерватыўным грамадстве сітуацыя ўжо лепшая. Але, канечне, ёсць з чым працаваць. Чаго толькі вартая нядаўняя публікацыя актывіста Міколы Дзядка з думкамі пра забарону абортаў. Вельмі прыкра, што мужчыны дагэтуль думаюць, што яны маюць нейкую большую інтэлектуальную перавагу ці фізічны кантроль над жанчынамі. І яшчэ заяўляюць пра гэта гучна і публічна.

Павялічыць

«НН»: Колькі высілкаў (і якіх) вы прыкладаеце для таго, каб падтрымліваць свой выгляд, які заўсёды збірае шмат кампліментаў?

ЛР: Добры фізічны стан — мая самая галоўная ўмова функцыянавання. Калі я хаджу ў трэнажорку менш за два разы на тыдзень, то адчуваю сябе не ў лепшым стане: пачынаюць пухнуць і ацякаць ногі, баліць спіна, бо ў мяне сядзячая праца. Для мяне гэта ўсё не столькі пра прыгажосць, колькі пра здароўе.

Як мы з вамі даразмаўляем, я паеду на танцы. Хацелася б у будучыні і плаваннем пазаймацца, і тэнісам, і на кані навучыцца катацца — спадзяюся, удасца.

Наконт догляду: мае валасы — цалкам заслуга мужа. Ён іх і фарбуе, і стрыжэ.

«НН»: Як зручна!

ЛР: І танна! (пасміхаецца)

Я лічу, што ў сённяшнім свеце граматны догляд за сабой і для мужчын, і для жанчын — база. Тое, што можа зрабіць наш выгляд больш задавальняючым для саміх сябе.

Я заўсёды інвестую ў добры крэм, серум, масачкі. Дзякуючы гэтаму, я спакойна магу хадзіць без макіяжу. Догляд зубоў — таксама важная рэч.

З апошняга прыкольнага магу распавесці, што зрабіла сабе падарунак на Новы год і купіла red light маску на твар — прыладу, якая вылучае чырвонае святло і паляпшае стан скуры. Эфектамі пакуль не магу падзяліцца, бо мінула мала часу. Дадаткова я перыядычна раблю сабе мікратокі, хаджу да касметолага і на масаж. Дома маю вібруючую платформу, на якую становішся, а яна як бы разганяе цыркуляцыю крыві.

«НН»: Раней у адным з інтэрв’ю вы казалі, што ад Швецыі Беларусі класна было б пераняць досвед у сістэме адукацыі, здароўя, а таксама імкненне весці актыўны лад жыцця ў любым узросце. А што для вас самае раздражняльнае ў Швецыі?

ЛР: Гэта пра іх агульную рысу, адметную для людзей, якія доўга жывуць на адной тэрыторыі (не кажу менталітэт, бо крытычна стаўлюся да гэтага слова). Шведы, прынамсі ў Стакгольме, вельмі баяцца канфліктаў. Падаецца, што гэта вельмі абстрактная рэч, але насамрэч яна мае ўплыў на шмат якія працэсы — на тое, як ты камунікуеш з калегамі ці будуеш любы small talk з незнаёмцам. Людзі проста будуць казаць табе: усё окей, ты маеш рацыю, усё добра, дамовіліся. А потым зробяць усё па-свойму. Гэта такая неканфліктнасць, змешаная з няшчырасцю.

«Я выязджала не ў 2020‑м і мэтанакіравана паступала за мяжу»

«НН»: З улікам таго, што вы адышлі ад справаў ЦНІ і змянілі фокус з Беларусі на міжнародны — ці азначае гэта і ўнутраныя трансфармацыі — рух у бок Лесі-шведкі, еўрапейкі?

ЛР: Трэба думаць пра сваю кар’еру стратэгічна. Было б вельмі наіўна казаць, што я, жывучы ў Швецыі больш за 10 гадоў, а за межамі Беларусі — больш за 14, збіраюся працаваць выключна на Беларусь, каб у пэўны момант вярнуцца.

Я выязджала не ў 2020‑м і мэтанакіравана паступала за мяжу. Проста склалася, што ў нейкі момант мне было цікава займацца толькі Беларуссю — быць кіраўнічкай шведскай дыяспары, рабіць даследаванні, пісаць у акадэмічных артыкулах пра Беларусь і рабіць дысертацыю пра Беларусь.

Далей, у тым ліку каб быць больш кар’ерна ўстойлівай, мне трэба мець шырэйшы профіль. Да выбару ў мяне была яшчэ адна пасада, дзе б я глыбей займалася рэгіёнам Усходняй Еўропы, але я абрала крыху іншы геаграфічны фокус. У сваім даследаванні на тэму рэгулявання Big Tech і AI у Еўрасаюзе і некалькіх аўтарытарных краінах я змагу папрацаваць і з кейсам Беларусі, і з кейсам Швецыі, і з кейсам Венесуэлы і іншымі. Для акадэмічнай кар’еры ступень PhD — гэта як твае правы на кіраванне машынай, самы пачатак. 

Дадаткова магу сказаць, што ў наступным годзе выйдзе кніга пра Беларусь і пратэсты — я пішу яе яшчэ з трыма іншымі калегамі. Яна будзе акадэмічнай, на англійскай мове, у стылістыцы — галасы беларусаў, якія ўдзельнічалі ў пратэстах. Як я кажу, гэта будзе як бы мой фінальны раздзел у напісанні чыста беларускай гісторыі.

«НН»: Вы неяк згадвалі, што ў 2020‑м вам моцна захацелася ў Беларусь, але было б ужо небяспечна. Калі б вы маглі зараз туды паехаць, то куды найперш?

ЛР: Я напэўна паехала б вёску Навасёлкі, што ў Гродзенскай вобласці. Там калісьці жылі сваякі сяброўкі маёй маці. Там такая неймаверная вясковая свабода! Вялікае поле, за полем лес, а на ім коні, там грыбы, там рэчка Котра — па ёй можна сплаўляцца на байдарцы, можна лавіць рыбу, можна там пабачыць гадзюку! Там такая дзікая-дзікая прырода! Такія краявіды ў мяне ў галаве, вельмі простыя.

• 18
• 3
• 1
• 5
• 1
• 0
• 1
• 1