Andrej Dyńko. Padryŭ davieru

Padryŭ davieru

Kansultacyjna-naziralnaja hrupa ABSE pa Biełarusi adreahavała na palemiku, vyklikanuju vystupam sp. Vika ŭ Biełastoku. Dyskusija daje nahodu dla hłybiejšaha analizu dziejnaści KNH u Biełarusi

KNH ABSE admysłovym pres-relizam adkazała na artykuł Alesia Kiebika «U Berlinie zadumali pieradzieł Eŭropy», źmieščany ŭ papiarednim numary «NN» z nahody šokavaj zajavy H.-H.Vika, zroblenaj padčas seminaru «Bačańnie eŭrapiejskaj salidarnaści». Nam ciažka cytavać hety pres-reliz, bo jon vypuščany tolki ŭ anhielskim i rasiejskim varyjantach, jakija da taho ž adroźnivajucca miž saboj. Biełaruskaje movy KNH ABSE nie skarystała, nie zvažajučy na toje, što Hrupa dziejničaje ŭ Biełarusi i ŭ hetym vypadku adkazvaje na paviedamleńni, nadrukavanyja ŭ biełaruskamoŭnaj presie. Hetkaje ihnaravańnie biełaruskaje movy nabyvaje adcieńnie palityčnaha aktu.

KNH ABSE «riešitielno oprovierhajet klevietničieskije soobŝienija, opublikovannyje v ježieniedielnikach “Naša Niva» i «Naša Svaboda» / «strongly refutes the libellous reports», i śćviardžaje, što «staťji sodieržat priedosuditielnoje iskažienije vystuplenija posła Vika» / «the articles offer a reprehensible distorsion of the presentation by Ambassador Wieck». Artykuły, havorycca ŭ pres-relizie, majuć na mecie dyskredytacyju dziejnaści ABSE “posriedstvom komponovki frivolno vydumannych… domysłov” / “through the putting together freely invented… speculations”, nakiravanych na “podryv… usilij… priedprinimajemych dla mirnoho razriešienija konstitucionnych raznohłasij v riespublikie” / “undermining… the efforts… to seek the peaceful solution for the ongoing constitutional controversy in Belarus”.

Hetaje napisanaje z maleńkaj litary “riespublikie” zamiest anhielskaha “Belarus”, badaj, kaža pra myśleńnie aparatu ABSE bolej za ŭvieś pres-reliz. Nikoli čynoŭnik, jaki pierakładaŭ ci składaŭ reliz, nie napisaŭ by “riespublika” z maleńkaj litary, u dačynieńni, skažam, da FRH. A ŭ dačynieńni da Biełarusi jon praciahvaje myślić katehoryjami minułaha: SSSR abo Rasieja – heta krainy. A voś Biełaruś abo Ŭdmurtyja – heta respubliki. Savieckaje navamoŭje zabaraniała nazyvać Biełaruś “krainaj” abo “Respublikaj” ź vialikaj litary, kab padkreślić jaje padparadkavany, druhasny status. Takaja hijerarchija, jak bačym, panuje i ŭ hałavie čynoŭnika z ABSE. Dla načalstva – Belarus, dla tutejšych – “riespublika”. A ŭ cełym ton pres-relizu, asabliva jahonaj rasiejskaj versii, mocna nahadvaje niejkuju «Sovietskuju Pravdu».

Niezaležnaja hazeta maje prava vykazvać svaje versii padziejaŭ i interpretavać ich. Što da zhadak pra histaryčnyja paraleli, dyk treba ŭličvać, što starejšaje pakaleńnie biełarusaŭ na ŭsio žyćcio napałochanaje apošniaj niamieckaj ahresijaj.

U «NN» nie było padstavaŭ nie daviarać Radyjo Racyja i Radyjo Palonija, što paviedamili pra zajavy dr.Vika. Nia majem i ciapier padstavaŭ nie daviarać śviedčańniam udzielnikaŭ kanferencyi spsp.Łatyšonka, Hołubieva i Tryhubovič, jakija paćviardžajuć paviedamleńni polskich radyjostancyjaŭ. Karespandent Radyjo Palonija T.Sajevič śćviardžaje, što słovy H.-H.Vika nie byli pierakručanyja pierakładčykam, bo ŭ nastupnym vystupie mienavita pra toje, ci ŭsio jon dačuŭ i ci nie było pamyłki pierakładu, pierapytaŭ dr.Hołubieŭ, i dr.Vik nijak nie abvierh svaich słovaŭ, adno źmiakčyŭ ich sens, udaŭšysia ŭ słoŭnyja maneŭry.

