Pieršy simvał novaj Biełarusi: jakim hierbam była zmacavanaja Pieršaja Ustaŭnaja hramata BNR

Nie pamiataju, ci publikavaŭ chto fotazdymak abo skan aryhinału 1-j Ustaŭnaj Hramaty da narodaŭ Biełarusi. Što sam tekst hetaha histaryčnaha dakumienta publikavaŭsia šmatkroć, toje viadoma, ale havorka mienavita pra zdymak ci skan.

Užo daŭno apisana, jak balšaviki, u noč z 18 na 19 lutaha 1918 hoda, prychapiŭšy z saboju avuary Dziaržaŭnaha banka, uciakali ź Minska (jašče nie Mienska). Apisana i toje, jak 19 lutaha Vykanaŭčy Kamitet Rady Usiebiełaruskaha Źjezda pačaŭ svaju lehalnuju pracu. 20 lutaha ŭ vyniku naradaŭ byŭ sfarmavany pieršy skład pieršaha ŭradu Biełarusi — Narodnaha Sakrataryjata na čale ź Jazepam Varonkam. U toj ža dzień byŭ napisany i tekst Ustaŭnaj hramaty Vykanaŭčaha Kamiteta Rady Usiebiełaruskaha Źjezdu da narodaŭ Biełarusi.

Tekst Hramaty byŭ addrukavany na mašyncy, na jakoj nie miełasia litary «ŭ». Heta standartny arkuš bolš, čym zvyčajna, ćviordaje papiery. Hramata padpisana staršynioju Vykanaŭčaha Kamitetu Rady 1-ha Usiebiełaruskaha źjezdu Jazepam Varonkam i pisaram Makaram Kościevičam (Makaram Kraŭcovym, aŭtaram himna «My vyjdziem ščylnymi radami»).

Źviartaje ŭvahu toje, što data pad tekstam Hramaty — 21 lutaha — upisana ad ruki. Hetaja data pad dakumientam, jak na maju dumku, źjaviłasia tolki z taje pryčyny, što jakraz 21 lutaha dakumient byŭ apublikavany da ŭsieahulnaha viedama i abvieščany Arkadziem Smoličam na pasiadžeńni Mienskaj haradskoj dumy.

Aryhinał 1-j Ustaŭnaj Hramaty cikavy dla nas nie tolki podpisami, ustaŭlenaj dataj, ale i piačatkaj Narodnaha Sakrataryjatu Biełarusi. Piačatku ŭ tyja časy rabili nie piać chvilin. Značyć, Jazep Varonka i jaho tavaryšy, farmujučy pieršy skład Narodnaha Sakrataryjatu i składajučy tekst Ustaŭnaj Hramaty, adnačasova parupilisia i pra piačatku, bieź jakoj dziaržaŭny dakumient — nie zusim dakumient.

Na žal, u Nacyjanalnym archivie Respubliki Biełaruś mnie nie ŭdałosia atrymać skan aryhinała 1-j Ustaŭnaj Hramaty. Jak paviedamili mnie archivisty, niadaŭna ŭsie beeneraŭskija dakumienty, što zachoŭvajucca ŭ 325-m fondzie, mikrafilmavali, i skan mnie zrabili ź mikrafilma. Tamu i jakaść skanu nie zusim dobraja.

Jak viadoma, važnyja dziaržaŭnyja akty zmacoŭvajucca hierbavaj piačatkaj. Možna dumać, što na piačatcy Narodnaha Sakrataryjatu Biełarusi, jakoju zmacavany tekst 1-j Ustaŭnaj Hramaty, — pieršy hierb novaj Biełarusi. Hierb, zaznačym, sialanskaj nacyi, ahrarnaj krainy. Simvolika čysta sialanskaja i nie ŭtrymlivaje ničoha «praletarskaha»: pasiaredzinie piačatki vyjava vysokaha snapa, a na jaho tle pierakryžoŭvajucca kasa i hrabli.

Na abadku piačatki vyhraviravana: NARODNY SEKRETARYJAT BIEŁARUSI.

A jak ža z histaryčnym hierbam Pahonia? — spytaje katory čytač. Mahu śćviardžać, što Pahonia hierbam novaj Biełarusi była abvieščana 9 lipienia 1918 hoda va ŭradavaj dekłaracyi staršyni Narodnaha Sakrataryjata BNR Ramana Marjana Skirmunta. Dekłaracyja była ŭchvalena Radaj BNR. Značyć, i hierb Pahonia byŭ uchvaleny ŭ jakaści dziaržaŭnaha simvała. Treba spadziavacca, admysłoŭcy ŭ halinie sfrahistyki vyśvietlać, ź jakoj daty akty BNR pačali zmacoŭvać piačatkami z hetym simvałam, a 21 lutaha 1918 h. pieršy dziaržaŭny akt novaj Biełarusi byŭ zmacavany piačatkaj ź sialanskaj simvolikaj.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0