Viktar Marcinovič. «Naša» Nina. Narešcie — varty biełaruski hieroj u ruskaj prozie
Samy daskanały ruski raman minułaha hoda, jaki napeŭna źbiare snop litaraturnych premijaŭ u 2018-m, pabudavany vakoł postaci dziaŭčyny-intelektuałki. Jaje kachajuć i nienavidziać, jana razłučaje radavityja maskoŭskija zaručyny i vyłuzvaje hierojaŭ ź nibyta ščaślivych stasunkaŭ. Jana ŭładarnaja, rychtyk karaleva Bona ŭ Karatkievičavaj «Ładździ Rospačy». I, jak taja ž karaleva Bona, samotnaja. Hierainia (a zavuć jaje Nina) — niešta siaredniaje pamiž Nastaśsiaj Filipaŭnaj z «Idyjota» Dastajeŭskaha i Piačorynym z «Hieroja našaha času». Jana — «hanarlivaja, vysakarodnaja, razumnaja, ale pry hetym skončanaja varjatka», jak tłumačyŭ nam vobraz Nastaśsi Filipaŭny školny padručnik.
Čamu ja pišu vam pra hetuju «čužuju» nam Ninu? Usio prosta: Nina taja — biełaruska. I hety vobraz — niešta pryncypova novaje ŭ tym, jak nas, minčukoŭ, pačali ŭsprymać niekali hreblivyja da «panajechałych» maskvičy.
Kniha, pra jakuju ja kažu, nazyvajecca «Tekst». I kali ŭ vas jość troje sutak volnaha času — terminova pampujcie jaje i rychtujciesia sutyknucca ź niečym takim ža mocnym, jak «detektyvy» Dastajeŭskaha, i napisanym nie horš za rańniaha Sarokina.
Stvaryŭ «Tekst» toj samy Źmicier Hłuchoŭski, jaki da ŭčarašniaha dnia byŭ viadomy vyklučna jak aŭtar fantastyčna-pryhodnickaj sieryi «Mietro 2033». Ułasna, hučny pośpiech postapakaliptyčnaha kazańnia zrabiŭ Źmitra niabačnym dla amataraŭ surjoznaj prozy. Užo zbornik apaviadańniaŭ «Raskazy pra Radzimu» byŭ vartaj uvahi sprobaj admovicca ad fantastyčnych siužetaŭ i pryśviacić siabie žorstkaj sučasnaj paŭsiadzionnaści. Ale miljon asobnikaŭ «Mietro», jakija pradalisia pa ŭsim śviecie paśla taho, jak Hłuchoŭskaha ryzyknuli vydać na papiery (spačatku jon atrymaŭ admovy ad usich maskoŭskich vydaŭcoŭ), a taksama try kampjutarnyja hulni, zroblenyja pa matyvach «Mietro», nadziejna zamacavali Hłuchoŭskaha ŭ «žanravaj» nišy. Byŭ šaniec, što «Tekst» trapić roŭna ŭ tuju ž reputacyjnuju pastku: u Biełarusi dyk dakładna tak i adbyłosia b. Bo papularnaści tut nie prabačajuć. Ale pad kaniec hoda «Tekst» zaŭvažyli i pačali raić nie tolki na «Mieduzie», ale i na śpiecyjalizavanych litaraturnych sajtach.
Pačynajecca raman z taho, što hałoŭny hieroj Illa viartajecca dadomu z turmy, u jakoj pravioŭ siem hadoŭ pa sfalšavanym abvinavačańni. Nijakaj palityki: padčas rejdu ŭ kłubie Illa začapiŭsia z apieratyŭnikam Pieciem, jaki prosta dla navuki padkinuŭ jamu pakiecik z «kakosam». Toj pakiecik i skalečyŭ maładość Illi. Viarnuŭšysia ŭ Maskvu, Illa bačyć, što ŭsio kolišniaje žyćcio syšło: u jaho bolej niama ni siamji, ni kachanaj, ni budučyni. A tamu vypivaje plašku harełki, vyličvaje apieratyŭnika Pieciu praź jahony Instahram i akuratna pratykaje jamu šyju nažom. Paśla skidvaje Pieciu ŭ kanalizacyju, zabiraje jahony telefon i vypraŭlajecca dadomu dapivać.
Napisanaje vyšej dakładna nie zaspojlić vam siužet, bo jość tolki ŭvierciuraj. Dalej Illa, uśviadomiŭšy, što Pieciu nie znajšli, załazić u Piecieŭ telefon i pačynaje žyć za niabožčyka jahonaje žyćcio. Imknučysia adciahnuć pačatak rosšuku, jon zapeŭnivaje rodnych Pieci, što toj «na zadańni»; supracoŭnikaŭ — što toj zachvareŭ. Jon vučycca pisać jak Piecia, łajacca jak Piecia, adbrechvacca ad načalstva jak Piecia. Jon robicca Pieciem i navat zmudrajecca ŭleźci ŭ składanuju schiemu z kaŭkazcami, vynikam jakoj moža być paśpiachovaja emihracyja ŭ Kałumbiju z čverciu miljona jeŭra ŭ kišeni.
