«Dapamahaju ŭsiamu biełaruskamoŭnamu» — miecenat biełaruskaj kultury
«Kali vam nie chapaje tolki hrošaj, kab zrabić niešta dobraje, źviarniciesia da mianie», — praz tydzień paśla śmiełaha zakliku na prezentacyi padtrymanaha im biełaruskamoŭnaha vydańnia «Radyjo Svaboda» parazmaŭlała z IT-biznesoŭcam Iharam Žabaroŭskim. «Jašče nichto nie źviartaŭsia», — kaža jon. Ihar padčas interviju mocna nastojvaje, kab jahonaje imia nie zhadvałasia, ale patreba raspavieści pra nieabchodnaść padtrymlivać inšych urešcie pieravažvaje.
Čałaviek, čyjo imia rehularna źjaŭlajecca siarod sponsaraŭ na kraŭdfandynhavych placoŭkach kaža, što mahčymaść dapamahać jość u kožnaha.
— U jaki momant u vašym žyćci vy zrazumieli, što chočacie addavać hrošy inšym ludziam?
— Mahčymaść źjaviłasia ŭ mianie nia tak daŭno, moža hady try-čatyry tamu. Ja zajmajusia svajoj spravaj i mahu sabie dazvolić bolš-mienš značnyja sumy achviaravać, dapamahać. Ale my ź siabrami jašče studentami byli valanterami, arhanizoŭvali zbory rečaŭ dla dziciačych damoŭ. Było takoje žadańnie zaŭsiody.
Kali mnie kažuć «dziakuj», ja zaŭsiody kažu: «Dziakuj Bohu za toje, što ŭ mianie jość hetaja mahčymaść».
Miarkuju, što jość suviaź pamiž tym, jakija mahčymaści čałavieku dajucca, i tym, jak jon ich vykarystoŭvaje.
Tamu liču svaim abaviazkam padzialicca z tym, u kaho jość niejkija ciažkaści. Nie abaviazkova heta prablemy — na lekavańnie ci niešta sacyjalnaje padtrymać. Heta i vielmi dobryja kulturnyja inicyjatyvy ci niešta źviazanaje z mastactvam. Tym bolš u našaj biełaruskaj rečaisnaści, kali nacyjanalnaja kultura, mova znachodziacca ŭ takim stanie, što ich treba padtrymlivać. Na žal, dziaržava ŭ hetym u niejkaj stupieni nie dapracoŭvaje.
Mnie škada, što ja sam u žyćci vielmi redka karystajusia rodnaj movaj. Ale luboŭ da movy mnie pryščapili jašče ŭ škole. Historyja Biełarusi mianie zaŭsiody vielmi cikaviła. Ja kali pryjechaŭ u Miensk u 2001- m hodzie vučycca na matematyka, prosta ŭzachlob cikaviŭsia historyjaj Miensku, siadzieŭ u archivach, muzejach.
Biełaruskuju movu i kulturu ja apošnim časam vyznačyŭ dla siabie jak adzin z kirunkaŭ, jakomu mnie b chaciełasia dapamahać. Heta nia tolki litaratura, ale i filmy, naprykład. Jość u nas inicyjatyva pa pierakładzie filmaŭ na biełaruskuju movu — starajusia taksama ŭdzielničać. Dapamahaju biełaruskim režyseram, jakija nia majuć finansavańnia, jakija robiać cikavyja rečy.
Starajusia dapamahać u roznych kirunkach. Nikoli nie vybiraju specyjalna kamu dapamahčy. Liču, što ŭsio nievypadkova. Kali niešta ŭ tvajo žyćcio ŭvajšło, to napeŭna ŭ hetym jość sens.
Na žal, ja daloka nia ŭsio viedaju. Jość vielmi šmat cikavych prajektaŭ, jakija ja ŭžo baču postfaktum, kali prajekty skončanyja i nie sabrali patrebnych srodkaŭ dla taho, kab być realizavanymi. I heta vielmi škada.
— Abirajučy, kamu prapanavać dapamohu, ci vy aceńvajecie, nakolki dobra prajekt pradumany, padrychtavany, jakija ŭ jaho šansy na paśpiachovuju realizacyju?
Nie ŭzhadaju prykładu, kali b ja ŭzvažvaŭ i vyrašyŭ nie dapamahčy. Dy ja hłyboka i nie vyvučaju prajekt. Što tyčycca biełaruskamoŭnych vydańniaŭ, to absalutna ŭsiamu, što ja sustrakaŭ, ja dapamahaŭ. U nas niedastatkova takoj litaratury.
A tam užo niachaj čytač prahałasuje, cikava jamu ci nie. I kali jamu budzie cikava, adpaviedna budzie patreba ŭ tym, kab praciahvać prajekt. A što tyčycca suśvietnaj litaratury, to ŭžo daŭno čytač prahałasavaŭ i ŭžo zrazumieła, što heta cikava.
