POŠTA
Pohlad u budučyniu
Biez asensavańnia padziejaŭ minułaha niemahčyma źviedać budučyniu. Źviazać žyćcio našych dalokich prodkaŭ ź losam sučaśnikaŭ i nastupnych pakaleńniaŭ dapamoža viedańnie rodnaj Biełarusi.
Historyja majho kraju, za dvuchtysiačahadovaje isnavańnie ty bačyła šmat dobraha i pryjemnaha, naprykład, roskvit biełaruskaj movy ŭ Vialikim Kniastvie Litoŭskim, raźvićcio nacyjanalnaj kultury i tradycyjaŭ, dabrabytu i haspadarki słaŭnych suajčyńnikaŭ... Chapiła lichoha j žachlivaha: biaskoncyja vojny i mižusobicy, roznaha kštałtu akupacyi z Zachadu i Ŭschodu, źniščeńnie lepšych pradstaŭnikoŭ intelihiencyi ŭ čas stalinskich represijaŭ i talenavitych aśvietnikaŭ-palemistaŭ u Kontarrefarmacyju. Kolki razoŭ cikavyja staronki minuŭščyny pierarablalisia na svoj kapył nievukami i prystasavancami ad ułady. Adnak ty, skarbonka čałaviečaj pamiaci, nie zdavałasia, nie vyviešvała bieły ściah paražencaŭ, a hanarova vučyła junakoŭ i dziaŭčat lubić Baćkaŭščynu i zmahacca za jaje dastupnymi srodkami.
Biez abviaščeńnia 25 sakavika 1918 hodu Biełaruskaj Narodnaj Respublikaj niezaležnaści nie atrymałasia b u dalejšym utvareńnia BSSR u 1919-m i Respubliki Biełaruś u 1991 hodzie.
Nia budziem zabyvać histaryčnych zdabytkaŭ, nia mienš kaštoŭnych za bahaćcie nietraŭ pryrodnych.
Siarhiej Zvanar, Miensk
«Žaba ŭ rocie»
Chaču zapynicca na dvuch momantach. Abodva prykłady biarucca z №6 (103) za 16 sakavika 1998 hodu.
Spadar Aleś Mienski ŭ svaim vodhuku na «Žabu ŭ rocie» zaznačaje: «Ja nie filolah». Ale pry artykulacyjnaj charaktarystycy hukaŭ takija-siakija «Elementarnyja viedy ŭ halinie movaznaŭstva» aŭtaru ŭsio ž nie zaškodzili b. Bo dahetul biełaruskaja filalohija viedała vybuchnymi tolki huki [b], [p], [h], [k], [d], [t] i miakkija vyryjanty niekatorych ź ich. Ćvierdžańnie pra vybuchovaść huku [v] — heta zusim novaje słova ŭ biełaruskim movaznaŭstvie, vartaje specyjalnaha ŭšanoŭvańnia aŭtara adkryćcia. Bo navat u Losikavaj hramatycy 1926 hodu hety huk nie ŭvažajecca za vybuchny (kažu «navat», bo za takija nie ŭvažajucca taksama [h] i [k]).
Druhaja zaŭvaha prypadaje na artykuł «Tajamničaja Turkal». Aŭtar pravodzić vielmi cikavyja paraleli pamiž nazovami. I jamu vieryš da taje pary, pakul nie sustrakaješ uzhadku pra Voršu.
Nie ŭjaŭlaju, nakolki metazhodna pravodzić paraŭnańnie nazovu Voršy sa słovami maryjskaj movy. Dazvolu sabie zacytavać: «Cikava, što na terytoryi Maryj-Eł nazvaŭ, padobnych «Oršy», dosyć šmat. Dyk voś: «Or» — rečyšča, dzie ciače vada, «Ša» —vada». Sapraŭdy, cikava, ale da čaho tut biełaruskaja Vorša?
