Siarhiej Čały viartajecca na «Biełsat» z novaj prahramaj

Čym jaho novaja prahrama ździvić hledačoŭ, što adbyvajecca ŭ biełaruskaj palitycy i jakim budzie finał «sieryjału», jaki my siońnia pražyvajem, jon raskazaŭ telekanału.

— Z 2011 hoda vy źjaŭlajeciesia viadoŭcam prahramy «Ekanomika na palcach», z 2022 hoda — «Naviny z Čałym» i «Čały: ekanomika», jakaja ŭ 2019—2022 hadach vychodziła na telekanale «Biełsat». Jak vy staviciesia da novaha viartańnia na naš kanał?

— Narmalna (śmiajecca). Na samaj spravie heta pieraŭtvareńnie prahramy, jakaja była. Prahrama «Naviny z Čałym» zakančvajecca ŭ sakaviku. Pa sutnaści, heta pieraŭtvareńnie navinnaj prahramy, jakaja budzie analizavać usie palityčnyja padziei, tolki ŭ žyvym efiry.

— Jaki chranamietraž prahramy?

— Prykładna 40—45 chvilin. Heta značyć, jana budzie vychodzić kožnuju sieradu paśla vypuskaŭ «Abjektyvu» i «Studyi» — a 21:30, i asnoŭnaja ŭvaha budzie nadavacca analizu palityčnych padziej u krainie.

— Jakoj vy bačycie svaju aŭdytoryju?

— Asnoŭnaja aŭdytoryja — heta tyja, chto chacieŭ by zrazumieć, što ž adbyvajecca. Heta značyć, my budziem nie raspaviadać što, a tłumačyć, čamu heta ŭsio zdarajecca, što heta aznačaje. Budziem šukać prostyja adkazy na składanyja pytańni.

Što vyznačaje jakaść analityka? Toje, što vam nie davodzicca rehularna z pastupleńniem novaj infarmacyi krucicca jak fluhier. I, prynamsi, ja tak liču, što maja hałoŭnaja kankurentnaja pieravaha — heta ŭmieńnie znachodzić mienavita niejkija važnyja momanty, jakija kažuć pra toje, što, a voś ciapier tendencyja pamianiałasia. Jany byvajuć niačasta. Zatoje potym hetyja trendy pracujuć dastatkova doŭha.

— A «Ekanomika z Čałym» zastajecca? 

— Tak, «Ekanomika» — heta prahrama z 15‑hadovym stažam. Uźnikła ideja skancentravacca na rečach, jakija ŭ jaje nie ŭvachodziać. To bok, heta, pa vialikim rachunku, praciah. Apošnim časam, mnie zdajecca, ja navat bolš pracuju ciapier nie na nas, a na ich — tłumaču čynoŭnikam, u jakuju durnuju situacyju jany trapili paśla ŭsich hetych padziejaŭ. Navat nie 2020 hoda, a paśla lišnich vybaraŭ 25‑ha — z hetym ža Łukašenkam im daviadziecca žyć jašče niejki čas. Uvohule tłumaču im, da čaho heta ŭsio pryvodzić.

Biełaruś jak «sieryjał»

— Dumajecie, jany hetaha nie razumiejuć?

— Nie, jany, viadoma, heta ŭsio razumiejuć da peŭnaha momantu. Ale kožnamu čałavieku ž chočacca dumać pra toje, što jon nie złodziej, jon nie niahodnik.

Kožny tłumačyć svajo znachodžańnie tam tym ci inšym sposabam dla siabie. Faktyčna atrymlivajecca, što značna praściej niejkija rečy pačuć z boku, čym samomu hetyja rečy pramaŭlać. Navat kali ty pra ich i zdahadvaješsia. Maja ideja dla novaj prahramy zaklučajecca ŭ tym, kab pakazać raźvićcio situacyi ŭ dynamicy.

Heta značyć, u Biełarusi pracuje ŭžo efiekt sieryjału. Mnohija ludzi pamiatajuć niejkija vysnovy, jakija rabilisia raniej. Jany, hałoŭnym čynam, redka mianiajucca, tamu što ŭ bolšaści svajoj jany viernyja. Časam karektujucca, časam raźvivajucca. Ale asnoŭnaje — heta demanstracyja trendaŭ, u jakich kraina i apynułasia paśla ŭsich hetych vybaraŭ.

— Vy sami ŭ 1994 hodzie pracavali ŭ pieradvybarnym štabie Łukašenki. Jakim čałaviekam vy tady jaho zapomnili?

