Fotarepartaž z adnaho z najlepšych ahraharadkoŭ krainy.
«Nie možacie znajści pracu? Vam niama dzie žyć? Tady vas čakaje naš ahraharadok!» Takoj rekłamy pakul niama na telebačańni, i heta zdajecca dziŭnym. Biełarusaŭ, jakija nie zmahli pracaŭładkavacca ŭ haradach, z trybun užo daŭno zaklikajuć składać pažytki i brać kurs na siało. Što čakaje tam śmielčakoŭ? Karespandenty Onliner.by pabyvali ŭ adnym z najlepšych ahraharadkoŭ krainy i pasprabavali znajści adkaz na hetaje pytańnie.
Kapylski rajon, 120 kiłamietraŭ ad Minska. U centry ahraharadka łunaje čyrvony ściah. Jon uźniaty ŭ honar traktarysta Biarnoviča, jaki ŭ pahodlivy žnivieński dzień na
Nie, my nie prydumali mašynu času. My nie ŭ savieckaj Biełarusi, a ŭ sučasnaj — u byłym miastečku Cimkavičy, jakoje z 2007 hoda maje status ahraharadka. Nie toje kab zusim idealnaha, ale
U Cimkavičaŭ daŭniaja historyja: miastečka naležała Alelkavičam, Chadkievičam, Sapieham, Radziviłam, było ramiesnym centram i stalicaj kirmašoŭ, tut žyŭ Kuźma Čorny, u honar jakoha adkryli muziej. Heta ŭsio praŭda, ale było daŭno. U sučasnyja biełaruskija telechroniki Cimkavičy trapili ŭ krasaviku
«Zatym prezident naviedaŭ ahraharadok „Cimkavičy“, — pisała tady „Narodnaja hazieta“. — Unikalnaść jaho ŭ tym, što da vioski byŭ prybudavany sučasny pasiołak z 41 doma. Heta svojeasablivy jeŭrapiejski kutok, dzie jarkija, kidkija damy vyhladajuć jak na malunku».
I dalej: «Kaliści byŭ papularnym łozunh pra sproby ścierci sacyjalnyja hrani pamiž horadam i vioskaj. U Cimkavičach heta ŭžo realnaść. Alaksandr Łukašenka vysoka acaniŭ zroblenaje tut. „Hety dośvied treba raspaŭsiudzić pa ŭsioj krainie. Treba „nie buryć usio daščentu, a zatym“, a arhanična staroje dapaŭniać novym“. U toj ža čas prezident adznačyŭ, što najaŭnaść takoha kamfartabielnaha žylla daje mahčymaść kiraŭniku pravodzić bolš efiektyŭnuju kadravuju palityku».
Kali prezident pajechaŭ, hetyja słovy doŭha ŭspaminali miascovyja «ščaślivyja kadry»… Zrešty, pra ŭsio pa paradku.
Ahraharadok — nie prosta čarada roznakalarovych damoŭ. Farmalna heta jakasna novy typ sielskich pasiołkaŭ. Dobraŭparadkavany nasieleny punkt, u jakim stvoranaja vytvorčaja i sacyjalnaja infrastruktura dla zabiaśpiečańnia sacyjalnych standartaŭ. Možna skazać, što «ahraharadkamanija» — cełaja ideałohija ciapierašniaj ułady, z dapamohaj jakoj doŭhi čas dziaržava vybudoŭvała svaju palityku na vioscy, ulivajučy ŭ budaŭnictva miljardy rubloŭ. U Cimkavičach dobra vidać, da čaho heta pryviało.
Na adnoj z centralnych vulic, kala najbujniejšaj tut kramy, siadziać na hanku mužyki. «Sfatahrafujcie mianie, ja hanarovy žychar našaha miastečka», — žartuje adzin ź ich, Piotr. Jon piensijanier, rabić niama čaho, pić nie zabaraniajecca. «Na vypić piensii chapaje», — kaža mužyk.
Pradaŭščyca ŭ kramie sumna hladzić na pryłavak z
U kramie dosyć tavaraŭ. Dobry vybar. Kram niekalki. Za sacstandarty ŭ halinie handlu možna nie saromiecca — vykananyja na vydatna.
U Cimkavičach jość balnica, škoła na 260 vučniaŭ.
«50% vypusknikoŭ pastupili ŭ VNU i SSNU. U BNTU, miedycynski, piedahahičny trapili, — hanarycca dyrektar. — Vialikaja častka piedahohaŭ — miascovyja. Vypuskniki našaj ža škoły viartajucca. Spačatku hladziać na haradskoje žyćcio, a potym dumajuć, što treba było b i žyllo atrymać. Jeduć nazad».
