Mustafa Najem na raźvitańni z Šaramietam: «Łukašenka prajaviŭ słabaść»
U Minsku na raźvitańnie z žurnalistam Paŭłam Šaramietam pryjšli tysiačy čałaviek — jany išli niaspynna ciaham niekalkich hadzin.
Siarod ukrainskich siabroŭ, jakija prylacieli pravieści Paŭła ŭ apošni šlach, byŭ vybitny žurnalist, ciapier užo deputat Viarchoŭnaj Rady Mustafa Najem.
Jon padzialiŭsia z «Našaj Nivaj» svaimi dumkami pra trahiedyju i asobu Paŭła.
Najpierš Mustafa źviarnuŭ uvahu na toje, što raźvitacca z Šaramietam pryjšło vielmi šmat ludziej — nie było kudy składać kvietki. I heta niahledziačy na toje, što Šaramiet nie byŭ piśmieńnikam ci viadomym palitykam i navat daŭno nie žyŭ u Biełarusi.
«Takija ludzi, što niasuć śvietłaje, dobraje, abjadnoŭvajuć inšych navat paśla svajoj śmierci. I tyja, što pryjšli, moža nikoli nie bačyli adzin adnaho raniej, ale ciapier jany sustrelisia i bačać, jak ich šmat nasamreč. Heta svabodnyja ludzi. Prykra, što ŭ ciapierašniaj situacyi takich ludziej abjadnoŭvajuć nie śviaty, a trahiedyi. I prychod takoj kolkaści spačuvajučych — heta śviedčańnie podźviha Paŭła, jaki palahaje ŭ jaho štodzionnaj rabocie. Nu i nie budziem zabyvać, jakuju bijahrafiju jon tut pražyŭ, jakim jaho tut pamiatajuć», — skazaŭ Mustafa.
«Mnie jon zapomniŭsia śvietłym, aptymistyčnym čałaviekam. I heta nie tolki pra prafiesiju — heta ahułam. Jon byŭ ščyry i adkryty da ŭsiaho, što adbyvajecca, adkryta prymaŭ śviet. Zaŭsiody dumaŭ pra ludziej dobra jašče da taho, jak ź imi sustreŭsia. Takoje apryjory pazityŭnaje staŭleńnie da śvietu. Praz heta jon chutka znachodziŭ kantakty, ale byŭ žorstki i zaŭsiody publična ahučvaŭ svaju pazicyju. Publičnaść i adkrytaść — voś jahonyja instrumienty. Redkaja ŭłaścivaść žurnalista, jaki addaŭ stolki hadoŭ prafiesii, bačyŭ proćmu ŭsiaho, siadzieŭ u turmie, prajšoŭ praź śmierci kaleh i vyhnańnie. Chaj tyja ludzi, jakija buduć čytać hety tekst, paraŭnajuć siabie ź im — nakolki jany stomlenyja ad žyćcia, a jon byŭ kamiakom enerhii, jana ź jaho liłasia, Pavał usiamu radavaŭsia i znachodziŭ čas na ŭsio».
Taksama Najem źviarnuŭ uvahu na toje, što dziaržaŭnyja biełaruskija kanały zastalisia ślapymi da pachavańnia Šaramieta. Maŭčańnie zachoŭvaŭ i Alaksandr Łukašenka, u toj čas jak navat Piatro Parašenka pryjšoŭ učora na panichidu pa žurnalistu.
«Heta los usich ščyrych žurnalistaŭ, — skazaŭ Najem. — Jany ž nie ministry, kab vykazvać im spačuvańnie na dziaržaŭnym uzroŭni. Ale jany — polus inšaha paradku. I kali tysiačy ludziej u centry biełaruskaj stalicy prychodziać raźvitacca z čałaviekam, dziasiatki žurnalistaŭ aśviatlajuć heta, a prezident maŭčyć… Heta prajava maralnaj i etyčnaj słabaści Łukašenki, ja dla siabie heta tak tłumaču. Bo choć Pavał i byŭ hramadzianinam Rasii, ale jon hanaryŭsia tym, što jon biełarus, jon zaŭsiody heta padkreślivaŭ, raskazvaŭ nam pra svaju krainu i jaje ludziej. Jon, jak i luby inšy čałaviek, zmušany źjechać z radzimy, chacieŭ siudy viarnucca».
