Andrej Kaŭčuk. NOŚBITY MOVY SUPRAĆ KVAZIBURŽUAZII

Nośbity movy suprać kvaziburžuazii

Movu nie abaraniajuć, na joj havorać; kulturu nie abaraniajuć, a spažyvajuć jaje pradukcyju. Hetyja prostyja praŭdy zhadvajucca kožny raz, jak čuješ na mitynhach zaklik prafesara Karpienki «zabaronim našu Biełaruś ad planaŭ dyktatara», abo vierš prafesara Šareckaha pra «niaščasny narod pracalubivy». Movu, kulturu nosiać: kala siabie, za saboj, u sabie, na svaim harbie.

ZARAZIĆ ABO PAMIERCI

Nośbit movy, kultury — vyrak i vyjście — žorstka i trapna. Nośbit zaradu, infarmacyi, virusa i — movy, kultury. Pasprabujcie pierakłaści hety vyraz na inšyja movy — ciažka.

Kali jaje nośbitaŭ zastajecca mała, byccam zapałak u pušcy turystaŭ, što zabłukali ŭ labiryntach (piačory ci katakombaŭ — chto jaho znaje), mova robicca symbalem, znakam bohaabranaści, ci bahaborstva, ci bažavolstva. Nośbit: moža zarazić, a moža vyklikać žal, abo nianaviść, pahardu, moža napałochać, moža zahinuć — jak prakažony, jak šyzafrenik, jak hienij.

U vialikich haradach Biełarusi biełaruskamoŭnych ciapier prykładna stolki sama, jak zaražanych SNIDam. Kožny prynaležny da moŭnaj mienšaści nosić u sabie čaścinku hieta, raściarušanaha pa urbanistyčnaj prastory. Hieta — heta ja i ty.

Ciažka pazbycca adčuvańnia žyvoha ekspanatu ŭ zaaparku «Biełaruś», ekzatyčnaha kalekcyjnaha žuka na špilcy («papaŭsia, žučku, u panskuju ručku!»). «Vy tak krasiva razmaŭlajecie! Pa rabocie ili kak?» — voś adna z replik, jakuju nośbitam movy časta davodzicca čuć. Jak čałaviek, na jakoha ŭvieś čas pakazvajuć palcam, haradzki biełmoŭny chutka pačynaje canić maŭčańnie i razumieć abmiežavanaść reakcyjaŭ, jakija vyklikaje ŭ buržua (o, słodyč i paskudztva ich sytaha žyćcia). Časam nianaviść: «Miortvyje jazyki, nu-nu, dostojanije čiełoviečiestva...» Fuck off, vy zdochniecie chutčej, čym «miortvaja» mova. Časam parnahrafija: «Kak riecienzient mohu skazať, čto rabota očień intieriesnaja. Pravda, biełorusskim jazykom ja nie vładieju, poetomu nie mohu połnosťju ocieniť...» Kitajskaj movaj nie vałodaju, ale mahu adznačyć vielmi charošy hierohlif u kutku na piataj staroncy.

Biaź jasnaha ŭśviedamleńnia taho, što biełaruskamoŭnyja žyvuć u kulturnym hieta, a ich mastactva i litaratura jość, papraŭdzie kažučy, dyjasparnymi ŭ siabie na baćkaŭščynie, my budziem i dalej hruznuć u maniłaŭskich pražektach i durnajopstvie. Siońniašni stan realny, a, dyk ža, narmalny. Heta dramatyčny, ale nie trahičny i nie kamičny stan, jak toje sprabuje pradstavić našaja rasiejskamoŭnaja intelihiencyja, havoračy to pra «zvyčajnaha prezydenta», to pra «kałchoz «Biełaruś». Heta nia novy dla Biełarusi stan (jon paŭtarajecca ŭ paślasiaredniaviečnaj historyi krainy). Heta nie ŭnikalny dla śvietu stan. Dakładniej, jon unikalny tolki tym, što jon stvaryŭsia va ŭmovach isnavańnia amaldziaržavy «respubliki Biełaruś», farmalna ŭtvoranaj vakoł tytulnaj hrupy, jadro jakoj składajuć jakraz biełmoŭnyja. Siońniašniaja fiktyŭna-biełaruskaja dziaržaŭnaść mocna ŭvodzić u zman, ale jana stanie — u svoj čas, praź piać ci sto piać hadoŭ, kali ŭźniknuć minimalnyja ekanamičnyja pieradumovy ci transfarmujecca budova eŭrapiejskaj ekanomiki — nieacenienaj padstavaj dla dasiahnieńnia realnaj niezaležnaści i jaje zamacavańnia dałučeńniem da palityčnaha i vajennaha bloku eŭrapiejskich dziaržavaŭ. I tych, chto maje mocnaje pačućcie hramadzianskaha nacyjanalizmu, hetaje «piać ci sto piać» nie najbolš turbuje. Prosta kožnaja epocha maje svajo pryznačeńnie. Zrazumieć — voś zadača.