«2 młn rubloŭ małady śpiecyjalist atrymaje?» — cikavimsia my.
«Dy nie, vy što. Nastaŭnik z vyšejšaj katehoryjaj da 3 młn nie daciahvaje», — adkazvaje dyrektar.
U škole byli baćki dziaciej, my havaryli ź imi pra toje, što karovy pavinnyja žyć u pałacach, a kožny biełarus — atrymlivać pa $500.
Jedziem pa Cimkavičach: staryja chaty i raptam — cud. Byccam niechta razarvaŭ na łachmany viasiołku i kinuŭ na ziamlu. Dziasiatki roznakalarovych, čyrvonych, zialonych i sinich damoŭ farmujuć strakaty kvartał. Toj samy prypynak «Ahraharadok» — vuzłavy punkt na darozie ŭ śvietłuju biełaruskuju budučyniu.
U paćvierdžańnie, što my zusim nie pierabolšvajem, jašče adna cytata.
«Etałonam sučasnaj sielskaj zabudovy ŭ rehijonie pa pravie ličycca ahraharadok Cimkavičy, raźmieščany za dziesiać kiłamietraŭ ad Kapyla, — pisaŭ u svoj čas časopis „Architektura i budaŭnictva“. — Na siońniašni dzień heta samy bujny abjekt sielskaha žyllovaha budaŭnictva ŭ respublicy. Kiraŭnik dziaržavy stanoŭča acaniŭ padychody, vykarystanyja padčas stvareńnia ahraharadka. Pavodle jaho słovaŭ, dośvied AAT „Salihorskprambud“ nieabchodna šyrej raspaŭsiudžvać u krainie».
I jašče: «Novaje žyllo vielmi padabajecca viaskoŭcam, i miascovyja maładyja, jakija pracujuć u haspadarcy, i maładyja śpiecyjalisty, što pačali tut pracoŭny šlach abo pierajechali ź inšych miescaŭ, zadavolenyja. Što kazać, žyć u viaskovaj chacie jak u haradskoj kvatery, dzie nie treba turbavacca pra ciapło, dzie pad rukoj zaŭsiody nie tolki chałodnaja, ale i haračaja vada, i vannaja, i navat tualet, nie kažučy pra telefon, — adčuvańni dla bolšaści sielskich pracaŭnikoŭ nievymoŭnyja. Mnohija hady, daŭžynioju nie ŭ adno čałaviečaje žyćcio, jany byli pazbaŭlenyja taho, što dla haradžan daŭno źjaŭlajecca normaj».
Pryhožyja słovy! Špacyrujem pa kvartale, šukajem ludziej, kab spytać, jak im žyviecca ŭ tutejšym rai. Niama nikoha — pracujuć. U režymie sihnalizacyi pierahavorvajucca dvarovyja sabaki. Sonca hulaje na roznakalarovych kominach. A voś i žyvaja duša. Adkryŭšy kapot svajho stareńkaha aŭto, kałupajecca ŭ ruchaviku miascovy žychar Vałodzia.
«Ja siudy pryjechaŭ dva hady tamu z Navahrudka razam z žonkaj i dziećmi, — kaža jon. — U pieršuju čarhu tamu, što davali žyllo. Pracuju zvarščykam u AAT „Kapylskaje“. Zarobak — 2,5 młn u miesiac. Chtości bolš atrymlivaje, chtości mienš. Siaredniaja ŭ mianie zarpłata».
Pra jakaść budaŭnictva Vałodzia kaža koratka, ale z mnostvam niecenzurnych słovaŭ: «Pachadzicie, pahladzicie sami. Tynkoŭka advalvajecca. Raskoliny pa mnohich damach pajšli. Ja voś całkam hanak pierarabiŭ, jon rassypaŭsia…»
Jaho susied Siarhiej — starejšy, u razmalavanym domie žyvie ŭžo 5 hadoŭ. U jaho, jak kažuć, «namulała»: «Jaki narmalny haspadar buduje dom praz zadniaje, prabačcie, miesca? Naš pabudavali tak, što centralny ŭvachod, z vulicy, viadzie ŭ vierandu, u pryłaźnik, a tolki potym — u chatu. Daviałosia kłaści darožku da ŭvachodu z druhoha boku, heta doŭha nie ŭzhadniali. Dalej. Dach ciok pa pieršym časie. Uciaplalnika naviersie niama. Haz sychodziŭ… pieravaryŭ, puściŭ pa chacie. Truby, jakija pad padłohaj, pavinnyja być izalavanyja. Ničoha niama, nul. Nivodnaj fortki adkryć adrazu nie moh! Jany tolki z vulicy adčynialisia. Dźviery rassochlisia, daviałosia zamianić…»
«Ja vam skažu, što tut prapitaje ŭsio, što možna, u hetych chatkach! Kali b mnie dali hetyja hrošy, navat mienš, ja b lepš pabudavaŭ usio sam», — kateharyčna kaža Siarhiej.