Kali razhladać nazoŭ u histaryčnym aspekcie (a biaz hetaha niemahčyma), dyk spadar Skrabatun lohka znojdzie ŭ letapisach najstaradaŭniejšuju formu haradzkoha nazovu R'ša. Redukavany ['] vymaŭlaŭsia siarednie miž [o] i [e]. Ź ciaham času jon vyjaviŭ tendencyju da poŭnahałosnaha vymaŭleńnia — i ŭ letapisach staŭ sutrakacca prymietnik «rošskij». Ale potym, pavodle zakonaŭ raźvićcia starabiełaruskaje movy, huk «emihravaŭ» na pačatak słova — i ŭźnikli formy «Orša», «oršanskij». Prystaŭny [v], jaki nie paśpieli zafiksavać starabiełaruskija dakumenty, źjaviŭsia ŭžo bližej da našaha času.
Źmicier Dziadzienka, Miensk
Pra lekara i miakki znak
Čytaju vašu hazetu ŭžo paru hadoŭ. Pryjemnaje zdareńnie: hazeta, bieručy na ŭvahu źmieščanyja materyjały, palepšała, papraviłasia, padrasła. Dobra było b, kab vy zanialisia vykidańniem taho, što ja nazyvaju čužym dziadoŭnikam u našaj movie. Naprykład: «vučymsia biełaruskaj movJe» zamiž «vučymsia biełaruskaj movY» (čaho, a nie čamu, jak u rasiejskaj!).
Varta pazbycca «Hiermanii», a trymacca «Niamieččyny», vyšvyrnuć «urača», a paklikać nazad «lekara». Šmat syntaksyčnych niepaładak prynieśli nam dobrazyčlivyja susiedzi. A što ŭžo havaryć pra leksyku... Dobra, što trymajeciesia miakkaha znaku, jaki patrebny našaj movie, jak kisłarod usiamu žyvomu.
Kastuś Akuła, Kanada
Pieršaja biełaruskaja dyskateka
Mienavita z hetych słovaŭ pačynalisia ŭlotki, što zaprašali moładź Mar'inaj Horki na hetaje, u niejkaj stupieni histaryčnaje dla pravincyjnaha horadu, mierapryjemstva. Ładziłasia jano 14 sakavika 1998 hodu maładymi nacyjanalistami ŭ samaj biełaruskaj škole №1. Žadalnikaŭ (a ich pryjšło pryblizna 200 čałaviek) nie spałochała navat toje, što ŭvachod byŭ płatny.
Usio pačałosia sa ščyraha pryvitańnia, a potym šmat konkursaŭ, takich jak: na lepšych vykanaŭcaŭ pavolnaha tanca dy metal'u, «spadar Asiłak». Fajnyja pryzy, dobraja biełaruskaja muzyka kančatkova pryŭźniali nastroj prysutnym. Biezumoŭna, kulminacyjaj stali latareja dy konkurs pryhažości «Mis dyskateka». Piać samych-samych, jakich vybrali arhanizatary, spaborničali za hetaje hanarovaje zvańnie, ale dziaŭčaty nastolki spadabalisia publicy, što vyznačyć ź ich najlepšuju tak i nie ŭdałosia — pieramahli dźvie Śviatłany.
Zrazumieła, što nie abyšłosia bieź nieparazumieńniaŭ i bojki, jakaja dobra była sprajektavanaja miascovymi prychilnikami prezydenta. Tak, padčas adnaho z tancaŭ troje, bieź ničoha nijakaha, nalacieli na našaha chłopca. Bojku chutka ŭdałosia spynić, ale na hetym sprava nia skončyłasia — paśla dyskateki razborki pamiž varahujučymi ŭspychvali ŭ roznych miaścinach horadu.
I ŭsio ž taki, niahledziačy na hetyja incydenty, padzieja adbyłasia, pieravažnaja bolšaść maładych ludziej vyniesła z zali dobry nastroj dy žadańnie pryjści na takuju dyskateku jašče, a heta i było hałoŭnaj idejaj arhanizataraŭ Alesia Vaśkieviča, Ściapana i Maksima Kulčankaŭ dy aŭtara hetych radkoŭ.
U.Volny, Mar'ina Horka
Kamientary