Pra analohii. My znachodzim ich na Puerta-Ryka, u Irlandyi, Paŭnočnaj Irlandyi, Narvehii, Čuvašyi, Prydniastroŭi, Makiedonii, Słavaččynie, na kamorskim vostravie Anžuan, žychary jakoha patrabujuć, kab ich pryniali nazad pad francuskuju ŭładu, va Ŭkrainie, narešcie (pra «prykład Ukrainy» možna pisać i pisać, bo jon užo zhulaŭ i jašče zhulaje nieabyjakuju rolu). Analohijaŭ śviet, jak i varyjantaŭ raźvićcia, i žyćcio moža paviarnucca lubym bokam.

Kab zrazumieć, treba demitalahizavać sytuacyju.

Majecca fiktyŭna-biełaruskaja kvazidziaržava, jakaja što jość mocy vykonvaje zadańnie: nie dapuścić utvareńnia ŭ Biełarusi mocnaj hramadzianskaj supolnaści. Majecca panujučaja sacyjalnaja hrupa, jakaja źjaŭlajecca padmurkam hetaj kvazidziaržavy i staŭlaje joj zadańni. Hetuju hrupu nielha nazvać «buržuazijaj», bo jaje členy — nia ŭłaśniki, a sami najmanyja kadry, raby ananimnaj struktury, što chavajecca pad pseŭdonimam «dziaržava». Treba akreślić, z kaho składajecca hetaja kvaziburžuazija.

Majecca niešmatlikaja šprechtrehierskaja biełaruskaja intelihiencyja —nacyjanalistyčnaja, ale kiepska adukavanaja, niespadčynnaja i amorfnaja, a tamu schilnaja da rezyhnacyi. Majucca pačatki hramadzianskaj supolnaści z zarodkami partyjaŭ, relihijnych hramadaŭ i ŭsiaho inšaha. Majucca dźvie kultury i... nieakreślenaja kolkaść movaŭ i idealohijaŭ.

U biełaruskim hramadztvie suisnujuć dźvie kultury, biełaruskaja i rasiejskaja, ale jano nie dvuchpolusnaje. Staryja padzieły (kamunisty/antykamunisty) sunialisia; novyja abo nietryvałyja j niasutnasnyja (łukašysty/antyłukašysty, bahatyja/biednyja), abo nieŭśviadomlenyja (panskaja hrupa/pryhonnaja bolšaść). Tradycyjnyja statystyčnyja źviestki taksama kažuć niašmat.

Realna siońnia majucca biełaruskamoŭnyja (prykładna 8-11% nasielnictva), rasiejskamoŭnyja (prykładna 45-50% nasielnictva) i tyja, chto vykarystoŭvaje «trasianku» (35-40%). Ale i hety padzieł nie kančatkovy.