— Jakich prajektaŭ vam, vašym dzieciam, siamji nie chapaje asabista?
— Jak baćka ja sutykajusia ź niedachopam jakasnaj sučasnaj biełaruskaj litaratury. Što tyčycca biełaruskich klasykaŭ — heta nie prablema, ale što da suśvietnaj klasyki, ci sučasnych aŭtaraŭ dziciačych — z hetym jość składanaści.
U mianie starejšamu synu čatyry hady, dźvie dziaŭčynki pa dva hady — dvajniaty, i chłopčyk voś tolki dva tydni tamu naradziŭsia. Jašče maleńkija dzieci, tamu napeŭna adčuvajecca bolš za ŭsio niedachop multfilmaŭ. Toje, što pakazvajecca pa telebačańni, roznyja kanały dziciačyja — dyk heta nia toje, što chaciełasia b dzieciam pakazvać.
Siamja mianie padtrymlivaje.
Žonka — doktar pa specyjalnaści. Jana šmat roznaj mastackaj litaratury čytała. Ja voś vielmi mała čytaŭ. Tamu jana mnie časta padkazvaje. Voś prajekt padtrymki vydańnia «Palot nad hniazdom ziaziuli» jana pieršaja pabačyła i skazała, što, maŭlaŭ, vartaja kniha, davaj paŭdzielničajem. Niadaŭna pabačyŭ na Tałace prajekt «Kazki staroha Adamkova» i padtrymaŭ.
U mianie trapiatkoje staŭleńnie da biełaruskaj kultury. Žonka taksama jaho padzialaje. Ja prynios dachaty «Natatki tatki» Andreja Chadanoviča. I chacia ŭ mianie samoha mała času, kab dzieciam čytać, ale žonka heta robić bieź mianie. Ličyć, što dzieci musiać abaviazkova dakranacca da biełaruskaj kultury.
— Jakimi padtrymanymi prajektami vy hanaryciesia?
— U peŭny momant sustreŭ infarmacyju pra biełaruskuju dziaŭčynu na vazočku, jakaja pajechała na konkurs i vyihrała jaho. Pračytaŭ artykuł niejki i zrazumieŭ ź jaho, što hrošaj na toje, kab atrymać asałodu ad hetaj pajezdki, u jaje nie było. Joj apłočvali kvitki, napeŭna pražyvańnie, i ŭsio. Navat vyjści ŭ horad, zajści ŭ kaviarniu… A mnie zachaciełasia, kab jana mieła mahčymaść paŭnavartasna, nie zaležna ad vynikaŭ konkursu, adpačyć.
I voś ja hanarusia, što ja taksama maju dačynieńnie da hetaha pośpiechu. A heta pośpiech adnaznačna. Rady, što čałaviek — małajčyna i što jość takija prykłady ŭ nas.
— Časta ludzi kažuć, što soramna prasić hrošy, u tym liku i praz kraŭdfandynh. Što vy dumajecie pra takoje mierkavańnie?
— Ja nie liču, što heta soramna. Kali jość dobry prajekt, a tym bolš kali heta sacyjalny prajekt, ci tyčycca padtrymki mastactva, kultury, tut zusim nia moža być niejkaha soramu.
Časam byvaje navat naadvarot, jak my bačym pa raźvićci ruchu startapaŭ. Pačynałasia z taho, što jość dobryja prajekty i ich treba padtrymać. A ciapier jość ludzi, u jakich niama cikavaha prajektu, u jakich niama dobrych idej, ale jakija bačać, što jość mahčymaść pad niejki prajekt atrymać hrošy, i štučna pačynajuć prydumlać. Časam z hetaha atrymlivajucca dobryja prajekty. Ale jak praviła, kali hety prajekt naradziŭsia nie ŭnutry, nie ad dušy, a tolki dziela taho, kab atrymać hrošy, to navat kali jon startuje i zdavałasia b dobra atrymlivajecca, ja niejak słaba vieru ŭ toje, što jon budzie doŭhaterminovy.
Časam pra heta dumaju, hladžu na prajekty, sprabuju dla siabie zrazumieć, nakolki tyja ludzi, jakija hetym zajmajucca, hłyboka chvarejuć na hetuju temu i nakolki heta z dušy. Čamu nie bajusia zaprašać, kab mnie pisali i prasili pra padtrymku? Bo ŭ nas nasamreč nia vielmi mnoha prajektaŭ. Navat nie davodzicca vybirać.
