Top-10 pretendentaŭ na Nobieleŭskuju premiju pa litaratury
13 kastryčnika ŭ Stakholmie budzie nazvanaje imia čarhovaha ŭładalnika Nobieleŭskaj premii pa litaratury. Napiaredadni «Naša Niva» prahladzieła śpisy asnoŭnych pretendentaŭ na sajtach bukmiekierskich kantor.
Kali niechta lidziruje ŭ bukmiekieraŭ, heta jašče nie značyć, što jon abaviazkova atrymaje Nobiela, chacia letaś mienavita tak zdaryłasia ź biełaruskaj Śviatłanaj Aleksijevič. Zrešty, francuz Patryk Madyjano dva hady tamu navat nie traplaŭ u pieršuju dziasiatku favarytaŭ, a kanadka Elis Manro ŭ 2013-m była druhoj.
1. Nhuhi Va Tchijonha (Kienija), 78 hadoŭ
Šancy: 1 da 4.
Hetaha afrykanskaha litaratara jak adnaho z asnoŭnych pretendentaŭ nazyvajuć užo šmat hadoŭ, adnak premija ŭsio vyślizvaje ź jahonych ruk. Apošnim čarnaskurym afrykancam, jaki atrymlivaŭ hetuju prestyžnuju ŭznaharodu, byŭ nihieryjec Vole Šojinka ŭ dalokim 1986 hodzie. Nhuhi Va Tchijonha najbolš značnyja tvory napisaŭ na anhlijskaj movie, ale adnačasova jon stvaraje na movie kikujiu. Navat źjaŭlajecca redaktaram časopisu Mũtĩiri, jaki vydajecca na hetaj movie. Na kikujiu ŭ Kienii razmaŭlaje 6-7 miljonaŭ čałaviek. Na radzimie Nhuhi Va Tchijonha byŭ palitviaźniem, hod adsiedzieŭ u turmie, paśla čaho pierabraŭsia na Zachad. U savieckija časy knihi kienijca dastatkova rehularna vychodzili pa-rusku. Heta i nie dziva, u tvorčaści Nhuhi Va Tchijonha lohka znajści notki kłasavaj baraćby, a jašče bolš antyklerykalizmu, mocny ŭpłyŭ na litaratara akazaŭ marksizm. Jahonaje chryścijanskaje imia ad naradžeńnia Džejms Nhuhi, ale jon admoviŭsia ad jaho ŭ znak pašany da karanioŭ.
2. Charuki Murakami (Japonija), 67 hadoŭ
Šancy: 1 da 5.
Viečny favaryt nobieleŭskaha tydnia. Čatyry hady tamu ŭznaharodu ŭ Murakami źvioŭ kitajec Mo Jań. Moža narešcie sioleta jamu pašancuje? U Murakami šmat i prychilnikaŭ, i chiejteraŭ. Apošnija kažuć, što dać premiju japoncu budzie kiepskim hustam. Maŭlaŭ, zanadta prosta i zabaŭlalna jon piša. Daduć Murakami, a tady što, Paoło Kaelju na čarzie? Siarod tych, chto pieražyvaje za japonca, naprykład, Śviatłana Aleksijevič. Jana ličyć, što ŭ tvorčaści Murakami prysutničaje «ŭschodniaja aranžyroŭka padziej i ich razumieńnie». Murakami adnaznačna samy čytany siarod pretendentaŭ na Nobiela. Jahonyja knihi pradajucca na vidnych miescach u kniharniach usich zachodnich krain. Samyja papularnyja tvory piśmieńnika «Kafka na plažy», «1Q84», «Narviežski les», «Chroniki zavadnoj ptuški».
3. Adonis (Siryja), 86 hadoŭ
Šancy: 1 da 6.
Atrymać Nobiel u litaratury dla paeta stanovicca spravaj niaprostaj. Prazaikaŭ uhanaroŭvajuć nieparaŭnalna čaściej. U XXI stahodździ tolki šviedu Tomasu Transtrumieru ŭ 2011 hodzie atrymałasia złamać hetuju tradycyju. Čamuści nie zusim vierycca, što Adonis u svaim pavažanym vieku zmoža stać druhim u hetym śpisie. Tvorčaść Adonisa dla arabskaha śvietu nazyvajuć revalucyjnaj. Isłamskija radykały pahražali Adonisu śmierciu, palili jahonyja knihi. Jon taksama prajšoŭ praz turemnaje źniavoleńnie na radzimie i byŭ vymušany źjechać ź Siryi. Kali tolki pačynałasia arabskaja viasna, to Adonis pisaŭ adkryty list da prezidenta Siryi Bašara al-Asada, zaklikajučy taho syści ŭ adstaŭku. «Vy nie možacie zatačyć u turmu ŭsiu nacyju», — kazaŭ jon.
4. Jun Fose (Narviehija), 57 hadoŭ
Šancy: 1 da 12.
Vydańnie The Daily Telegraph nazvała Juna Fose siarod sta hienijaŭ sučasnaści. Heta narviežski dramaturh, pjesy jakoha pierakładalisia bolš čym na 40 movaŭ śvietu. Fose atrymaŭ amal usie litaraturnyja premii Skandynavii. Jaho nazyvajuć najbolš značnym dramaturham Narviehii ad časoŭ Ibsena. Žyvie Fose to ŭ Osła, to pad Vienaj. U 2013 hodzie jon pierajšoŭ u katalicyzm, žanaty ŭ treci raz. Niekalki pjes pierakładalisia na ruskuju movu, na biełaruskuju pakul nie.
