«U niadzielu ŭviečary ty pierajazdžaješ miažu z knižkami, zubnoj ščotkaj i jedzieš pa ŭkazanym adrasie. Pryčym nikoli nie znaješ, chto budzie tvaim susiedam»

«Čamu stolki prafiesaraŭ z-za miažy, u nas što — svaich nie chapaje?!»

— Alaksandr Mikałajevič, jak Vy trapili ŭ EHU?

— Sioleta 20 hadoŭ, jak ja pracuju ŭ EHU. Moj siabar, užo niabožčyk, Siarhiej Pańkoŭski byŭ sudekanam franka-biełaruskaha fakulteta. My sustrakalisia, jon šmat raskazvaŭ pra hety prajekt. Ja ŭ toj čas byŭ dyrektaram Zasłaŭskaha muzieja-zapaviednika, adnačasova pracavaŭ vykładčykam muziejnych dyscyplin u roznych VNU i adnojčy zapytaŭsia ŭ Siarhieja, ci nie patrebny EHU na fakultet mastactvaŭ vykładčyk z praktyčnym dośviedam. Siarhiej pradstaviŭ mianie dekanu, toj skazaŭ, maŭlaŭ, nu, u nas tut zorki, dyrektary rasijskich muziejaŭ, my im pa 40 dalaraŭ za hadzinu płacim… Nu prychodź, my na ciabie pahladzim — i daŭ mnie 17 hadzin asnoŭ muziejaznaŭstva. I ja staŭ jeździć z Zasłaŭja raskazvać pra padmurki muziejnaj dziejnaści.

Maja pieršaja sustreča z rektaram EHU akademikam Anatolem Michajłavym była źviazana ź idejaj pabudavać u Zasłaŭi IVV, jaki ciapier jość u Minsku. A. Michajłaŭ z prarektaram U. Dunajevym pryjazdžali ŭ Zasłaŭje, sustrakalisia z tahačasnym meram Vasilom Baranavym. Ale parazumieńnia nie znajšli. Zrazumieć i adčuć maštab asoby Michajłava atrymałasia paźniej, kali ja staŭ pracavać pobač i sutyknuŭsia «ź niabačnymi śvietu ślaźmi» (heta lubimaje vykazvańnie Anatola Arsieńjeviča) štodzionnaj pracy. Heta nie było ź pieršych dzion ci hadoŭ pracy ŭ EHU.

— A čamu EHU zakryli ŭ 2004 hodzie?

— Padstavaj stała toje, što budynak pa Pietrusia Broŭki, 3a, jaki EHU arandavaŭ, nibyta spatrebiŭsia Ministerstvu lasnoj haspadarki. Usie budynki ŭ centry horadu, hety ŭ pryvatnaści, naležali Administracyi prezidenta. I ŭ našaj damovie ź joj byŭ taki punkt, što kali budynak spatrebicca dziaržaŭnaj instytucyi, damovu pra arendu možna skasavać u adnabakovym paradku. Damovu skasavali.. I voś paśla skasavańnia damovy kažuć: słuchajcie, ale ŭ vas ža niama ŭmoŭ, niama budynka! I skasavali akredytacyju na 5 hadoŭ, jakuju my atrymali za miesiac da taho.

Jość niekalki viersij, čamu ŭniviersitet začynili. Viadučaja respublikanskaja hazieta cytavała prezidenta Łukašenku na naradzie pierad studentami ŭ Breście: «Nam nie patrebny ŭniviersitet, jaki paviadzie krainu na Zachad».

Byŭ zvanočak, kali na naradzie ŭ Ministerstvie adukacyi ministr skazaŭ: nu što heta za prachadny dvor — EHU, čamu stolki prafiesaraŭ z-za miažy, u nas što — svaich nie chapaje?! Da taho ž, rektarat EHU raźmiaščaŭsia pa dyjahanali ad Administracyi prezidenta, i siudy, na Skaryny, 24, źjazdžalisia ŭsie jeŭrapiejskija i amierykanskaja ambasady, tut była kłasnaja halereja EHU, dzie ładzili vystavy sučasnych mastakoŭ. Heta była kropka pryciahnieńnia dypłamatyčnaj aktyŭnaści na vačach u prezidenta, jaki jakraz byŭ piersonaju non-hrata ŭ Jeŭropie. Ale heta viersija nie tłumačyć, čamu čaplalisia da Anatola Michajłava, čamu jamu ŭ ministerstvie kazali: pryznač na svajo miesca kaho chočaš — luboha pastavim — tolki sydzi.

