Uładzimir Kołas: Admova apazicyi ad abjadnańnia aznačaje kapitulacyju
Staršynia Rady biełaruskaj intelihiencyi Uładzimir Kołas ličyć, što admova apazicyi ad abjadnańnia moža aznačać tolki adno — kapitulacyju. A ŭdzieł u prezidenckaj kampanii biez kansalidacyi, va ŭmovach śviadomaj falsifikacyi vybaraŭ, moža rasceńvacca tolki jak haniebnaja imitacyja apazicyjnaj dziejnaści i padyhryvańnie režymu.
«Biez abjadnańnia niama nijakaj nadziei na pieramohu»
— Nie za harami prezidenckaja kampanija 2015 hoda. Apazicyi čas surjozna zadumacca, jak supraćstajać Łukašenku, jaki ŭžo raspradaje krainu rasijskamu kapitału. Ci jość prykmiety jadnańnia biełaruskaj apazicyi?
— Jość vielmi mocny pach naftalinu. Heta značyć, kali ŭsim hetym buduć praciahvać zajmacca tyja, chto voś užo dva dziasiatki hadoŭ biezvynikova raspracoŭvaje našu niaščasnuju apazicyjnuju žyłu, to, bajusia, niejkich praryvaŭ čakać nie davodzicca. Adnak, pakolki prablema, pra jakuju vy zhadali, datyčyć nas usich, to, liču, varta padumać pra toje, što i rašeńnie hetaj prablemy — nie ich manapolnaje prava.
— Ci zacikaŭlenaja apazicyja ŭ vyłučeńni adzinaha kandydata? Mnohija kandydaty minułych vybaraŭ kažuć, što šmathałovaja kampanija akazałasia našmat bolš paśpiachovaj jak dvuchhałovaja. Pry hetym zabyvajuć pra jaje trahičnyja vyniki. Ci aznačaje heta, što na nastupnych vybarach znoŭ imavierny parad apazicyjnych kandydataŭ?
— Dumaju, nichto siońnia nie moža havaryć ad imia ŭsioj apazicyi. I chaj Boh daruje tym, chto hanarycca minułaj prezidenckaj kampanijaj.
Ź inšaha boku, takija zajavy — nahladnaje tłumačeńnie taho, što my majem. Bo nie durnyja ž jany ludzi. I razumiejuć, što biez abjadnańnia niama nijakaj nadziei na pieramohu.
Darečy, i ŭłady heta taksama razumiejuć. I, kali chto nie zabyŭsia, stvareńnie masoŭki kandydataŭ na apošnich prezidenckich vybarach usialak vitałasia i padtrymlivałasia mienavita ŭładami. Tak što taja kampanija vidavočna prajšła pa scenary, napisanym na Kirava, 31. Dyk jak ža možna paśla hetaha hanarycca tym, što demsiły akazalisia niazdolnymi abjadnacca, i pierakonvać nas, što ŭsio prajšło «paśpiachova»? I kim treba być, kab vieryć u takuju łuchtu?
Zdolnaść da kansalidavanych dziejańniaŭ, umieńnie pracavać u kamandzie, na ahulny vynik — siońnia kryter prafiesijnaj prydatnaści luboha biełaruskaha palityka. Kali, viadoma, razumieć prafiesijanalizm jak dziejnaść, jakaja daje stanoŭčyja vyniki. U palitycy stanoŭčym vynikam usio ž jość prychod da ŭłady, a nie tolki efiektnyja pratesty i krasamoŭnaje vykryćcio złačynstvaŭ režymu. Choć i heta, viadoma, taksama važna, patrabuje vialikaj mužnaści i da palityki maje niepasrednaje dačynieńnie.
Tamu skažu tak: apazicyja prosta abaviazanaja adkinuć usio škurnaje i druharadnaje i pajści na prezidenckuju kampaniju adnoj kałonaj. Inakš pierśpiektyva rasprodažu krainy, pra jakuju vy zhadvajecie, pieratvorycca ŭ niepaźbiežnaść. I vina za heta budzie lažać nie tolki na režymie, jaki, pa sutnaści, nie viedaje, što tvoryć, ale i na tych, chto ŭsio razumieje, ale nie robić dla praduchileńnia katastrofy taho, što jon moža i abaviazany rabić.
— Uładzimir Niaklajeŭ zajaviŭ, što ŭ 2013 hodzie vyznačać adzinaha kandydata niama sensu — zabałbočuć. Ci aznačaje heta, što vypracoŭka miechanizmu vyłučeńnia adzinaha kandydata nie viadziecca naohuł?