Rasiejskamoŭnyja (ich kolkaść niaspynna raście, pačynajučy ad Druhoj suśvietnaj vajny dy navat ad daŭniej, za košt dźviuch inšych hrupaŭ) raspadajucca na dva idealahična-kulturnyja lahiery. Pieršy składajecca z rasiejskamoŭnych rasiejcaŭ i tatalna denacyjanalizavanych abaryhienaŭ (jany akreślivali rasiejskuju movu jak rodnuju navat na pierapisie) (usiaho 20-25% ad nasielnictva Biełarusi). Hetaja hrupa karystajecca vyklučna rasiejskaj kulturaj, zasnavanaj na idealohii rasiejskaha (imperskaha) nacyjanalizmu abo ŭ jahonaj adkrytaj etničnaj, abo ŭ prychavanaj nihilistyčna-kasmapalityčnaj formie, i składaje jadro panskaj viarchuški. U jaje składzie taksama śviet usialakich marhinałaŭ, padobnych da staražytnarymskaj čystakroŭnaj hałoty. Usie padziei 80-90-ch hadoŭ vielmi mała paŭpłyvali na śvietahlad hetych ludziej: jany praciahvajuć ihnaravać isnavańnie biełaruskaj nacyi i kultury, uvažajučy ich kali nie za «prydumku palakaŭ i piśmieńnikaŭ», dyk, prynamsi, za «sapsavany», časovy, štučny i ničoha nia varty varyjant rasiejskaha («usie my słavianie — adzin narod»).

Da druhoha adnosiacca rasiejskamoŭnyja biełarusy. Hetyja, daskanała vałodajučy rasiejskaj movaj i karystajučysia tolki joju, zachoŭvajuć suviaź ź biełaruskaj kulturaj (śviaty, pabytovyja zvyčki, vartaści, pasiŭnaje vałodańnie movaj, epizadyčnaje symbaličnaje abo nastalhičnaje spažyvańnie kulturnaj pradukcyi, hramadzianska-palityčny nacyjanalizm).

Ale hetyja druhija taksama nie adnarodnyja. Častka, adukavanaja, aktyŭna vystupaje za rynkavyja reformy, niezaležnaść, suprać Łukašenki, za demakratyčnyja vartaści i navat za ekspansiju biełaruskaj movy i kultury i «pazytyŭnuju dyskryminacyju» svajoj (tak-tak!) rasiejskaj. Takich niamała, ale ŭsio ž mienšaść. Inšaj častcy rasiejskamoŭnych biełarusaŭ uśviedamleńnia nacyjanalnaj identyčnaści brakuje. Ich «bieło-(zapadno)-russkosť» bolš padobnaja na terytaryjalny patryjatyzm, čym na akreślenaje etničnaje pačućcio.

Tym nia mienš, abiedźvie hetyja padhrupy zajmajuć svajo miesca ŭ prestyžnym rasiejskamoŭnym śviecie, «pieršym śviecie» savieckaj epochi — śviecie haradzkim, adukavanym, adnym słovam, panskim.

TRASIANKA JAK KAMPRAMIS

Uźlot Łukašenki staŭ prosta adnoj z prajavaŭ fenamenalnaha vyjścia na hramadzkuju avanscenu trasiankamoŭnych. Trasiankaju tradycyjna dazvalałasia karystacca «miascovym kadram» vyšynioju až da Dziemiancieja. Trasianka była dapuščalnym, biaśpiečnym dla kalanizataraŭ etapam pa šlachu denacyjanalizacyi. Što takoje trasianka?

Linhvistyčna hrupa, što ŭžyvaje jaje, raspadajecca na dźvie padhrupy. Pieršyja havorać sapraŭdy na miašancy biełaruskich i rasiejskich słovaŭ z zachavańniem pieravažna biełaruskaha syntaksysu (žychary ŭschodniebiełaruskich viosak, chutčej słabiej madernizavanych; paniamonskich i paazierskich miastečkaŭ; nizkakvalifikavanyja rabotniki ŭ haradach; chutčej žančyny, čym mužčyny, što słužyli ŭ vojsku; chutčej ludzi starejšaha ŭzrostu). Hetaja miašanka — vielmi ŭnutrany dyjalekt i maje ŭžytak tolki ŭnutry siam'i, unutry vioski. U inšych kamunikatyŭnych sytuacyjach jaho nośbity chutčej-chutčej pierachodziać na rasiejskuju.