Što ž datyčyć pryčynaŭ zabojstva, to Mustafa pierakanany, što jano mieła na mecie zapałochać hramadstva. Najem pryznaŭsia, što jamu i samomu strašna.
«Dla Ukrainy heta vielmi admietnaje zabojstva. Tut sukupnaść faktaraŭ — «Ukrainskaja praŭda» užo niekali straciła praz zabojstva svajho ŭpłyvovaha žurnalista Hieorhija Hanhadzie, ź jakim, jak i z Šaramietam, u Aleny Prytuły byli blizkija adnosiny. Da taho ž usio heta zroblena publična — heta była radyjokiravanaja bomba, Paŭła mahli ŭzarvać na cichaj vułačcy, a nie ŭ centry. Ale zabili pakazalna i cynična. Jon staŭ sakralnaj achviaraj — kab zapałochać usiu krainu, bo reakcyja ŚMI i hramadstva na jaho śmierć była pradkazalnaja. Vidavočna, što ŭ dzień zabojstva mnohija žurnalisty i palityki adčuli strach.
Heta zdaryłasia nie dzieści, a tut — u tvajoj krainie, u stalicy. Kraina pierastała dychać svabodna, strach zaniavolvaje, jon zabivaje racyjanalnaść i łohiku, viadzie da niekantralavanaj nianaviści.
I hłupstvam było b kazać, što nie było strašna. Asabliva ŭ pieršy dzień. Pieršaja dumka — što heta moža zdarycca z kim zaŭhodna. I šmat chto ŭ hety dzień z našych kaleh, siadajučy ŭ mašynu, dumali pra svaich rodnych, siabroŭ, dziaciej i baćkoŭ. Dumali, što inšyja ŭkraincy najpierš buduć hladzieć na ich — publičnych asob. Ale my pieraadoleli hety šok i zadziervianieńnie pieršych dzion biez histeryk. Ukrainskaja elita paviała siabie hodna», — miarkuje Najem.
Što ž da dumak pra vykanaŭcaŭ i zamoŭcaŭ teraktu, to tut ukrainski deputat pakul zaścierahajecca ad naŭprostavych abvinavačvańniaŭ.
«Heta terakt nie suprać adnaho čałavieka — heta terakt suprać svabodnaj krainy. Kamu heta vyhadna? Zastrašyć nas vyhadna toj sile, jakaja siadzić u Kramli. Ja nie budu kazać «Rasii», bo Rasija — heta vialikaja kraina, ja kažu mienavita pra ludziej, jakija kirujuć usim z Maskvy. Vidavočna, što Ukraina, jakaja svabodna dychaje — heta vyklik dla ich. Biezumoŭna, tut moža być rasijski, biełaruski, ukrainski, pryvatny, prafiesijny — čyj zaŭhodna śled. Bo Pavał pakinuŭ śled u losach mnohich ludziej, i nie abaviazkova pazityŭny. Ale zabili jaho nie padletki i nie admarozki — heta prafiesijna zroblenaja rabota. I ciapier, jak ja viedaju, lvinyja siły kinutyja na prahlad videa, na rabotu na ziamli. Charaktar złačynstva byŭ taki, što jon pakinuŭ šmat śladoŭ i jany pakazvajuć, kudy ruchacca. Ja nie mahu kazać usiaho, ale dumaju, što praz tydzień-dva, maksimum try, my ŭžo budziem mieć niejkija vyniki, bo viadziecca kałasalnaja praca. Treba čakać. Efiektyŭnaść nie ŭ tym, kab aryštavać usich padazronych, a kab aryštavać vinavatych», — skončyŭ dumku Mustafa.
Ciapier čytajuć
Maŭrykij, Siejšeły, Šry-Łanka i nie tolki: pahladzieli, kudy źbiehli ad biełaruskich marazoŭ praŭładnyja artysty i viadučyja15
Kamientary