— Z Uładzimiram Niaklajevym mahu pahadzicca tolki ŭ toj častcy, što, viadoma ž, zabałbočuć. Kali ŭsio heta znoŭ addać na vodkup tym, chto daŭno zarekamiendavaŭ siabie jak virtuozny «zabałbatač» usiaho, što možna i nielha. Tak što iści hetym šlacham — sapraŭdy
Admova ad idei abjadnańnia moža aznačać tolki adno — kapitulacyju. Pryčym nie tolki pierad režymam, ale i pierad ułasnymi ambicyjami, abmiežavanaściu, ehaizmam. A ŭdzieł u prezidenckaj kampanii biez kansalidacyi, va ŭmovach śviadomaj falsifikacyi vybaraŭ, moža rasceńvacca tolki jak haniebna imitacyja apazicyjnaj dziejnaści i padyhryvańnie režymu. Treba pra ŭsio heta dumać. Što my ciapier i robim.
«Apazicyja prosta abaviazanaja była vyjhravać papiarednija prezidenckija kampanii»
— Tradycyjnaja pamyłka apazicyi: adziny kandydat źjaŭlajecca pierad samymi vybarami, kali nie zastajecca ni sił, ni času na jaho raskrutku. Bo navat surjozna pachisnuty rejtynh Łukašenki składaje 33,4%, a najbolšy rejtynh siarod lidaraŭ apazicyi — 5,1%, va Uładzimira Niaklajeva. Što pieraškadžaje ŭžo ciapier raskručvać najbolš papularnaha palityka?
— Pieraškadžaje ŭsio toje ž, pra što my ŭžo kazali. Darečy, hetaja pamyłka paŭtarałasia praktyčna na ŭsich prezidenckich vybarach za Alaksandram Łukašenkam. Narod tak zachaplajecca ŭsimi hetymi manieŭrami, pieramovami z dulaj u kišeni, pieralivańniem z pustoha ŭ parožniaje, što vybary i źviazanyja ź imi prablemy adychodziać na druhi płan. I ŭžo dachodzić da taho, što niekatoryja apazicyjnyja mudracy, jakija nie vyłaziać z Brusela i Strasburha, z važnym vyhladam pačynajuć nas pierakonvać, što «nie treba zacyklivacca na vybarach». Pry hetym nielha vyklučać imaviernaści, što chtości prosta šumić i zavalvaje hety praces całkam śviadoma, pieraśledujučy svaje mety.
— Ci mahčymyja inšyja scenary ŭdziełu apazicyi ŭ prezidenckaj kampanii — biez adzinaha? Ci zdoleje apazicyja svaimi ścipłymi raźjadnanymi resursami pracavać, skažam, na dvuch kandydataŭ?
— Viedajecie, scenary možna pisać jakija zaŭhodna. Ale, jak niekali skazaŭ kłasik francuzskaha kino Hans Abiel, pamiž scenarom i jaho ŭvasableńniem lažyć prorva, u jakuju niaredka pravalvajecca toj, chto sprabuje jaho realizavać. A ŭ vypadku, kali scenar kiepski, taki vynik praktyčna harantavany.
Pravodziačy hetuju kiniematahrafičnuju paralel dalej, možna paraŭnać praces udziełu našaj apazicyi ŭ prezidenckich kampanijach sa zdymkami filma, u jakich sprabujuć udzielničać adrazu niekalki režysioraŭ, pryčym kožny sa svaim scenarom, a niekatoryja — i zusim nie majučy nijakaha scenaru. Niaciažka ŭjavić, jaki «pradukt» moža atrymacca ŭ vyniku. A niekatoryja našy palityki ličać takoje «kino» normaj, a vynik — «paśpiachovym»…
«Scenar» ź dźviuma kałonami, jak na mianie, — zahadzia projhryšny ŭžo tamu, što jon znoŭ raskołvaje apazicyju. Takim čynam, tyja, chto padsoŭvaje nam takija scenaryi, znoŭ sprabujuć naviazać demakratyčnamu aktyvu dumku, što raźjadnanaść i ŭnutranaja kankurencyja — heta narmalna, što całkam možna praisnavać i biez kansalidacyi. Nu, a dzie dźvie kałony, — tam i try, i
— Pavodle apošniaha apytańnia NISEPD, 74,8% ličać, što Biełaruś maje patrebu ŭ pieramienach. Pry hetym 43,4% daviarajuć Łukašenku, i tolki 13,01% daviarajuć apazicyjnym palityčnym partyjam. Što pavinnaja zrabić apazicyja, kab viarnuć davier naroda?