Pierachod na rasiejskuju movu — propusk u «lepšy» śviet. Ad savieckich časoŭ zamacavaŭsia stereatyp, što taki pierachod —umova ŭvachodu ŭ panskuju klasu. Tyja, chto ŭžo amal skončyŭ hety pierachod, karystajucca druhim varyjantam trasianki: rasiejskaj movaj z peŭnaj kolkaściu biełaruskich i prosta hutarkovych leksyčnych, hramatyčnych i, viadoma, fanetyčnych elementaŭ.

Kulturna-idealahična tyja, chto havoryć na trasiancy, adroźnivajucca bolšaj schilnaściu da idejaŭ etničnaha, a nie hramadzianskaha nacyjanalizmu i inšymi rysami, charakternymi dla ludziej ź nizkim uzroŭniem adukacyi.

Kolkasna hetaja hrupa budzie ŭvieś čas źmianšacca, bo pryrastała za košt biełaruskamoŭnych, a krynica vyčarpałasia, i bo dzieci trasiankamoŭnych, pačynajučy z pačatku 90-ch, vučacca movie nie ad baćkoŭ, a ad telebačańnia. Kalarytnaja havorka-trasianka maje niezasłužanuju, ale niepapraŭnuju admoŭnuju reputacyju, ličycca prykmietaj «bieskulturnaści» i «nieadukavanaści» tak, jak jašče ŭčora chamskaj ličyłasia biełmova. Trasianki, jak i dyjalektaŭ, nie ŭratuje nichto. Adnak ža ŭ 90-ch z trasiankaj prymirylisia jak z svojeasablivym kampramisam, a lean compromise, uzhadvajučy tuju anhielskuju mudraść (užo nia kažučy pra toje, što socyjaidejalahičnaja hrupa nośbitaŭ trasianki była samaj šmatlikaj).

Biełarusafony. Tut možna adznačyć, z adnoha boku, sielskich žycharoŭ staroha vieku, z druhoha, sich-tych žycharoŭ Paniamońnia i Paazierja, a z treciaha, vielmi małalikuju hrupu intelihiencyi i nacyjanalistaŭ (jakich 0,1% ad nasielnictva Biełarusi). Pieršyja nieŭzabavie adyjduć, a druhija i trecija zastanucca nośbitami taho, što adnojčy stanie hetak zapatrabavana. Nośbitami čaho?

Dźvie zaŭvahi. Jość jašče tradycyjna ihnaravanaja hrupa (5-6% ad nasielnictva) žycharoŭ Bieraściejščyny i Pinščyny, jakija karystajucca ŭkrainskaj movaj abo rasiejska-ŭkrainskim suržykam — patencyjnyja klijenty rasiejskaha nacyjanalizmu i rasiejskaj kultury. Niekatoryja sacyjolahi pnucca dakazać, što biełmoŭnyja ŭ masie svajoj bolš reakcyjnyja za rasiejskamoŭnych i ŭchvalajuć aŭtarytarnyja vartaści, Łukašenku i inšaje. Zdajecca, adnak ža, hetyja sacyjolahi prosta nia ŭmiejuć vyznačyć, kaho ličyć biełmoŭnym i kaho — sacyjalna značnym. Zrešty, heta ich idejnaja abłuda.

Biełmoŭnaja mienšaść — usie jaje hrupy — žyvie pa-raniejšamu ŭ sacyjalnym i kulturnym pryhonie i, jak napisaŭ Mikoła Rabčuk, «... niezaležnaść źmianiła jaje stanovišča nie našmat bolš, čym niezaležnaść ZŠA — stanovišča miascovych nehraŭ ci indziejcaŭ». Apošnim časam jana stałasia i zusim biezabaronnaj, časam navat djabalizavanaj.

