Viktar Marcinovič: U pasłuhach Biełarusi bolš nie zacikaŭlenyja
Prafiesar Mičyhanskaha ŭniviersiteta Džon Kindan u knizie «Agendas, Alternatives and Public Policies» raskazvaje, jak idei ŭvasablajucca pa toj bok akijanu. Śvietłaja dumka, što ŭźnikła ŭ adnoj razumnaj hałavie, praz publičnyja debaty evalucyjanuje da zakonaprajekta i, kali adkryjecca «akno mahčymaściaŭ», uvodzicca ŭ žyćcio.
U našych šyrotach usio praściej. Idei ŭźnikajuć, idei evalucyjanujuć, idei eksprapryjujucca – z tym, kab skazicca i nazaŭždy pamierci.
Pavał Biełavus vykłaŭ u fejsbuku aficyjny adkaz Minkulta na prapanovu Art-Siadziby pravieści niekalki aryjentavanych na nacyjanalnuju kulturu mierapryjemstvaŭ u Hod kultury.
«Prapanavanyja da praviadzieńnia fiestyvali (…) pa svajoj tematycy paŭtarajuć mierapryjemstvy, nakiravanyja na papularyzacyju biełaruskaj pieśni, jakija byli praviedzienyja Ministerstvam kultury (…) («respublikanskaja akcyja «Biełaruś, ja lublu ciabie!», «Dzień vyšyvanki» dy inš.). U 2015 hodzie (…) była praviedziena akcyja «Charavoje vieča», u miežach jakoj, u liku inšych, vykonvalisia tvory biełaruskich kampazitaraŭ. Z ulikam vyšejskazanaha, Minkult nie bačyć patreby ŭ praviadzieńni tematyčna padobnych kulturna-vidoviščnych mierapryjemstvaŭ u miežach Hoda kultury».
Hety adkaz možna ličyć šabłonam admovy na luby taki zapyt na respublikanskim, abłasnym ci rajonnym uzroŭni. Hety etałon možna kapipaścić adkazam na jaki zaŭhodna list ź idejaj zabacać što-niebudź biełaruskaje. U nas užo staić u płanie «Charavoje vieča» i vykanańnie aktyvam BRSM tvoraŭ, u liku inšych, biełaruskich kampazitaraŭ.
My byli padumali, što naśpiavaje novaja chvala Adradžeńnia. Jak u kancy 1980-ch. Što ŭłada pabačyła, jak ułasnymi namahańniami vybudavała tut narod, kalektyŭnaje «Ja» jakoha roŭnaje kalektyŭnamu «Ja» ruskamoŭnych nasielnikaŭ Kryma. I, kali hetaje «Ja» terminova nie vypravić, nie raspavieści jamu pra jaho historyju, nie navučyć jaho jahonaj movie, nie nahadać pra jaho tradycyi, dyk budzie jak ź Sievastopalem.
Dyk voś. Matyvacyjnaja častka situacyi spraŭdziłasia. Jany sapraŭdy sprabujuć niekaha niejak biełarusizavać.
Ale pa-svojmu! I ŭ pasłuhach sapraŭdnaj Biełarusi bolš nie majuć patreby.
Kali vy dahetul nie hladzieli hetych fotak, abaviazkova pahladzicie. Moj lubimy – voś hety kadr, na jakim znajšłosia miesca ŭsiamu: i kiepcy farmatu needle hat ź biełaruskim hierbam, i absalutna ščaślivaj dziaŭčynie, jakaja ŭ rukach trymaje čyrvona-zialony fłah, a pad kaŭniarom u jaje – taja samaja (amal!) vyšyvanka, ź jakoj u stalicy paśpieła atajasamić siabie biełarusizavanaja chipstata.
Tak, kaniečnie, šmat što možna adčuć i padumać, prahladajučy i voś hetaje fota, a voś ad hetaha – dyk prostanie adarvać vačej. Adnak krasunia ŭ «patryjatyčnaj» biejsbołcy z aficyjnym ściažkom dy nacyjanalnym uzorčykam – heta prysud usioj zhrabnaj idei i šmatlikim jaje ŭvasableńniam.
Našaj asnoŭnaj pamyłkaj było dumać, što jany dali Hida van Chieltenu namalavać nas. Našu vieru. Našaje razumieńnie tradycyj i pryhažości. Našyja kaštoŭnaści. Ale malavaŭ jon ad samaha pačatku ich. Voś hetych pryhažuń. Prosta pravaja ruka z čyrvona-zialonym ściaham nie ŭvajšła, miesca nie chapiła.
Nu i vy sami razumiejecie: pryčyna, ź jakoj uradavyja niaŭradavyja arhanizacyi dahetul nie eksprapryjavali kursy «Mova nanova», nie dublavali ich u svajoj niepaŭtornaj viersii (h. zn. pad hieorhijeŭskaj stužkaj i z vystupami łaŭreataŭ «Charavoha vieča» ŭ pierapynkach) i nie admovili ŭsim astatnim u pravie ich praviadzieńnia na padstavie taho, što dvuch takich kursaŭ horadu niepatrebna, – dyk voś, pryčyna tolki ŭ tym, što dastatkovaj kolkaści znaŭcaŭ biełaruskaj movy, kab pierachapić chvalu i zrabić heta pa ŭsioj respublicy, u ich ciapier prosta niama. Jak niama i aktyvu, jaki zdoleje pa pieršym sihnale ad haradskoj arhanizacyi pryskakać na linhvistyčnyja zaniatki i ciarpliva vučyć tam čarhavańnie zyčnych i pavodziny litar «o» i «a» ŭ zaležnaści ad nacisku. Ale ŭsio budzie, vy tolki pačakajcie!