5. Don Deliła (ZŠA), 79 hadoŭ
Šancy: 1 da 12.
«Bieły šum», «Kasmapolis», «Mao II» — knihi hetaha aŭtara adnosna niakiepska viadomyja ŭ našaj častcy śvietu. «Sam Deliła naradziŭsia ŭ tradycyjnaj italjanskaj siamji ŭ Ńju-Jorku. Doma havaryli pa-italjansku, na vulicy pa-anhlijsku. Hałoŭnaj straściu dziacinstva byŭ biejsboł. Upłyŭ na Deliła jak piśmieńnika akazali Fołkner, Chieminhuej, Džojs. Tvorčaść piśmieńnika vielmi šmathrannaja, jon piša pra ŭsio — ad sportu da jadziernaj vajny. Dvojčy atrymlivaŭ Pulitceraŭskuju premiju. «Budučynia naležyć natoŭpu», — pierakanany piśmieńnik u knizie «Mao II».
6. Filip Rot (ZŠA), 83 hady
Šancy: 1 da 12.
Jašče adzin kłasik amierykanskaj litaratury. Filip Rot pachodzić z habrejskaj siamji, jakaja pierabrałasia ŭ ZŠA z terytoryi ŭkrainskaj Halicyi. «Adzinoki habrej, jaki zaciasaŭsia siarod samych bujnych imihrantaŭ Ńjuarka — słavian, italjancaŭ, irłandcaŭ», — nibyta pra siabie pisaŭ Rot u «Amierykanskaj pastarali». Rot vielmi pravakacyjny i samairaničny. Habrejskija hramady ZŠA aburalisia jahonaj knihaj «Byvaj, Kałambus». Jon pierakanany ateist: «Kali ŭvieś śviet pierastanie vieryć u Boha, to heta budzie cudoŭnaje miesca».
7. Ko Yn (Paŭdniovaja Kareja), 83 hady
Šancy: 1 da 14.
Užo treci ŭ śpisie piśmieńnik, jaki byŭ palitviaźniem. U čas karejskaj vajny Ko Yn pracavaŭ dałakopam, kapaŭ mahiły dla zabitych. Kab pryhłušyć šum vajny jon navat vylivaŭ kisłatu ŭ vucha. U 1952 hodzie syšoŭ u manachi, ale praz 10 hadoŭ viarnuŭsia da śvieckaha žyćcia. Mieŭ prablemy z ałkaholem, navat sprabavaŭ skončyć žyćcio samahubstvam. Ad pačatku 1970-ch aktyŭny ŭdzielnik ruchu za demakratyju ŭ Paŭdniovaj Karei. U 1979 hodzie byŭ asudžany na 20 hadoŭ za «zdradu dziaržavie», ale vyjšaŭ na volu praz 3 hady. Piša vieršy i ramany.
8. Chaŭjer Maryjas (Ispanija), 65 hadoŭ
Šancy: 1 da 16.
Syn ispanskaha fiłosafa Chulijana Maryjasa, viadomaha svajoj antyfašysckaj pazicyjaj. Na žyćcio Maryjas-starejšy zarablaŭ vykładańniem va ŭniviersitetach ZŠA, bo nie moh hetaha rabić doma. Tamu dziacinstva Chaŭjera častkova prachodziła ŭ Amierycy. Raman Maryjasa «Biełaje serca» ab siamiejnaj pary pierakładčykaŭ źjaŭlajecca adnym z najbolš značnych u sučasnaj ispanskaj litaratury.
9. Siesar Ajra (Arhiencina), 67 hadoŭ
Šancy: 1 da 20.
Arhiencina davała śvietu pieršakłasnych piśmieńnikaŭ, čaho vartyja tolki imiony Chorchie Borchiesa i Chulia Kartasara, adnak Nobieleŭskuju premiju litaratary z hetaj krainy nie atrymlivali nikoli. Ajra abjadnoŭvaje ŭ svajoj tvorčaści jak tradycyjny žanr ramana, hetak i ekśpierymientuje z komiksami, fantastykaj. A idealnaj formaj uvohule nazyvaje kazku.
10. Ismaił Kadare (Ałbanija), 80 hadoŭ
Šancy: 1 da 20.
Jon vučyŭsia ŭ maskoŭskim Litaraturnym instytucie imia Horkaha, pakul ałbanski dyktatar Envier Chodža nie rassvaryŭsia ź Mikitam Chruščovym, niezadavoleny libieralizacyjaj žyćcia ŭ SSSR. U Maskvie Kadare napisaŭ svoj pieršy raman «Horad biez rekłamy», jaki nie prajšoŭ ałbanskaj cenzury i vyjšaŭ u śviet tolki ŭ 1998-m hodzie. Kadare žyŭ pry samym žorstkim tatalitarnym režymie ŭ Jeŭropie, ale zdoleŭ vyjści za ramki sacrealizmu. Chacia byli ŭ jahonaj bijahrafii i vieršy-pryśviačeńni Envieru Chodžy, kab paźbiehnuć represij. Praŭda, nie ŭdałosia: u 1975 hodzie Kadare nakiroŭvajuć u viosku, kab fizičnaj pracaj vybić libieralizm i zachodnija ŭpłyvy. Na biełaruskuju movu adzin z ramanaŭ Kadare «Chronika ŭ kamiani» pierakłaŭ Maksim Mudroŭ. Praŭda, vydać knihu jašče nie atrymlivajecca.
Kamientary