Miž tym biełmoŭnyja ŭsio jašče ŭjaŭlajuć saboj dosyć vialikuju hrupu, kab pretendavać na roŭnaść z rasiejskamoŭnymi jak u hramadzianskich, tak i ŭ kulturnych pravach (užo nia kažučy pra histaryčnyja i maralnyja padstavy dla takoj roŭnaści, a taksama pra toje, što biełaruskaja kultura absłuhoŭvaje značna šyrejšyja hrupy nasielnictva, čym tyja 10% biełmoŭnych ci navat paru dziasiatkaŭ pracentaŭ «dziekajučych» i «ciekajučych», i tamu dyskryminacyja biełmoŭnych rykašetam bje j pa rasiejskamoŭnych biełarusach, bo evalucyja biełkultury naŭprost zaležyć ad losu biełmovy).

Možna doŭha pieraličać, jakich mahčymaściaŭ biełarusafony pazbaŭlenyja: atrymańnia na svajoj movie vyšejšaj a navat školnaj adukacyi, pazaškolnych zaniatkaŭ dla svaich dziaciej, mahčymaści karystacca movaj na vajskovaj i dziaržaŭnaj słužbie, atrymlivać na joj elementarny nabor infarmacyi i kulturnaj pradukcyi (hladzieć tyja samyja kina- i telefilmy), čuć jaje ad rasiejskamoŭnych — ad vykankamaŭskaha čynoŭnika da biblijatekarki... Heta nia prosta «paražeńnie ŭ pravach», heta prynižeńnie. Usich hetych pravoŭ, naprykład, prava na biełmoŭnuju vajskovuju słužbu tre' było b damahacca — i praz sud, i kułakami — ale ž apošnija hady kančatkova pastavili dyskryminavanuju mienšaść u stan, kali damahčysia niejkaha tołku možna adno teraryzmam abo ŭchileńniem (u našym prykładzie — paźbiahajučy słužby ŭ vojsku).

Zakonna, što biełmoŭnyja ŭ budučyni, dabiŭšysia palityčnaj ułady, znoŭ, jak na pačatku 90-ch, pasprabujuć uvieści «dziaržaŭnuju padtrymku» dla biełmovy i kultury (toje, što na Zachadzie nazyvajecca pazytyŭnaj dyskryminacyjaj ci affirmative actions). Takija zachady skiravanyja zusim nie na zamacavańnie vierchnaści nastaŭnikaŭ biełaruskaj movy nad nastaŭnikami rasiejskaj (abo, u ZŠA, nehraŭ i indziejcaŭ nad biełymi), a na adnaŭleńnie realnaj roŭnaści raniej dyskryminavanych hrupaŭ. Darečy, na Zachadzie takuju «pazytyŭnuju dyskryminacyju» prydumali zusim nie nacyjanalisty, a očań daže liberały, i padtrymka takoj palityki z boku rasiejskamoŭnych jość prosta pravierkaj na humannaść. Budziem spadziavacca, što našy vielmi chitryja rasiejskamoŭnyja intelihiencyja i palityki, navučanyja horkim dośviedam łukašysckaha tupika, nia buduć tady ŭ čarhovy raz uźnimać hvałt.