— Ciapier jon užo zusim inšy. Pa-pieršaje, usie jaho asabistyja jakaści, dobryja abo tyja, jakija dapamahali jamu kaliści, jany ŭžo daŭno źnikli. Pa-druhoje, jon vielmi ablenavaŭsia, heta całkam vyrazna vidać. Źviarnicie ŭvahu, što ŭvieś jaho ciapier «modus operandi» [vobraz dziejańnia] vyjaŭlajecca tak: zrabicie mnie, dajcie mnie ekanomiku, dajcie mnie heta, zrabicie za mianie voś heta. A ŭ mianie jość praca, jakaja miarkuje, što ja budu prosta razmaŭlać pra mir va ŭsim śviecie.

U jaho ŭsie idei daŭno skončylisia, i jon na samaj spravie źjaŭlajecca ŭžo tormazam navat toj sistemy, jakuju vybudavaŭ.

Jakoje łahičnaje śledstva taho, što vy kažacie «zrabicie za mianie ŭsio»? Paŭstaje pytańnie: a navošta ty patrebien tady? Adpaviedna, jamu treba demanstravać, što jon patrebny. A jak demanstravać? Značyć, treba ŭmiešvacca ŭ tyja rašeńni, jakija jamu prynieśli.

Łukašenka robić tak: davajcie ja papraŭlu, davajcie ja tam što-niebudź prydumaju. Jak zdrabnieli jaho «vanity projects» [prajekty hanarystaści]: kaliści heta było AES, a ciapier heta isnaja drobiaź — cialaty.

Uzhadajcie, z čaho pačynaŭ Łukašenka ŭ Biełarusi? Z kantrabandy ałkaholu, potym, značyć, cukar z kubinskaha tryśniohu i hetak dalej. U nas lubiać paśmiajacca, typu pakazvać pra Chruščova, pra kukuruzu, i ciapier voś hetyja asacyjacyi z Łukašenkam. Heta paznavalny trend dla starejšaha pakaleńnia.

Prakałoŭsia na śviatle

— A hetaja historyja z zabaronaj uklučać śviatło ŭ haradach viečaram… biełarusy pačali śmiajacca…

— Sa śviatłom naohuł atrymałasia cudoŭnaja historyja, u suviazi z tym, što tut my nazirajem adrazu dźvie rečy vielmi važnyja.

Pieršaja heta toje, što raniej u dziaržaparacie funkcyjanavała abarona ad durnia. Heta značyć, kali ŭ jaho źjaŭlałasia niejkaja tupaja ideja, jany ŭsio ž taki prymudralisia jaje albo spuścić na tarmazach, albo pierarabić niejkim takim čynam, kab jana ŭsio ž taki nanosiła karyść, a nie škodu. Tut ža adbyłosia toje, što jaho ŭkazańnie niemahčyma było vykanać niejkim inšym sposabam, bo jon ža nazvaŭ hadziny, u jakija treba ŭklučać i vyklučać śviatło. Tamu nie było niejkaha surjoznaha luftu, dzie možna było b niešta vypravić. A pa-druhoje, jašče raz, heta demanstratyŭnaje vykanańnie tupoha, zusim, zahadu. Heta byŭ na samaj spravie demanstratyŭny jamu pakaz taho, što ty hetaha chacieŭ, voś ty atrymaŭ vynik: hladzi, što budzie, kali ty voś tak budzieš svaimi tupymi idejami siudy leźci.

Što samaje važnaje było?

Upieršyniu adlehłaść pa časie pamiž idyjockim rašeńniem i vidavočnym — kali ŭsim stała jasna, što heta pa-durnomu. Nikoli nie było tak chutka.

— Što naohuł adbyvajecca z Łukašenkam?

— Apošnim časam jon stanovicca davoli pradkazalnym čałaviekam. Na žal. My nazirajem apošniaje adździaleńnie davoli epičnaj dramy. Čałaviek ža dumaŭ, što jon budzie histaryčnaj asobaj. Jon dumaŭ, što ŭvojdzie ŭ padručniki jak jaki-niebudź Piłsudski. Na samaj spravie jon budzie univiersalna praklaty i vychadu ŭ jaho ŭžo niama, niama sposabu niejak svaju reputacyju padpravić.

Finał blizka?

— Kudy, jak ličycie, idzie Biełaruś u hetym «sieryjale», jaki my hladzim? Ci budzie chepi-end, viasioły finał?

— Nu, nakont viasiołaha nie viedaju. Ja nie baču dobraha vychadu ŭ płanie razvarotu. Ja nie vieru naohuł ni ŭ jakuju mahčymaść.