I tut možna było b ščyra pavinšavać Paŭła Biełavusa i inšych ludziej, jakija niekali spryčynilisia da raspaŭsiudu vyšyvanki. U Šviecyi ci Niamieččynie jany b užo atrymali ad arhanizataraŭ «Dnia vyšyvanki ŭ miežach Hoda kultury» svaje niemałyja aŭtarskija adličeńni, adśviatkavali b i hladzieli, jak ich ideja nadalej kvitnieje. I niekamu navat moža padacca, što ideja žyvaja i ŭ vypadku z «Dniom vyšyvanki ad BRSM». Bo ciapier sotni tysiač maładzionaŭ, kursantaŭ suvoraŭskaha (!) vučylišča, studentaŭ Akademii milicyi i h.d. apranucca ŭ rasšytyja cišotki dy kašuli.
Ale jość adno «čakajcie!»
Reč u tym, što pry eksprapryjacyi, jakoj kančajecca žyćcio luboj dobraj idei ŭ našych umovach, hetaja ideja maje ŭłaścivaść skažacca da niepaznavalnaści. Zhadajma, jak paštoŭki, što niekali tysiačami raspaŭsiudžvała «Havary praŭdu», z adrasam Administracyi prezidenta i zaklikam zadavać niaŭtulnyja pytańni pa tym adrasie, pieratvarylisia ŭ dziaržaŭnuju akcyju «Zadaj pytańnie prezidentu». Zhadajma, jak maładafrontaŭskija «valancinki dla ŭsich» pieratvarylisia ŭ «valancinki dla Ščotkinaj, Ardy, Miaśnikoviča». Tak budzie i z vyšyvankaj.
Roźnica pamiž śviatami, jakija rabiła Art-Siadziba z partniorami, i «Dniom vyšyvanki» pad ehidaj BRSM – takaja ž, jak pamiž sieryjałami Big Bang Theory i «Tearetyki», pracu nad jakim daviałosia terminova prypynić, paśla taho jak kamanda Big Bang Theory daviedałasia, što ich sprabujuć niaŭdała skapiravać.
Ja vystupaŭ na śviatach rodnaj movy, jakija ładziła Art-Siadziba. Mnie składana ŭjavić moj vystup na čyrvona-zialonaj scenie, dla suvoraŭcaŭ i kursantaŭ Akademii milicyi. My – pa roznyja baki, i čamuści dumka pra toje, što jany siłkujucca tym, što prydumlajem my, nie dadaje ščaścia.
Siarhiej Abłamiejka napisaŭ, što roźnica pamiž BRSMaŭskaj i Art-Siadzibaŭskaj vyšyvankami – tolki ŭ tym, što ŭ kampanii da pieršaj nie idzie biełaruskaj movy. Hetaja dumka vielmi pryjemnaja, bo dazvalaje spadziavacca, što mova – naš zdabytak i naš skarb – zaŭsiody zastaniecca z nami. Što ź jaje dapamohaj my zaŭsiody zrazumiejem, dzie biełarus, a dzie – schavany karjeryst, što šukaje, na što jašče kinuć biudžetnaje finansavańnie.
Ale jany sprytna vučacca. Pra kursy, da jakich abaviazkova dojdzie, ja ŭžo pavanhavaŭ. Nieŭzabavie my pabačym usio tyja ž młosnyja prahramy na našym najlepšym u śviecie telebačańni, tranślavanyja na rodnaj movie.
Bo, znoŭ ža, matyvacyjnuju častku – pra Krym dy inš. – jany zrazumieli, nie durnyja. Ale ŭvasablać jany mohuć tolki pa-krymsku. Što b ni źbirali, atrymlivajucca MAZ, «Pieśniary» i Biełaruś partyzanskaja.
I kali sprabavać rastłumačyć, čym ža ŭsio taki adroźnivajecca «naša vyšyvanka» ad «ich vyšyvanki», «naša mova» ad «ich movy», jakaja ŭžo na padychodzie, atrymajecca vielmi prosta. Dla nas vyšyvanka, Pahonia, mova – heta ŭvachod u ceły suśviet, jaki napoŭnieny sensam. Biełaruskimi knihami, u tym liku Hienijuš i Duboŭkam. Biełaruskimi mastakami, u tym liku Ordam i Drazdovičam. Skarynam, Bitvaj pad Oršaj, vyhnańniem, BNR i h.d.
Dla ich usio heta – pustaja abałonka, maskiroŭka, jakoj jany abhortvajuć usio tyja ž prymityŭnyja idei. U asnovie jakich – zachavańnie «ich» stabilnaści. I tak, heta pachnie Sievastopalem. Chiba vy nie čujecie, Barys Uładzimiravič?
A tamu kali padahulniać usio skazanaje, chaciełasia b zapeŭnić Minkult i BRSM: biez Art-Siadziby nie atrymajecca. Albo atrymajecca, ale nie Biełaruś, a «Charavoje vieča». Z, u liku inšych, biełaruskimi kampazitarami.
Tamu pasprabujcie pavieryć u Biełaruś. Pačytajcie Duboŭku i Hienijuš. A kali heta nie atrymajecca – navučyciesia pracavać z tymi, chto vieryć.
Kamientary