Ale tut ustupaje biełarusačka. «Naša» Nina. Dziaŭčyna, u jakuju byŭ bieznadziejna zakachany Piecia i ŭ jakuju — hetaksama bieznadziejna — utreskvajecca ŭładalnik ekstraktu Piecievaj dušy, adlitaha ŭ formu ajfona. Nina vidavočna nie padabałasia Piecievym rodzičam. Ułasna, praź Ninu Piecieŭ baćka, hienierał MUS, stračvaje svaju pasadu i zaŭčasna idzie na piensiju. Bo Piecia byŭ zaručany z Ksieniaj — razbeščanaj dačkoj namieśnika ministra, što žyła «ŭ charomach», upryhožanych stalinskaj lapninaj z «kaścianoj muki». U hetym vobrazie, jaki vymaloŭvajecca ź Piecievych z Ksieniaj sms, my bačym partret maładziavataj baryni, niečym padobnaj da adnajmiennaj kandydatki ŭ prezidenty: «Jana chalonaja była, ale nie pryhažunia. Rusavałosaja, šeravokaja. Tvar paŭnavaty i prastavaty, chacia padpraŭleny, zdajecca, majstram. A skryŭlenaja ŭvieś čas była tak, jak u papiałušak i ŭ šmar nie byvaje, jak by ni namahalisia. Usie hetyja mašyny, vyspy-palmy — jana nie turystkaj vyhladała na ich fonie, ale miascovaj. Pamieščycki honar u joj byŭ, pryrodžany».
I voś takuju vyhadnuju partyju niabožčyk Piecia mianiaje na «našu» Ninu. Charaktar i źniešnaść Niny źbirajecca Hłuchoŭskim z rossypu detalek. Padčas znajomstva Piecia i Nina damaŭlajucca pra pachod u kino: Piecia pa-baryžnicku prapanuje «Rabavańnie pa-amierykansku», Nina jaho papraŭlaje: «Nizašto! Padkazka šeptam: zhodnaja na «Biordmana». I dalej, kali Piecia zaprašaje jaje ŭ «mejnstrymny» kinateatr «Akciabr», jana karektuje: «Idziem u «Pijanier» hladzieć na anhlijskaj, ale kvitki i papkorn ź mianie». I kali Piecia daje zrazumieć, što nie viedaje anhlijskaj, dziaŭčyna abiacaje «pierakładać na vucha».
Kab nie dać falšaku ŭ sms Ninie ad imia Pieci, Illa zmušana vyvučaje historyju znosin Pieci i Niny, prahladaje ich sumiesnyja vidosy, bačyć scenku, dzie Nina, niezadavolenaja prymityŭnaściu Piecievych hustaŭ, stavić kachanamu nievierahodna pryhožuju Take a Fall Džejmsa Błejka. Illa bačyć, jak Piecia i NIna svaracca, jak miracca, jak kachajucca i sumujuć. Pra toje, što Piecia zdradžvaje Ninie, Illa viedaje z druhich sms-tredaŭ u telefonie. Illa sprabuje zrazumieć Ninu: «Kolki joj hadoŭ? Dvaccać i jašče. Ci vieryć jana ŭ toje, što kazała? U dvaccać i jašče, moža, i vieryć. Pakul ludzi nie pakusajuć, na śviet lubuju pryhožuju teoryju prymianić možna. Lubuju saplivuju. A potym užo vierycca tolki ŭ toje, što z taboj samim adbyłosia».
U Illi pačynajecca asabistaje ź Ninaj — jon piša joj piaščotna ź Piecievaha telefona i zabyvajecca, što jon nie kachanak, a zabojca kachanaha. Jon karektuje Ninin los, dajučy ad imia Pieci parady i prymajučy za hetych dvaich — niabožčyka i kachanuju — vyratavalnyja rašeńni.
U Ninu, jakuju prydumaŭ Hłuchoŭski, vielmi prosta pavieryć. I zakachacca. U niečym heta vobraz idealnaj dziaŭčyny — jaje idealnaść padkreślivajecca jašče i tym, što Illa nie moža daciahnucca da jaje. Usie rehistry cialesnaści — abdymki, pacałunki, pach, dychańnie — dla jaho niedasiažnyja. A tamu źmieščanyja va ŭjaŭleńnie, jakoje staranna dadaje čaraŭ.
I vielmi pryjemna, što hetki pryvabny, značny piersanaž u sučasnaj ruskaj prozie atrymaŭ biełaruskuju prapisku. Jak heta čaściakom zdarajecca ź idealnymi kachanymi, Nina pakidaje ŭražańnie istoty, jakaja pryjšła kryšačku ź inšaha śvietu. Jana nie tutejšaja dla Maskvy, u hetym horadzie ŭsio kanfliktuje ź Nininaj jeŭrapiejskaściu, adukacyjaj i hustam. Kali b ja byŭ ruskim čytačom ramana Hłuchoŭskaha, padčas nastupnaj vandroŭki u Minsk na travieńskija vychodnyja ja b pastaviŭsia da litaratury, muziejaŭ i muzykalnaha žyćcia hetaha horada značna bolš pilna, čym da restaracyj i baraŭ, jak heta adbyvajecca siońnia.
I za kštałtavańnie takoha vobrazu Biełarusi i jaje stalicy ja chacieŭ by skazać Źmitru ščyry dziakuj.
Kamientary