Astranomy adkryli ekstremalnuju jajkapadobnuju płanietu
«Piakielnaja» płanieta WASP-121b, adkrytaja čatyry hady tamu ŭ suzorji Karmy, akazałasia padobnaja pa formie nia na šar, a na hihanckaje vyciahnutaje jajka ci miač dla amierykanskaha futboła. Pra heta piša RIA Naviny sa spasyłkaj na Astronomical Journal.
«My pačali nazirać za hetaj płanietaj z-za jaje» ekstremalnaha» charaktaru. My sprabavali ŭbačyć ślady mahniju, žaleza i inšych mietałaŭ u jaje abałonkach i byli vielmi ździŭleny tym, što my znajšli ich na takoj vialikaj adlehłaści ad płaniety. Akazałasia, što zorka prosta abdziraje jaje atmaśfieru», - zajaviŭ Devid Sinh z univiersiteta Džona Hopkinsa ŭ Bałtymary (ZŠA).
Za apošnija dziesiać hadoŭ astranomy adkryli tysiačy płaniet za miežami Soniečnaj sistemy, častka ź jakich padobnaja da Ziamli pa svaich pamierach, a inšyja - da pamienšanych abo pavialičanych kopij Jupitera. Ciapier płanietołahi aktyŭna pracujuć z vyvučeńniem ich atmaśfiery dla acenki taho, ci moža isnavać na ich žyćcio, i raskryćcia historyi farmiravańnia.
Mienš za ŭsio na rolu abžytaj padychodzić płanieta WASP-121b. Jana była adkrytaja ŭ 2015 hodzie ŭ vakolicach soncapadobnaj zorki ŭ suzorji Karmy na adlehłaści ŭ 850 śvietłavych hadoŭ ad Ziamli.
Nazirajučy za joj pry dapamozie teleskopa «Chabł», astranomy vyjavili, što vierchnija płasty jaje atmaśfiery byli raspalenyja da tempieratury ŭ 2700 hradusaŭ dziakujučy najaŭnaści ŭ joj vadzianych paroŭ i asablivych rečyvaŭ, jakija aktyŭna pahłynajuć ultrafijalet śviaciła i pieraŭtvarajuć jaho ŭ ciapło. Dziakujučy im, strataśfiera WASP-121b nastolki haračaja, što ŭ joj budzie płavicca i kipieć navat žaleza.
Sinh i jaho kalehi adkryli jašče adnu dziŭnuju ŭłaścivaść hetaj «piakielnaj» płaniety, sprabujučy padličyć kolkaść «mietałaŭ» - elemientaŭ, ciažejšych za hielij i vadarod, - u roznych častkach jaje atmaśfiery.
Dla hetaha navukoŭcy prasačyli za tym, jak šmat ultrafijaletu pahłynajuć i vypracoŭvajuć pavietranyja abałonki WASP-121b, i praanalizavali jaje śpiektr, vykarystoŭvajučy instrumienty «Chabła». Hetyja źviestki jany vykarystoŭvali dla stvareńnia virtualnaj «kopii» dadzienaha śvietu i analizu jaho ułaścivaściaŭ.
Da vialikaha ździŭleńnia daśledčykaŭ, im udałosia znajści ślady mahniju i žaleza nie tolki ŭ nižnich płastach atmaśfiery hetaha «haračaha Jupitera», ale i ŭ astatnich jaho pavietranych abałonkach, raźmieščanych prykmietna dalej ad jadra hazavaha hihanta. Niezvyčajny charaktar raźmierkavańnia «mietałaŭ» pa płaniecie źviarnuŭ uvahu na toje, što jana padobnaja pa formie nia na šar, a na jajka ci miač dla rehbi.
Jak tłumačyć Sinh, abodva hetyja fakty śviedčać, što zorka WASP-121 aktyŭna «abdziraje» atmaśfieru spadarožnika, prymušajučy jaho «raspuchać» pad uździejańniem jaje ciapła i śviatła, a taksama raściahvacca pad uździejańniem jaje pryciahnieńnia. U vyniku WASP-121b staŭ nie tolki samoj haračaj i ekstremalnaj, ale i dzivosnaj pa formie płanietaj.
Kamientary