Dumaju, A. Michajłaŭ — heta maja subjektyŭnaja interpretacyja — trapiŭ u pieralik tych, chto byŭ pradstaŭleny ŭładzie jak pahroza na nastupnych pieravybarach. I praz zakryćcio ŭniviersitetu jaho, na ŭsialaki vypadak, pazbavili placoŭki i padtrymki.

— Pamiatajecie svaje adčuvańni 27 lipienia 2004-ha, kali daviedalisia, što ŭ EHU zabirajuć licenziju i ŭniviersitet začyniajuć?

— Prablema likvidacyi EHU adrazu padzialiłasia na niekalki. Pa-pieršaje, heta prablema studentaŭ — baćki abryvali telefony da nočy. Studentaŭ pieraraźmierkavali na płatnyja adździaleńni dziaržaŭnych univiersitetaŭ, i da kanca žniŭnia treba było pieradać usie studenckija spravy, a tamtejšyja biurakraty byli ŭ adpačynkach. Pa-druhoje, budynak — nam dali dva tydni na evakuacyju, i treba było vyvieźci stały, łavy, biblijateku — 60 tysiač knih. Taksama treba było baranicca — pravodzilisia mitynhi, treba było ździajśniać biurakratyčnuju kamunikacyju — listavacca ź ministerstvam. Apošniaja prablema — heta i piersanalnaja tryvoha: maja dačka skončyła 3 kurs EHU, a syn u tym hodzie pastupaŭ. Dziaržava pieraŭładkavała studentaŭ, dačka trapiła na histfak BDU, syn — na humanitarny fakultet. Ale treba było płacić, a baćka zastaŭsia biez pracy! Tak što heta byŭ i vialiki siamiejny stres.

Biezumoŭna, sapsavany adpačynak, usie na niervach. Ale prahučaŭ taki ćviordy hołas spadara Michajłava (nie viedaju, adkul była takaja ŭpeŭnienaść): ja zrablu ŭsio, kab prajekt byŭ adnoŭleny. I litaralna ŭ tym ža hodzie pačali asvojvać dystancyjnaje navučańnie, kab dapamahčy našym studentam, jakim zastaŭsia hod da zaviaršeńnia.

U toj ža hod było pryniata prapanova Litoŭskaj dziaržavy, my pierabirajemsia ŭ Litvu, tut było zarehistravana EHU international, ad imia jakoha i vydavalisia pieršyja dypłomy.

«U nas tak choładna, što ŭ vannaj hiel u dušy zamiarzaje»

— Jak adbyvaŭsia pierajezd u Vilniu?

— Kali ŭ červieni 2005-ha dekan fakulteta prava Ała Anatoljeŭna Sakałova skazała, što my ŭvosień pačniem navučalny hod, ja nastolki joj nie pavieryŭ, što my pabilisia ab zakład, i ja skazaŭ, što ź mianie skrynia harełki, kali heta adbudziecca.

— I była skrynia harełki?

— Była!

U kastryčniku pieršyja studenty pryjechali vučycca ŭ Vilniu. Aciaplalny siezon jašče nie pačaŭsia, budaŭniki ź internataŭ syšli i pakinuli brud, i studenty vymušany byli adrazu pa pryjeździe sutyknucca z bytavymi ciažkaściami žyćcia.

U mianie jość kłasny dakumient: u pačatku hoda ja puściŭ pa radach papieru, dzie studenty zapisali svaje pretenzii: «U nas tak choładna, što ŭ vannaj hiel u dušy zamiarzaje», «u nas niama chaładzilnika», «patrebna lusterka»…

— Raskažycie pra byt vykładčykaŭ.

— Z vykładčykami taksama nichto nie niańčyŭsia. U pieršy raz u Vilni, ja pomniu, šukaŭ u ciomnym horadzie svoj pakoj na vulicy Dzidłaŭkiu. Z chatniaha ryštunku ŭ tym pakoi akazałasia tolki nastolnaja lampa. Potym dla supracoŭnikaŭ pačali zdymać kvatery: 3-4-5-pakajovyja, u jakich sialili pa hrafiku pryjezdu.