— Składanaść situacyi ŭ tym, što biełaruskaja apazicyja vycieśnienaja sa śfiery narmalnaj hramadskaj žyćciadziejnaści. Heta značyć, kali ty adekvatna reahuješ na prajavy śvinstva i idyjatyzmu, jakija davoli časta majuć miesca ŭ našaj krainie, ty padviarhaješsia šalmavańniu ŭ aficyjnych ŚMI, pazbaŭlaješsia šancaŭ na prafiesijny rost, i, viadoma ž, ciabie «zakazvajuć» na vybarach luboha ŭzroŭniu. U takoj situacyi šancy na pavyšeńnie hramadskaha rejtynhu skaračajucca da minimumu. Jany jość, ale patrabujuć mudraści, vynachodlivaści, śviežych rašeńniaŭ i niečakanych chadoŭ. Vielmi važnyja pry hetym pačućcio łokcia, usieahulnaja padtrymka tałkovych i pierśpiektyŭnych prapanovaŭ i inicyjatyvaŭ.
A što adbyvajecca ŭ nas? Voś Rada BNR sabrała ŭ Vilni lidaraŭ bolšaści apazicyjnych struktur, jakija padpisali tam Miemarandum za niezaležnaść i dziaržaŭny suvierenitet Biełarusi, najbolš važnaja častka jakoha — jakraz supraćstajańnie zhadanamu vami rasprodažu krainy. Što ž robiać u dačynieńni da hetaj važnaj kansalidavalnaj inicyjatyvy niekatoryja našy apazicyjnyja dziejačy?
Adzin abrynaje na Miemarandum abvinavačańni ŭ tym, što tam nie tak rasstaŭlenyja koski.
Druhi źbiraje ŭ Minsku byłych deputataŭ Viarchoŭnaha Savieta i padpisvaje ź imi anałahičny tekst, ni razu pry hetym nie zhadaŭšy pra Miemarandumie Rady BNR. Heta značyć, daje zrazumieć, što jon i hety Miemarandum, i tych, chto jaho padpisaŭ, «va ŭpor nie bačyć». Vidavočna, što abodva pry hetym imknucca pieravieści fokus hramadskaj uvahi na siabie i pavialičyć takim čynam asabisty palityčny kapitał. Adnak nasamreč abodva robiać niekalki novych udaraŭ siakieraj pa suku, na jakim jany sami siadziać.
Nu, i chto ž budzie takim daviarać svoj los?
«Biełarusy jašče nie zvarjacieli kančatkova»
— Ci mahčymyja naohuł pieramieny ŭ hramadstvie, dzie 70% adkazali, što treba być vielmi aściarožnym u adnosinach ź ludźmi, i tolki 23,1% — što bolšaści ludziej možna daviarać?
— Hetyja ličby kažuć pra toje, što biełarusy, dziakuj Bohu, jašče nie zvarjacieli kančatkova. Sapraŭdy, u našaj situacyi ź ludźmi treba aściarožna. Nie varta kidacca na šyju i raskryvać dušu kožnamu sustrečnamu. Ciapier, kali biełarusy, dziakuj Bohu, pačynajuć razumieć sapraŭdnuju «canu» tannaha papulizmu, ich davier možna zasłužyć tolki kankretnymi spravami i kankretnymi vynikami. Upeŭnieny, što vyrazna sfarmulavanyja prapanovy pa pieramienach, jakija ŭžo daŭno i žyćciova nam usim nieabchodnyja, znojduć u našaha naroda šyrokuju padtrymku. I pryniasuć kandydatu, jaki vystupaje z takoj prahramaj, bolšaść hałasoŭ. Ja maju na ŭvazie nie aficyjna zamoŭlenyja «vyniki», a realna addadzienyja hałasy našych hramadzian.
Nu, a kali kandydat ad demakratyčnych sił realna nabiare na vybarach bolšaść hałasoŭ, to i ludzi, i ŭłada buduć pavodzić siabie zusim
Pradbačačy arhumienty nie zhodnych z hetym śćvierdžańniem, adrazu adkažu, što vynik kampanii 2006 hoda maje pryčynaj zusim nie toje, što na prezidenckija vybary byŭ tady vystaŭleny adziny kandydat ad demsiłaŭ, a toje, što heta zdaryłasia, jak vy ŭžo pravilna adznačyli vyšej, zanadta pozna. Dy i sapraŭdnaj kansalidacyi tady tak i nie adbyłosia. Mnohija ŭspryniali pieramohu Milinkieviča prosta jak asabistuju parazu i potym udzielničali ŭ pracesie čysta farmalna, «z chałodnym nosam». A naohuł vyśvietlić, chto maje racyju, a chto nie, moža tolki realnaja sprava. Dyk čamu b choć by raz, choć by dla raznastajnaści nie abjadnacca i nie spracavać adnoj kamandaj?
— Ci moža Rada biełaruskaj intelihiencyi prapanavać apazicyi svoj scenar udziełu ŭ prezidenckaj kampanii?
— Prapanovy jość, i, spadziajusia, chutka my ich ahučym. Choć asnoŭnyja tezisy ja ŭžo vykazaŭ padčas hetaha intervju.
Kamientary