Sam dr.Vik narešcie ŭ minuły paniadziełak u interviju Radyjo Svaboda patłumačyŭ, što jon prosta raskazvaŭ pra isnavańnie takoha mierkavańnia (pra patrebu dałučeńnia Biełarusi da Rasiei dziela demakratyzacyi pieršaj), ale jon jaho nie padzialaje.

Zapis vystupu, jaki, jak kaža T.Sajevič, byŭ zrobleny arhanizatarami kanferencyi, moh by tutaka mnohaje kančatkova vyśvietlić.

Papraŭdzie skazać, ciapier my najbolš čakajem jasnaje i niedvuchsensoŭnaje reakcyi ambasady FRH jak na vykazvańni dr.Vika ŭ Biełastoku, tak i na acenki, jakija jany vyklikali ŭ biełaruskich medyjach. Takaja reakcyja važnaja dla zrazumieńnia bazavych pryncypaŭ niamieckaj palityki ŭ dačynieńni da Biełarusi. Dvuchsensoŭnaje staŭleńnie da vybarčaha pracesu i parušeńniaŭ pravoŭ čałavieka u Biełarusi z boku šerahu eŭrapiejskich arhanizacyjaŭ, u jakich hołas Niamieččyny važyć bahata, vyklikaje niamała sumnieńniaŭ u Biełarusi, asabliva ŭ kantraście z adnaznačnaj pazycyjaj ZŠA ŭ hetym pytańni. Padobnyja vykazvańni dr.Vika – kali jany sapraŭdy adlustroŭvajuć jahonyja dumki — padryvajuć nia tolki aŭtarytet ABSE, ale najpierš reputacyju Niamieččyny jak haranta demakratyi, stabilnaści i nieparušnaści miežaŭ u Centralnaj i Ŭschodniaj Eŭropie. Na siońnia nam viadomaja tolki reakcyja Rolanda Frojdenštajna, dyrektara pradstaŭnictva fundacyi K.Adenaŭera ŭ Polščy, jaki, pavodle T.Sajeviča, nazvaŭ vykazvańnie pra dałučeńnie Biełarusi da Rasiei “durnicami” i “pryvatnym mierkavańniem sp.Vika”.

Prablemy Biełarusi – zusim nie ŭ adsutnaści ci deficycie niejkich demakratyčnych tradycyjaŭ, instytucyjaŭ ci pracedur. Jany majucca. Sutnaść našaha kłopatu – u tym, što imknieńnie Rasiei ŭpłyvać nad usialakuju razumnuju mieru na palityku i haspadarku Biełarusi zvodzić hetyja tradycyi, instytucyi i pracedury na ništo. Jano pieratvaraje lubyja vybary ŭ fars, a instytucyju – u instrument dla realizacyi ŭpłyvu. Z-za jaho ž adbyvajecca dyskryminacyja cełych hrupaŭ nasielnictva i bujaie brydkaja antyzachodniaja, časta adkryta čałaviekanienaviśnickaja prapahanda. Pieraadoleć hetyja prablemy možna, źmienšyŭšy hety ŭpłyŭ i ŭraŭnavažyŭšy jaho inšymi ŭpłyvami. Kali misija ABSE heta razumieje, tady jana dasiahnie pośpiechu ŭ svajoj niastomnaj dziejnaści. Biaz hetaha možna sfastryhavać tolki kryvadušnuju imitacyju demakratyčnaha pracesu, jakaja zatraščyć pa švoch pry pieršaj palityčnaj adlizie. Biaz hetaha marna spadziavacca na stabilnaść u Biełarusi i pieraadoleńnie najaŭnych supiarečnaściaŭ. Heta ŭsio adno što spadziavacca na zamireńnie Čačenii vajennymi srodkami.

Kali ž niechta vynošvaje plany pieratvareńnia Biełarusi ŭ čarhovy «astravok niestabilnaści» ŭnutry Rasiei, dyk takim čynam jon nanosić škodu haspadarčym i palityčnym intaresam najpierš samich Eŭropy i Rasiei.

Nichto ŭ Biełarusi nia stavić pad sumnieŭ najaŭnaści rasiejskich intaresaŭ u našaj krainie. Pratest hučyć tady, kali hetyja intaresy pačynajuć realizoŭvacca šlacham prydušeńnia svabody asobnych hramadzianaŭ i cełych nacyjanalnych supolnaściaŭ. Što da eŭrapiejskich intaresaŭ u Biełarusi, dyk jany, my ŭpeŭnienyja, supadajuć z nacyjanalnymi intaresami samoj Biełarusi.