U niadzielu ŭviečary ty pierajazdžaješ miažu, sa svaimi knižkami, tapkami, zubnoj ščotkaj i ŭsim inšym i jedzieš pa ŭkazanym adrasie. Maješ numar domu i kvateru, a ŭžo łožak — heta jaki dastaŭsia. Pryčym nikoli nie znaješ, chto budzie tvaimi susiedziami — kožny raz heta novyja ludzi ź inšym tempieramientam, inšaha połu. Ty pavinien pražyć tydzień, prakarmić siabie i potym, zabraŭšy tapki, zubnuju ščotku, viartacca ŭ Biełaruś.

Spačatku toj, chto čaściej pryjazdžaŭ, staŭ prasić sialić jaho u tuju samuju kvateru. Ludzi pačali pryviazvacca da peŭnych kvater. Hady praz dva, kali akazałasia, što ŭ dekanaŭ jość nieabchodnaść źjaŭlacca ŭ Vilni nie na dva tydni ŭ miesiac, a na daŭžej, my atrymali «dekanski pryvilej»: kvateru, dzie za kožnym zamacavali pakoj. Užo nie treba było vazić rečy praź miažu tudy-nazad. U našaj na traich kvatery zału z bałkonam zaniaŭ Ryhor Jakaŭlevič Miniankoŭ (fiłosaf, ciapier staršynia Sienata EHU.— aŭt.) — jon smalić, jamu patrebna było pavietra. U spalni, dzie było najbolš kamfartabielna, uładkavali žančynu — Ału Anatoljeŭnu Sakałovu. A mnie dastaŭsia dziciačy pakoj, z takim nievialikim dziciačym łožkam, bo ja byŭ samym maładym dekanam i apošnim uładkavaŭsia ŭ hetu kvateru.

Pakolki žyli razam, viali supolnuju haspadarku, to rabili i stravy na ŭsich: Ała Anatoljeŭna była majstrychaj pa smažanaj rybie, ja rabiŭ draniki pa niadzielach, kali ŭsie zastavalisia ŭ Vilni, Ryhor Miniankoŭ bolš adkazvaŭ za vino i napoi — tak raźmiarkoŭvalisia abaviazki. Heta byŭ cikavy dośvied pražyvańnia troch darosłych raznapołych kaleh u adnoj kvatery.

Pasprabujcie ŭjavić sabie, što takoje ad 7 ranicy da 11 viečara być na pracy, bo lubaja havorka — u kalidory, na kuchni — usio pra pracu. Heta pačało surjozna stamlać. Nastupnym krokam było adździaleńnie. Zamiest taho, kab «jeździć umacoŭvać siemji na radzimu», jak heta charaktaryzavała Ała Anatoljeŭna, stali pieraciahvać siemji da siabie i zdymać asobnyja kvatery. Univiersitet, dziakuj jamu za heta, dazvalaŭ (i ciapier dazvalaje) kampiensavać raschody pa zdymie kvater vykładčykam, u jakich 5-hadovyja kantrakty.

— Jakija prablemy maje sučasny EHU?

— My adbyli ŭ Biełarusi 12 hadoŭ, ciapier prajšło 12 hadoŭ EHU ŭ Vilni. Majem nie samuju lepšuju finansavuju situacyju, donarskaja padtrymka źmianšajecca. Lubomu ŭniviersitetu, asabliva humanitarnamu, ciažka siabie finansavać, i ni ŭ jakoj krainie nivodzin, navat dziaržaŭny ŭniviersitet, nie maje harantyi, što jaho materyjalnaje stanovišča budzie zachoŭvacca. I BDU, i Vilenski ŭniviersitet ź jaho bahatymi tradycyjami pieražyvajuć situacyju niedachopu finansavych srodkaŭ i adtoku studentaŭ, adpaviedna źmianšajecca abjom pracy i kolkaść vykładčykaŭ. My staim pierad takim samym vyklikam, ale tym nie mienš praciahvajem nabirać studentaŭ na ŭsie prahramy, užo zaraz adčyniena padača dakumientaŭ na nabor 2017-ha hoda.