A ŭzvodziła ž ahraharadok pradpryjemstva — «Salihorskprambud» (ciapier słavuty «Budtrest № 3»). Ale jakaść, na žal, akazałasia nie na ŭzroŭni.
«Što zarablu, toje puskaju pacichu ŭ ramont, — praciahvaje surazmoŭca. — A adkul tut uziać hrošy? Voś vyrašyŭ aformić IP, pasprabavać siabie ŭ hruzapieravozkach. Treba pracavać na siabie, kab dzieci z hoładu nie pamierli».
Dziaciej u jaho troje, žonka ŭ dekrecie. U kałhas jana ŭładkoŭvałasia cialatnicaj, kab vydali słužbovaje žyllo. Ciapier siamja źbiraje dakumienty, kab dom vykupić. Treba 151 młn. U banku dajuć ilhotny kredyt…
Damy vykuplajuć praktyčna ŭsie žychary ahraharadka. Źviazvać siabie žaleznymi nitkami z haspadarkaj, chaj pakul i mocnaj, ludzi nie chočuć. Zanadta vialikaja ryzyka: kali AAT zahniecca, kali buduć skaračeńni, možna ŭ adzin momant pazbavicca žylla. A tady napieradzie — tolki haleča.
Zrešty, nie budziem zhuščać farby. U Cimkavičach šmat moładzi. Adny pracujuć u «Kapylskim», inšyja — u aŭtaparku, na pradpryjemstvie pa pierapracoŭcy aleju, na čyhuncy, u łahistyčnym centry, u «pryvatnikaŭ». Niadaŭna na bazie zavoda žalezabietonnych kanstrukcyj adkryli sumiesnuju
I katedžy jość prystojnyja, i «džypy» pa vulicach jeździać. Škada tolki, nie ŭdałosia daviedacca, jak dapamahajuć maładym śpiecyjalistam. Taki byŭ u kałhasie, ale bieź vizy dyrektara ź im razmaŭlać nie dazvolili. Dyrektar byŭ
«Siońnia ŭ Cimkavičach 1289 žycharoŭ, bolšaść ekanamična aktyŭnyja, biespracoŭja niama, — skazali ŭ sielskim vykankamie. — Žyviem narmalna, u kulturnaj śfiery, viadoma, jość prablemy, ale my starajemsia pravodzić dla moładzi kancerty ŭ kłubie, ładzić niejkuju samadziejnaść».
U muziej Kuźmy Čornaha časam navat pryjazdžajuć turysty. Ekskursija na dvaich kaštuje 22 tys. rubloŭ.
Ale kałarytu, historyi, jakaja i farmuje duch luboha pasielišča, u Cimkavičach nie chapaje. Hety nasieleny punkt, jak i inšyja typovyja biełaruskija pasieliščy, indyvidualnaści pazbaŭleny. Transfarmacyju ŭtulnych miastečak u biezabličnyja ahraharadki, zdałosia nam, naŭrad ci aceniać naščadki.
U miascovych žycharoŭ my pytalisia: zastalisia b vy žyć u ahraharadku, kali b možna było pierajechać, da prykładu, u susiedni rajcentr, a to i ŭ Minsk? Ludzi hladzieli na nas jak na staličnych inšapłanietnikaŭ.
«My tut tamu, što jość žyllo i płaciać hrošy, — adkazvali jany. — Što moža być važniej?
I niachaj ekanamičny cud «ablezły», niachaj z katedžaŭ absypałasia tynkoŭka, ahraharadok jak pradukt historyi i sacyjalnaje dasiahnieńnie sučasnaj biełaruskaj madeli ŭsio jašče trymajecca na płyvu. Mała taho: u Cimkavičach, skazali čynoŭniki, chočuć pabudavać jašče sotniu roznakalarovych, jak viasiołka, damoŭ.
Kamientary