«Jak pošuh małanki» — film Michasia Čarniaŭskaha pra antysaviecki supraciŭ

Hałoŭny hieroj stužki — Raścisłaŭ Łapicki. Jon ź junactva vynošvaŭ płany zmahańnia z kamunistyčnym režymam. U 1948 jamu spoŭniłasia 20 hadoŭ, i chłopiec pierajšoŭ u dziasiaty kłas. Tady Łapicki i stvaryŭ padpolnuju moładzievuju arhanizacyju ŭ Miadzieli, da jakoj dałučylisia siabry. Najbližejšymi jahonymi paplečnikami stali Fakuś Nieściarovič ź Juškavičaŭ i Juzik Kačarha z Kačaroh. Chłapcy pačali vypuskać ulotki, teksty jakich pisaŭ Raścisłaŭ:

«Śmierć vyradkam rodu čałaviečaha!

Partyzany! Padpolščyki!

Stojcie na abaronie svajoj spravy! Bieražycie ŭ sabie śviatuju nianaviść da kamunizmu, jaki niaviečyć i razbeščvaje čałavieka. Bicie stalinskich šakałaŭ!

Moładź! Nie hublaj sumleńnia, zmahajsia suprać tych, chto ślepa vieryć u padman kamunizmu, uznačalenaha chrystapradaŭcami — Judami. Jany chočuć usich nas raśpiać na piacikancovaj źviaździe. Da zbroi! Nie bojciesia achviaraŭ i pakut!

Upierad da śvietłaj budučyni!

Vašyja braty».

Nieŭzabavie dziejnaść arhanizacyi achapiła ŭsiu Miadzielščynu i Smarhonščynu, a jaje słava razyšłasia pa ŭsioj Biełarusi. Uschapilisia śpiecsłužby. Pačalisia nahlad, rosšuki, dopyty.

Śpiecsłužby šmat čaho viedali pra miadzielska-smarhonskuju arhanizacyju praz danosčyka, «šaściorku».

Raścisłava, asudžanaha da rasstrełu, paru miesiacaŭ trymali ŭ vilejskaj turmie ŭ kamiery śmiarotnikaŭ. Jaho tam bačyŭ adzin sa źniavolenych, schvarełaha i apuchłaha. Ale duchoŭna Łapicki nie złamaŭsia, admoviŭsia ad pamiłavańnia. 22-hadovy Słaŭka byŭ vierny sabie da apošniaha:

«Dzie ni budu, navat u najmienšym krai ziamnoha šaru — usiudy budu vieści baraćbu suprać savieckaj ułady. Moj šlach pravilny — za mnoj uvieś narod».

Praz 60 hadoŭ tych pamiatnych padziejaŭ Valery Mazynski i Michaś Čarniaŭski sustrelisia z udzielnikami padpolla, jakoje kinuła vyklik stalinskaj sistemie. Film «Jak pošuh małanki», źniaty na zamovu telekanała «Biełsat», uklučaje ŭnikalnuju kinachroniku i dakumienty, kinarekanstrukcyju padziejaŭ, uspaminy adnaviaskoŭcaŭ, a taksama byłych paplečnikaŭ Łapickaha: Juzika Kačarhi sa Ščecina, Leakadzii Dambroŭskaj z Sopata, Zosi Łapickaj z Hižycka, Zianona Achramoviča z Elbłonha, Taćciany Ašukoŭskaj z Rasii i, viadoma, siastry Łapickaha Volhi. U kožnaha ź ich svaja historyja, svoj los.

Hałoŭnuju rolu — Raścisłava Łapickaha — syhraŭ 22-hadovy Uładzimir Šulžycki, kiraŭnik smarhonskaj supołki «Moładzi BNF». Paplečnikaŭ Łapickaha ŭvasobili Dzianis Łazar z Maładziečna, Justyna Saŭka ź Minska, vajskoŭcaŭ i śpiecsłužboŭcaŭ — Pavał Haradnicki, Alaksiej Kavalec, Alaksiej Siudak dy inš. Zdymki prachodzili ŭ Maładziečnie, Vilejcy, Smarhoni, Vilni, vioskach i miastečkach.

Byłaja turma KDB, a ciapier muziej u Vilni daŭ pamiaškańnie dla rekanstrukcyi padziejaŭ, kali Łapicki siadzieŭ u maładziečanskaj turmie. Tam jaho katavali, vypraboŭvali hoładam i choładam. Śpiecyjalna dla hetych zdymkaŭ Uładzimir Šulžycki, vykanaŭca hałoŭnaj roli, pahaliŭsia nałysa.

«Było ciažka, ale vielmi cikava. Niahledziačy na toje, što asoba Łapickaha mnie idejna blizkaja, było składana ŭvajści ŭ rolu. Usio-tki tyja padziei byli daŭno, 60 hadoŭ tamu, inšyja varunki i abstaviny. Dumaju, u mianie atrymałasia», — skazaŭ Šulžycki napiaredadni premjery.

Dakumientalnaja stužka «Jak pošuh małanki» źniataja na asnovie adnajmiennaj knižki Michasia Čarniaŭskaha, jon ža vystupiŭ i aŭtaram scenaru. Zaviaršajecca film kadrami, dzie miascovaja moładź stavić vialiki draŭlany kryž u honar Raścisłava Łapickaha.

«U hetaj historyi jašče rana stavić kropku. Toj vialiki šery kamień, jaki pastaviła moładź jak pomnik Raścisłavu Łapickamu, źnik, jaho niama. Nieviadomyja asoby ciomnaju nočču, jak niekali Raścisłava Łapickaha, vyvieźli jaho za horad i zakapali. Potym moładź ustalavała draŭlanyja kryžy, ale i hetyja kryžy byli śpiłavanyja, vyviernutyja i źniščanyja, — raskazaŭ Michaś Čarniaŭski. — Pamiać pra Raścisłava Łapickaha, jaki addaŭ svajo žyćcio zmahańniu suprać kamunistyčnaj ułady, nie daje spakoju miascovamu načalstvu. Jano zmahajecca z hetaju pamiaćciu jak tolki moža. Ale hetyja namahańni bieznadziejnyja, bo pamiać pra Raścisłava Łapickaha ŭžo trymajecca ŭ narodzie i budzie trymacca sotni i sotni hadoŭ».

Režysior Valery Mazynski pierakanany, što hałoŭnaja pryčyna niepryniaćcia Łapickaha jak hieroja — strach:

«Lubaja ŭłada nie choča, kab apanient byŭ mocny, a pry toj charaktarystycy, jakuju maje siaredni biełarus, Łapicki — zvyšmocnaja asoba, jakuju nie złamali. Niazłomnaść — hałoŭny strach dla sapiernika. Ale budzie čas, i Łapickamu pastaviać pomniki, a jahonaje imia trapić u padručniki hieraičnaj historyi Biełarusi».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0