* * *

Jeŭrapiejski humanitarny ŭniviersitet

pryvatny ŭniviersitet, zasnavany ŭ Minsku ŭ 1992 hodzie. Z 2005 hoda pracuje ŭ Vilni. Vydaje dypłomy jeŭrapiejskaha ŭzoru. Štohod vypuskaje bolš za sotniu vypusknikoŭ, što znachodziać pracu ŭ Biełarusi, Litvie i inšych krainach Jeŭropy.

Sioleta EHU pravodzić nabor na bakałaŭrskija prahramy «Kulturnaja spadčyna i turyzm», «Vizualny dyzajn i miedyja», «Miedyja i kamunikacyja», «Suśvietnaja palityka i ekanomika», «Mižnarodnaje prava i prava ES», a taksama ŭ vočna-dystancyjnym farmacie rychtuje mahistraŭ na prahramach «Histaryčnaja i kulturnaja spadčyna», «Kulturnyja daśledvańni», «Biznes-administravańnie», «Publičnaja palityka», «Ekzistencyjnaja psichałohija». Vykładańnie ŭ EHU viadziecca na biełaruskaj, rasijskaj i anhlijskaj movach.

 14 dzion 325 km adzin pieški z zaplečnikam

— Ale miž nami i pačatkam navučalnaha hoda lažyć čas adpačynkaŭ. Ci mahli b vy, jak śpiecyjalist, paraić našym čytačam cikavy maršrut na hetaje leta?

— U minułym hodzie ŭ mianie byŭ składany pieryjad — daviałosia apieracyju pieražyć i byŭ jubilej 60 hadoŭ. Daviałosia doŭha dumać, jaki zrabić sabie padarunak. Ja vybiraŭ pamiž dvuma tydniami ŭ tybieckim manastyry i niejkim padarožžam. I ziać paraiŭ mnie maršrut-pilihrymku pa poŭnačy Ispanii. Tam jość niekalki maršrutaŭ, i ŭsie jany viaduć u Sanćjaha-de-Kampasteła, horad, u jakim nibyta pachavali pareštki śviatoha Jakava. Bolšaść pałomnikaŭ špacyrujuć pa Camino frases — jon raŭniejšy, nasyčany kulturnymi cikavostkami. Ale ja vybraŭ šlach Camino primitivo: jon idzie pa harystaj miascovaści, ludziej amal niama. Tolki kali pierad Sanćjaha ŭsie šlachi zbližajucca, utvarajecca natoŭp, padobny da pieršamajskaj demanstracyi — ludzi iduć sucelnaj płyńniu. Kolki ščaślivych ludziej u adnym miescy! Da taho ž, jość mahčymaść paśla Sanćjaha prajści try dadatkovyja dni da akijanu i ŭbačyć, jak sonca sadzicca za Atłantykaj.

Pavialičyć

14 dzion 325 km adzin pieški z zaplečnikam ja išoŭ, kožny dzień dumajučy pra adnaho sa svajakoŭ, pra niejkuju temu, pra siabie. Pra toje, što možna jašče paśpieć zrabić, a što ŭžo zroblena. Heta byŭ kłasny dośvied znajomstva z samim saboj, sa śvietam, z krainaj. Kolki ja cikavych miaścin i muziejaŭ pabačyŭ! Zrazumieŭ, chto takija ispancy, što takoje sijesta: tam takaja śpioka ŭdzień, što niemahčyma vyžyć, tamu z 14 da 17-j hadziny ŭsio začyniena, vulicy pustyja, a potym kraina ažyvaje, muziei pracujuć da 21-22 hadziny.

Hateli dla pałomnikaŭ raźmieščanyja dosyć husta, i kožny vybiraje pa sabie, dzie spynicca. Ale vielmi žorstkija praviły: ty pryvodziš vopratku ŭ paradak, viačeraješ, a 10-j viečara ŭsie kładucca spać, a da 8-j usie pavinny syści. A pałovie na 6-ju ludzi ŭžo ŭ ciemry pačynajuć źbirać rečy, kab paśpieć da śpioki trochi prajści. Iści musiš abaviazkova, niezaležna ad nadvorja, tolki kali zachvareŭ — možaš zastacca jašče na noč, a tak — vyzvalaj miesca novym pałomnikam.

