Śmiarotnaje pakarańnie — abarona abo prynižeńnie čałaviečaj hodnaści?

Śmierć kožnaha Čałavieka prymianšaje i mianie, bo ja adziny z usim čałaviectvam…»
Džon Don, anhielski paet XVII stahodździa

Kožny z nas pamiataje pačućcio tryvohi i dyskamfortu, jakoje ŭźnikaje, kali abražajuć i źnievažajuć inšaha čałavieka. Hetaje pačućcio chutčej za ŭsio vyklikanaje vidavočnym parušeńniem niapisanaha pahadnieńnia ab uzajemnaj pavazie pamiž ludźmi. U maim pieršym artykule ja pisała pra toje, što jeŭrapiejskija krainy, jakija pieražyli vajnu, zaklučyli pakt ab sumiesnych namahańniach pa adradžeńni pavahi da čałaviečaj hodnaści. Mabyć, ništo nie kidaje takoha surjoznaha vykliku čałaviečaj hodnaści, jak vyniesienaje sudom rašeńnie pra zabojstva. Naturalna, u bolšaści krain, što praktykujuć śmiarotnaje pakarańnie, śmiarotnyja prysudy vynosiacca jakraz ludziam, jakija prajavili niepavahu da śviataści čałaviečaha žyćcia.

Ale ci možna apłacić žyćcio pazbaŭleńniem žyćcia?

Śmiarotnaje pakarańnie — vielmi emacyjnaja tema. I tyja, chto, jak Jeŭrapiejski sajuz i krainy, jakija ŭ jaho ŭvachodziać, ličyć, što jana źnievažaje nieadździelnuju i nieadjemnuju hodnaść kožnaha čałavieka, ustupajuć u składanuju śfieru fiłasofii. Ale toj fakt, što ŭsio bolš i bolš krain u śviecie admianiajuć śmiarotnaje pakarańnie, kaža ŭ padtrymku hetaha arhumientu. Siońnia tolki 58 krain sa 195 vykarystoŭvajuć śmiarotnaje pakarańnie, a adnosna niadaŭna, u 1977 hodzie, ad jaje admovilisia tolki 16 krain. Z 58 krain, jakija zachavali śmiarotnaje pakarańnie ŭ zakanadaŭstvie, mienš za pałovu vykarystoŭvajuć jaho na praktycy.

U Jeŭropie tolki Biełaruś praciahvaje ažyćciaŭlać śmiarotnaje pakarańnie.

Tyja, chto vystupaje ŭ abaronu śmiarotnaha pakarańnia, kažuć pra toje, što jano słužyć «naturalnamu pravasudździu» i prynosić nieabchodnaje zaspakajeńnie rodnym achviar złačynstvaŭ.

Adnak daloka nie ŭsie rodnyja achviar ličać, što hora i hnieŭ, jakija jany adčuvajuć, robiacca słabiejšymi paśla pakarańnia śmierciu złačynca. Niekatoryja, naadvarot, ličać, što hvałt sparadžaje tolki novy hvałt, i hetaja śpiral zaciahvaje i vinavatych, i nievinavatych.

Jana zapłaciła svaim žyćciom za žyćcio, jakoje jana adabrała. Ale hvałt na hetym nie spyniŭsia. Jaje muž i syn skončyli žyćcio samahubstvam, a mnohija ŭdzielniki sudovaha pracesu da kanca žyćcia nie akryjali ad zdareńnia.

Amierykanski navukoviec Devid Harłand daśledavaŭ upłyŭ śmiarotnaha pakarańnia na sudździaŭ, uciahnutych u vyniasieńnie śmiarotnaha prysudu, a taksama na tych, chto pryvodzić prysud u vykanańnie. Jon ličyć, što jany traplajuć

u situacyju «kulturnaj supiarečnaści, u jakoj ad ich čakajecca adnačasova pasłuchmianaść zakonu i parušeńnie zakona, i tamu jany apynajucca ŭ niazručnaj prastory pamiž kulturnymi normami libieralnaha humanizmu i pravavoj praktykaj pakarańnia złačyncaŭ».

Pakarańnie śmierciu Rut Elis z 1995 hoda abvastryła ŭ brytanskim hramadstvie dyskusiju pra toje, jak sankcyjanavanaje dziaržavaj zabojstva moža stasavacca z abaviazkam dziaržavy abaraniać hodnaść svaich hramadzian. Piaćdziasiat tysiač čałaviek padpisali pietycyju ab pamiłavańni Rut. U dzień jaje pakarańnia adna z bujnych brytanskich haziet asudziła toje, što adbyłosia, takimi słovami:

«Tolki adno nadaje hodnaść čałaviečamu rodu i ŭzvyšaje nas nad žyviołami. I mienavita ŭ hetym my admovili joj — u spahadzie i nadziei na vyratavańnie».

Rozmary Tomas, ambasadar Vialikabrytanii ŭ Biełarusi

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0