Stabilnaść u Biełarusi nia budzie dasiahnuta, pakul nia budzie pakładzieny kraj dyskryminacyi biełaruskamoŭnaha i biełaruskaha nasielnictva krainy, abumoŭlenaj imknieńniem jak najchutčej asymilavać jaho. Niaŭvaha da hetaha pytańnia, a taksama metad čemberlenaŭskaha handlu budzie zaŭždy davać hlebu dla krytyki. Lubyja pieradzieły miežaŭ i palityka dvaistych standartaŭ pryviaduć da erozii bazavych vartaściaŭ eŭrapiejskaje demakratyi. I tady stratehičnyja vydatki ad amaralnaści ŭ palitycy našmat pieravažać efemernyja ekanamičnyja vyhady.

Dyskusija vakoł sutnaści vystupu dr.Vika ŭ Biełastoku daje nahodu zadumacca nad vynikami pracy misii. Jany sapraŭdy vyklikajuć nieŭrazumieńnie, źniavieru, a momantami — šok. Nieŭrazumieńnie žyvić tuju naściarožanaść, ź jakoj niezaležnaje biełaruskaje hramadztva pačynaje stavicca da misii ABSE ŭ Biełarusi. Mienavita i tolki paśla pryjezdu misii sp.Vika (1998 h.) u stanie demakratyčnaj apazycyi pačalisia biaskoncyja raskoły, u hety ž čas pramy i ŭskosny cisk na niezaležnaje biełaruskaje hramadztva biespakarana dasiahnuŭ niečuvanych pamieraŭ. Nie było adkryta nivodnaj niezaležnaj tele- abo radyjostancyi, zatoje siły apazycyi byli skavanyja šmatlikimi biasplonnymi “dyjalohami”. I adnačasova stali mažlivymi niemahčymyja raniej rečy kštałtu nieaficyjnaha pryjezdu ministra zamiežnych spravaŭ Biełarusi Ŭ.Łatypava ŭ Berlin. Množylisia novyja fakty zakryćcia biełaruskich hazet, škołaŭ, supołak, tavarystvaŭ. Była praviedzienaja źniščalnaja pierarehistracyja hramadzkich arhanizacyjaŭ. Narešcie ŭ Biełarusi pačali źnikać ludzi... Čaho nie było da 1998 hodu. Kudy ž bolej?

Biełaruskamoŭnyja, jakija składajuć 37% nasielnictva krainy (heta ličba z praviedzienaha ŭładami pierapisu), apynulisia ŭ stanie biesprecedentnaj dyskryminacyi: pašukajcie biełaruskamoŭnych na adkaznych pasadach u dziaržaparacie, pašukajcie biełaruskamoŭnych aficeraŭ u siłavych strukturach, pašukajcie sa śviečkaju siarod zarehistravanych kandydataŭ u parlament! KNH nakont hetaj dyskryminacyi maŭčyć. Maŭčańnie ŭ dadzienym vypadku – znak zhody. Hetaje złaviesnaje maŭčańnie pierakonvaje ŭ tym, što słovy H.-H.Vika ŭ Biełastoku byli nia prosta abmoŭkaju ci pamyłkaj pierakładčyka, jašče bolš, čym paćvierdžańni z vusnaŭ dr.Hołubieva i dr.Łatyšonka.

Aproč maŭčańnia, jość i rašeńnie dasłać na vybary techničnych naziralnikaŭ ź niaŭciamnymi zadačami, vidavočna padkazanaje KNH, jakaja nie mahła nie razumieć, što hości z Eŭropy buduć padadzienyja biełaruskamu nasielnictvu jak paŭnapraŭnyja naziralniki. Rašeńnie dasłać ich abhruntoŭvałasia «niedastatkovym prahresam» u spravie ŭstalavańnia klimatu davieru. Prahres, mabyć, zaklučajecca ŭ tym, što ŭłady dazvalajuć navat niedziaržaŭnym hazetam drukavać prahramy biespartyjnych kandydataŭ tolki tady, kali jany nia ŭtrymlivajuć krytyki ŭłady, a z 23 demanstracyjaŭ 8 kastryčnika dazvalajuć 8, i tyja ŭ ekzatyčnych miescach kštałtu stadyjonaŭ i lesaparkaŭ. Absurd! – skažacie vy. Absurd! – kažuć ZŠA. Prahres! – pierakonvaje KNH. U Biełarusi ŭ 2000 hodzie zmračniej i strašniej, čym było ŭ 1998-m. Kali ŭvieś toj zmrok i strach, jakija panujuć u Biełarusi 2000 hodu, – prahres, tady sapraŭdy dźvie niaščasnyja biełaruskija hazety, jakija ŭłady voś-voś kančatkova zahoniać u padpolle, «padryvajuć davier i namahańni ABSE».

Andrej Dyńko