U čas kruhłaha stała, što prajšoŭ u haziecie «Respublika» na temu abnoŭlenaha składu dziaržaŭnaj Kamisii pa vyjaŭleńni i viartańni kulturnych kaštoŭnaściej, čynoŭniki zajavili, što pošuki adnoj z samych značnych biełaruskich relikvij — Kryža Jeŭfrasińni Połackaj — iduć pastajanna «z bolšaj ci mienšaj aktyŭnaściu».
U minułym składzie kamisii byli navat pradstaŭniki Kamiteta dziaržaŭnaj biaśpieki, jakija ŭ tym liku metanakiravana zajmalisia pošukami kryža. Ciapier ich niama, ale, jak zajaviŭ namieśnik ministra kultury Alaksandr Jacko, «jość entuzijasty hetaj spravy».
«Mo i dobra, što my jaho jašče nie znajšli, — kazaŭ Jacko pra kryž. — Zatoje jość mara, imknieńnie, jakija ruchajuć nas napierad i dazvalajuć znachodzić u tym liku i inšyja rarytety. Ale ja liču, što jość dobraja kopija kryža, jakaja zachoŭvajecca ŭ połackim Spasa-Jeŭfrasińnieŭskim žanočym manastyry».
Kopija kryža była zroblenaja majstram Mikałajem Kuźmičom i aśviačonaja Biełaruskaj pravasłaŭnaj carkvoj u 1997 hodzie.
Dyrektar Nacyjanalnaha histaryčnaha archiva Dźmitry Jacevič dadaŭ da słoŭ Jacko, što «cudy zdarajucca»: tak, u 2003 hodzie znajšłosia rukapisnaje Słuckaje Jevanhielle XVI stahodździa, a jaho doŭhija hady ličyli stračanym. Tamu jość i nadzieja, što niekali znojdziecca Kryž Jeŭfrasińni Połackaj, kaža Jacevič.
Mastactvaznaŭca i aŭtar prajekta «Spadčyna Biełarusi» Aleh Łukaševič ža zajaviŭ, što ślady źniknieńnia kryža «viaduć u Rasiju».
Jon raspavioŭ, jak u čas pracy nad filmam pra Jeŭfrasińniu Połackuju daśledčyki jeździli ŭ Sankt-Pieciarburh, dzie ŭ Instytucie materyjalnaj kultury rasijskaj Akademii navuk razhladali šklanyja płaściny z detalovymi vyjavami kryža — adzinaje na siońnia «fota» śviatyni. Ale data hetaha «fota» pad pytańniem:
«Ja dumaju, usio ž heta 1910-y, kali byli pieraniesienyja moščy Jeŭfrasińni z Kijeva-Piačerskaj łaŭry ŭ Połack, — razvažaje pra płaściny Łukaševič. — Tady była fotafiksacyja ŭsioj hetaj pracesii, u tym liku manastyrskaha kompleksu i kielli Jeŭfrasińni Połackaj sa źmieščanym tam kryžam. Na fotazdymkach my bačym paškodžańni, na toj momant užo adsutničali ŭsie drobnyja kamiani, taksama nieviadoma, ci byli jany kaštoŭnymi abo paŭkaštoŭnymi.
Pavodle apisańnia Vacłava Łastoŭskaha, jaki vyvučaŭ kryž u 1920-ja hady, było zhublena niekalki płaścin. Dziŭnaja reč, ale tady nichto nie zrabiŭ fotafiksacyi. Adsiul pytańnie: u jakim stanie hety kryž i čamu jaho nam nie pakazvajuć? Moža, jon sapraŭdy znachodzicca ŭ Rasii ŭ Sierhijevym Pasadzie? Mahčyma, jon u drennym stanie? Ci naadvarot, u vydatnym? A moža być, jon i nie tam? Bo jość viersija, što Łastoŭski vyvučaŭ nie aryhinał, a kopiju. Tut šmat pytańniaŭ».
Ciapier čytajuć
Palčys, Andrejeva, Łojka i inšyja imiony — paśla vizitu amierykanskich dypłamataŭ u Minsk vyzvalili partyju palitviaźniaŭ5
Kamientary