IZNOŬ, PRABAČCIE, PRA ŁUKAŠENKU

Najvialikšaja pamyłka ličyć, što Łukašenku pryviali da ŭłady marhinały, abo sialanie, abo nizkaadukavany elektarat, abo što jon sam taki — samarodak i samadzieržac. Usio tak, ale, hałoŭnaje, staraja panskaja viarchuška savieckaha hramadztva, jakaja trochi nie papuściła ŭładu z ruk na pačatku 90-ch, znoŭ bliskuča i ćviorda avałodała sytuacyjaj, znajšoŭšy masam ulubionaha, charyzmatyčnaha pravadyra. Łukašenka — heta jak Napaleon III paśla revalucyi 1848 hodu ŭ Francyi. Panskaja hrupa, jakaja naviazvaje rešcie hramadztva svaje praviły hulni, vartaści i pryncypy — heta siońnia dosyć šyroki słoj drobnaj i siaredniaj kvaziburžuazii: ad zavuča škoły Zoi Ivanaŭny da kahebista Siarhieja Siarhiejeviča, ad Stanisłava Daminikaviča, staršyni kałhasa, da Rymy Iosifaŭny, zahadčycy kramy, i Ŭrała Ramdrakoviča, načalnika słužby kantrolu, — vajskovaj i čynoŭnickaj, handlovaj i słužbisckaj. Heta klasyčnaja dla madernaj epochi panujučaja hrupa z razmytymi miežami: jana nieadnarodnaja i niazamknutaja, adny pakidajuć jaje, druhija traplajuć. Pra jaje možna skazać, što «jaje niama», što heta symulakr, što jana niabačnaja: jana isnuje ŭ formie systemy vartaściaŭ i kulturnych kodaŭ, tkanki stasunkaŭ. Unutry panskaj hrupy jość i supiarečnaści, i apazycyja. Tolki navat kali hetaja apazycyja źmienić kałhasnaha banaparta, jak Tjer źmianiŭ Napaleona Małoha, heta ničoha nia źmienić. Biełmoŭnym nia stanie lahčej. Hałoŭnaje ž, u krainie nia budzie ažyćcioŭlena tych nieabchodnych reformaŭ, u vyniku jakich u budučyni mahli b stvarycca ekanamičnyja i sacyjalnyja pieradumovy dla skidańnia rasiejskaha kalanijalnaha jarma, dasiahnieńnia realnaj niezaležnaści i žorstkaj, hłybokaj eŭrapieizacyi.

Siońniašni apazycyjaner-demakrat B. hetak ža pasiadzie na rasiejskaj naftavaj, hazavaj i tranzytnaj trubie, jak siadzieŭ učorašni dyktatar A. Siońniašniaja panskaja hrupa stałasia hałoŭnym tormazam raźvićcia krainy. Kvaziburžuazija — samy antybiełaruski słoj, praniknieńnie ŭ jaki zaŭždy abumoŭlivałasia daskanałym vałodańniem rasiejskaj movaj i viedańniem aparatu rasiejskaje kultury. Hetaja klasa, jakaja raniej vieraj i praŭdaj słužyła kalanijalnym uładam, a ciapier zabiaśpiečvaje funkcyjanavańnie kvazidziaržavy, adžyła svoj čas i musić syści.

Pytańnie pra movu — heta pytańnie pra ŭładu. Śćvierdziŭšy svajo prava ŭsiudy ŭžyvać biełaruskuju movu, biełmoŭnyja śćvierdziać prava na svaju dolu va ŭsim, a kali spatrebicca krainie — dyk i na panavańnie.

Kvaziburžuazija jość naturalnym voraham biełmoŭnych, a jaje vorahi — sajuźnikami. Zmahańnie ź joj — heta padryŭ i źniščeńnie jaje miaščanskaj systemy vartaściaŭ i demistyfikacyja kulturnych kodaŭ.

Historyja paŭtarajecca: jak na pačatku stahodździa śviadomyja biełarusy składalisia ź sialanaŭ, intelihiencyi i niešmatlikich praletaryjaŭ, tak i biełmoŭnyja ciapier. Ciažka pavieryć, što kvaziburžuazija, jakaja padchapiła tradycyi zrasiejščanaj buržuazii pačatku stahodździa, raptam «biełarusizujecca», i ničoha strašnaha, što jana nie biełarusizujecca. Jana tak i tak užo adžyvaje: u lubym razie jana, jakaja ŭmieje tolki słuchacca zahadaŭ praz kalanijalnuju ci jakuju inšuju «vertykali», niazdolnaja vieści rej u postindustryjalnym, superinfarmacyjnym hramadztvie.

Zaŭvažcie, adnak, jak častka biełaruskaj intelihiencyi siońnia zahrazaje ŭ buržuaznych hustach: u apošnija hady nabrali siły neamiaščanskija płyni ŭ našaj kultury, narcysičnyja, maniernyja i sytyja — dastatkova schadzić na pinihinski spektakal «Art» abo pačytać, jak Aleś Arkuš chodzić «pa Paryžu» ci Drańko-Majsiuk Paryžam stamlajecca. Zaŭvažcie taksama, što biełaruskaja litaratura vielmi redka havaryła ad imia sapraŭdnaha rabotnika abo žabraka, jaki korpajecca ŭ śmietnikach pałacaŭ na Płoščy Pieramohi.