Łukašenka nie moža skazać, što z hetaha momantu my pačynajem žyć pa-inšamu: usio admianiajem, usie represii admianiajem, usim darujem, usich vypuskajem i hetak dalej. Heta prosta niemahčyma, tamu što toje, dzie ciapier apynułasia kraina i jon, źjaŭlajecca vynikam usich papiarednich rašeńniaŭ.

Heta značyć, hruba kažučy, heta efiekt Kali [bahinia ŭ induiźmie, jakaja ŭvasablaje razbureńnie i transfarmacyju. — Red.] — jon hetuju jamu sabie kapaje dalej.

I vybracca, ja dumaju, adtul užo niemahčyma. Pytańnie tolki ŭ tym, jak hłyboka hetaja jama budzie vykapanaja i ŭ jakich žachach, heta značyć u jakich ruinach potym kraina paśla jaho zastaniecca.

— Jaki scenar, na vašu dumku, čakaje Biełaruś?

— Jość vialikaja ryzyka, što my atrymajem vieniesuelski varyjant — ale nie ŭ płanie vykradańnia Madury, a toje, što sistema tam paśla hetaha nie pamianiałasia zusim nijak. Tak, pryjšłosia tam Delsi Radryhies [vykonvajučaja abaviazki prezidenta Vieniesueły. — Red.] vypuścić niekalki palitviaźniaŭ. U astatnim tam prykładna toje ž samaje, tolki ciapier z ZŠA nie łajemsia, a siabrujem.

Voś u hetym ja baču ciapier samuju vialikuju pahrozu, tamu što ŭsio ž taki Łukašenka — heta pradukt, jaki adychodzić, ladaščy stary. Ale ja prosta bajusia, što jaho mohuć źmianić ludzi, jakija prosta nie buduć vałodać lehitymnaściu, i heta aznačaje, što zastavacca va ŭładzie buduć tolki z dapamohaj čystaha hvałtu. Možam atrymać jašče horšy varyjant. Tamu havorka nie pra piersanalii — pra toje, kab Łukašenku prybrać, zamianić ci jon kudyści ŭciače — havorka pra toje, kab jak u tym aniekdocie, što «usiu sistemu mianiać treba». Pytańnie ŭ demakratyzacyi jaje, ale inšaja sprava, što heta pakul niemahčyma, jak ja ŭ pačatku skazaŭ, da taho času, pakul jany hetuju čaru da dna nie vypjuć.

Jany ž represii dla čaho pačali? Kab supakoicca — vorahaŭ źniščyć. Ciapier prablema zaklučajecca ŭ tym, što ty byccam by ŭsich užo pasadziŭ, usich vyhnaŭ, usich znajšoŭ, usich źbiŭ, a ščaście nie nadychodzić, strach nikudy nie źnik.

Vysnova jakoj z hetaha robicca — treba šukać vorahaŭ schavanych. Tajemnaja palicyja pavinna pracavać. Heta značyć, u hetaj sistemy niama reakcyi adkrucić. Jana budzie kapać hłybiej. Pakul jana hety šlach uvieś nie projdzie da kanca, jana pavinna pačać žerci svaich — pakul jany nie pryjduć da hetaha łahičnaha zaviaršeńnia svajho šlachu, ja dumaju, što ničoha nie budzie.

«Viarnucca, kab prybirać zavały»

— Asabistaje pytańnie: jak vam u emihracyi žyviecca?

— Niejak zvyksia ŭžo, što ŭsio, što było zaroblena — syšło ŭ dachod kazino. Jak kažuć: što tabie dała Radzima? U mianie Radzima ŭsio zabrała. Tut užo idzie zusim inšaje novaje žyćcio. Ja adjazdžaŭ z adnym zaplečnikam, i adpaviedna ŭsio, što ciapier jość, — heta nažytaje, nabytaje. U mianie ŭžo šmat znajomych ludziej, jakija razvažajuć: było b dobra atrymać polskaje hramadzianstva. Bałazie nie tak užo i doŭha zastałosia.

Ja razumieju ludziej, u mianie i samoha skončyŭsia biełaruski pašpart. Ale ja pa-raniejšamu dumaju viarnucca, kab prybirać tyja zavały, jakija paśla jaho zastanucca.

Prahramu «Čały. Darečy» hladzicie na kanale «Biełsat» kožnuju sieradu a 21:30 u žyvym efiry, albo na Youtube-kanale «Belsat News».

• 4
• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 0
• 0