Časam ty z adnymi i tymi ludźmi načuješ abo sustrakaješsia na šlachu, i na 3—4 raz vy ŭžo jak rodnyja. Ty nikoli nie viedaješ, z kim paznajomišsia. Tam byŭ mahistrant ź Niamieččyny, jaki nie moh vybrać temu mahistarskaj. Inšy pasvaryŭsia ź siabroŭkaj i šukaŭ chto vinavaty. 18-hadovy chłopiec ź Niderłandaŭ, Viktar, nie viedaŭ, kudy padacca paśla škoły, i ja jamu raskazvaŭ pra liberal arts college — unikalny kaledž libieralnaj adukacyi ŭ Niderłandach. Kali dakładna nie viedaješ, kudy tabie padacca — idzi za šyrokaj adukacyjaj. Była žančyna z Francyi, hadoŭ siamidziesiaci — 4 dziaciej, 8 unukaŭ, jana išła i šukała adkaz, čamu kali joj było 50, jany razyšlisia z mužam.

Pavialičyć

Jość, kaniečnie, i amatary, jakija ździajśniajuć padarožža for fun. Jany navat zaplečniki nie niasuć — jość słužba taksi, jakaja moža pieravieźci rečy. Ale heta ŭžo padman, tut treba vyprabavać siabie. Pavaha da siabie pamnažajecca, kali ty heta zrobiš. Ciapier ja «funkcyjanuju» z novym padjomam.

— Vy dumali pra padobnyja piešachodnyja maršruty pa Biełarusi?

— Kaniečnie, Biełarusi patrebnyja takija maršruty. Adpačyvajučy na vychodnych ŭ Zasłaŭi, ja naziraju: spyniajucca turysty, pytajucca pra liniju Stalina. A ja pytajusia: a vy viedajecie pra hety horad? Jany ździŭlenyja: a što, i tut taksama cikava? Dźvie kabiety ŭ mianie na minułym tydni pytalisia, dzie zalić paliva, kab dajechać da linii Stalina. Ja im pra Zasłaŭje pačaŭ raskazvać, i jany byli taaak ździŭlenyja! Zrabiŭ takuju rekłamnuju interviencyju.

Sioleta ja ź siabram-archieołaham Mikołam Kryvalcevičam źbirajusia iści pa Prypiaci. Štohod jon chodzić u vyviedki: naziraje, dzie mahli być pasieliščy bronzavaha vieku, i potym pryvodzić tudy ekśpiedycyju. Kaniečnie, u Ispanii tabie harantavanaja infrastruktura: dach nad hałavoj, haračaja vada — a tut pryjdziecca ŭsio nieści z saboj. Ale, moža, heta i dobra.

— Vy pastajanna jeździcie pa muziejach śvietu. Jakoha muzieju Biełarusi nie staje?

— U Biełarusi brakuje muzieju sučasnaści, jaki b pakazaŭ jak mianiajucca ludzi, jak mianiajecca čas, čamu pieramieny ŭ krainie iduć mienavita takim šlacham. U kancepcyju było b darečy ŭklučyć toje, što robić Śviatłana Aleksijevič, asensoŭvajučy los biełarusaŭ u 20 stahodździ. Heta moh by być muziej «čyrvonaha čałavieka», choć mnie vielmi nie padabajecca takoje aznačeńnie.

U Šviecyi doŭhi čas isnavała asacyjacyja muziejaŭ SAMDOC, unutry jakoj muziei damovilisia supolna muziejefikavać sučasnaść. Niechta padrabiazna dakumientuje dzień fiermiera, niechta — narkamana, niechta — dzień dziciaci ŭ dziciačym sadku. Takoje abjadnańnie namahańniaŭ navat niebahatych muziejaŭ daje plon i materyjał.

Tak, muziej sučasnaści — heta archiskładana, heta vielmi subjektyŭna, ale ŭ hetym i vyklik dla sučasnych muziejaŭ! Čałaviek vielmi adčuvalny da taho, na jakim fonie, u jakim śviatle padajecca jaho asoba. Moj dośvied pracy ŭ muziei narodnaj słavy vioski Ikany, dzie ja sutykaŭsia z realnymi vieteranami, daŭ mnie padstavy zarakčysia i nie pracavać bolš z sučasnaściu.

Ale ŭ EHU my ciapier dumajem nad stvareńniem virtualnaha EHU-zeum'a, jaki b pakazaŭ 25 hadoŭ žyvoj historyi ŭniviersitetu, a razam z tym i častku historyi sučasnaj Biełarusi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0