Sučasnyja «elitarnyja» piśmieńniki i muzyki, bomond i bonton novaj biełaruskaj kultury, u sublimavanaj formie paŭtarajuć šlach pakaleńniaŭ biełarusaŭ-biedniakoŭ, začaravanych «ścipłym šarmam kvaziburžuazii». Jany ližuć hanki, jakija treba truščyć, i imknucca spadabacca tym, kaho treba šakavać.

RASIEJSKAJA=MIAŠČANSKAJA

Sam vybar biełaruskaj movy i biełaruskaj kultury — užo bunt suprać panujučych miaščanskich vartaściaŭ. Rasiejskaja mova siońnia — heta miaščanskaja mova. Pieršasny, fundamentalny bunt moža i musić mieć lahičny praciah. Kartahien našaj miaščanskaj pravincyjnaści pavinien być razburany.

«Niezaležnickija» i «demakratyčnyja» pryjarytety rasiejskamoŭnych, pra jakija trubiać sacyjolahi, časta jość prosta vybaram pratestu i mrojaj pra nieakreśleny horad ščaścia (raniej-raniej jon nazyvaŭsia kamunizmam, ciapier — niezaležnaściu i demakratyjaj). Zdajecca, bolšaść ź ich, jak by pačuła, što niezaležnaść — heta kali nia budzie ni ORT, ni NTV, dyk i raźvitałasia z usimi svaimi pryjarytetami.

Nia toje ź biełmoŭnymi.

Naŭrad užo siońniašniaje ich pakaleńnie ździejśnić svaje mary pra Arkadyju i skanstrujuje lepšuju Biełaruś. Heta budzie paśla. Naŭrad ci tak chutka «biełarus» pieratvorycca z paniaćcia etničnaha ŭ paniaćcie etyčnaje — «pracuje jak biełarus», «ščyry jak biełarus», «nadziejny jak biełarus». Naŭrad ci my chutka ŭźniasiem pryncypy salidarnaści biełmoŭnych až da vyniknieńnia biełaruskaj mafii (svoj za svajho; kamu padabajecca tajamničaść, niachaj nazavie jaje masonstvam). A što siońniašniaje?

Ci nie zaŭvažała publika, što ŭ naš čas redki biełmoŭny haradzki žychar abychodzicca bieź litaraturnaha chobi. Kultura, litaratura ŭ pieršuju čarhu, znoŭ pačynaje kampensavać adsutnaść dziaržavy, a Biełaruś i biełaruskaść u čarhovy raz — ssychacca da litaratury. Na žal, znoŭ spraŭdžvajecca stary i zahanny narodnicki pryncyp: «tvoračy litaraturu, my tvorym baćkaŭščynu». (Choć, kažuć, dobryja tvory ciapier mohuć źjavicca tolki na płatach, kominach i kamernych ścienach).

Zachapleńnie biełmoŭnaj bracii litaraturaj aznačaje, što ŭsie my padśviadoma zrazumieli svajo pryznačeńnie — pranieści movu, zachavaŭšy i ŭdaskanaliŭšy. Pačućcie movy siońnia — heta pačućcie Boha — pačućcie siabie — pačućcie svajoj mety — pačućcie sensu hetaha stahodździa i tysiačahodździa.

My — nośbity movy, a ŭsio astatniaje — prykładajecca, kali čałaviek dosyć razumny, kab stać bahatym. Kłopat pra movu nia moža zvodzicca da littvorčaści. Kłopat pra movu — heta kłopat pra siabie. Kab udaskanalić movu, čałaviek pavinien samaŭdaskanalicca, kab uzbahacić — abahacicca, pryčym pažadana i ŭ pramym sensie taksama. Maršrut viadomy: treba spačatku ŭ daskanałaści vyvučyć movu, kab paśla taksama vyvučyć siabie, a paśla — śviet. Bliskuča avałodać joju, a paśla saboju, kab kiravać śvietam. Tady spraŭdzicca staraja biełaruskaja masonskaja kazka pra Ivana, udovinaha syna.

Andrej Kaŭčuk

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0