Na Social weekend ja dvojčy byŭ u žury. Sioleta zajaviŭ prajekt na temu «dapamoha dzieciam ci siemjam, jakija znachodziacca ŭ składanych sacyjalnych umovach». Tudy ŭmoŭna zajaŭlajecca 100 prajektaŭ, i pieršy raz uvohule nikoha nie było na maju naminacyju. Sioleta napeŭna z 15 finalistaŭ byŭ adzin prajekt pa hetaj temie. I toje tam prasili 1 tysiaču rubloŭ, choć ja zajaŭlaŭ 10 tysiač rubloŭ.
To bok ja kažu, što hatovy sumu achviaravać na peŭnyja mety. Zbor zajavak idzie niekalki miesiacaŭ, i prajektu niama. Napeŭna tema kraŭdfandynhu jašče niedastatkova raźvitaja ŭ Biełarusi, bo nasamreč navat nie davodzicca vybirać, kamu dapamahčy.
— Vam chtości dapamahaŭ u žyćci?
— Na žal, nie. Ja starajusia žyć tak, jak kaliści mnie chaciełasia, kab stavilisia da mianie. Ja pačaŭ svoj biznes amal u 29 hadoŭ. U mianie prostyja baćki, nikoli nie było ŭ maim žyćci niečaha nadzvyčajnaha, ale pašancavała dabicca pośpiechu ŭ svajoj spravie absalutna biez čyjojści dapamohi. Kali b mnie niechta dapamahaŭ, mahčyma, hety pośpiech pryjšoŭ by našmat raniej.
Tamu siońnia ja starajusia dapamahać nia tolki praz dabračynnaść, padtrymku kultury, mastactva, ale i tym ludziam, ź jakimi mianie žyćcio sutykaje. Kali razumieju, što mahu.
Jość prykłady, kali dla mianie heta minimalnaja dapamoha, a ŭ čałavieka žyćcio mianiajecca. Jon pačynaje svaju maleńkuju spravu, raście ŭ hetym.
Ale ŭ maim žyćci byli ludzi, na jakich ja raŭniaŭsia. Im dziakuj za toje, što ja mohu karystacca ich prykładam.
— Vaš biznes źviazany ź infarmacyjnymi technalohijami, i pośpiech biełarusa ŭ hetaj sfery ŭžo ličycca čymści samo saboj zrazumiełym. A pa-za IT ŭ Biełarusi jość hrošy na dabračynnaść?
— Ja dumaju, što pracent ludziej, jakija adčuvajuć u sabie žadańnie dapamahać, adnolkavy va ŭsich klasach — nie zaležna ad materyjalnych mahčymaściaŭ, sfery dziejnaści, uzrostu. I hety pracent nasamreč vielmi maleńki. Heta tyja ludzi, jakim nia treba dadatkovy stymuł, a jany prosta adčuvajuć u sabie patrebu.
Ale jość jašče bolšy pracent tych ludziej, jakich treba da hetaha padvieści. Pakazać prykład, što dapamahać — heta pryjemna.
Ja ŭpeŭnieny, što kali b zarobki ŭ nastaŭnikaŭ byli b takija, jak u prahramistaŭ, u dabračynnaści ŭdzielničała b stolki ž nastaŭnikaŭ.
Kali ŭ mianie nie było finansavaj mahčymaści, ja ŭdzielničaŭ u dabračynnaści, ale ŭ mianie nie było siamji. Kali źjaŭlajecca siamja, dzieci, to čałaviek prosta fizyčna nia moža sabie dazvolić valanteryć, kali jon nie zakryvaje bazavyja patreby svajoj siamji. A jak praviła nie zakryvaje, bo treba addavać uvieś čas, kab prosta vyžyvać.
Tamu navat pra ŭzrovień raźvićcia krainy možna mierkavać pa tym, kolki ludziej zadziejničana ŭ dapamozie inšym.
Čamu bolšaść ludziej nikomu nie dapamahaje? Nichto ž nie spračajecca z tym, što dapamahać — heta dobra. Ja zadumaŭsia, jak jany sami siabie apraŭdvajuć. Televizar ty hladziš, i tam pišuć: adpraŭ smsku, zdymiecca 1-2 rubli. Amal kožny moža achviaravać, ale bolšaść nie achviaruje.
U maim žyćci navat tak skłałasia, što ludzi, ź jakimi ja dobra kamunikavaŭ, jakija mianie dobra viedajuć, pierakananyja, što ŭ mianie z hetaha jość vyhada. Ja pytajusia: «Jakaja vyhada, kali pra pałovu prajektaŭ, jakim ja dapamahaju, viedaju tolki ja?» I mnie adkazvajuć — «uźniać ułasnuju samaacenku. Samomu sabie ŭ svaich vačach pakazacca lepšym, čym ty jość». Miarkuju, takija ludzi razvažajuć tak: «Ja samadastatkovy čałaviek, mnie ni ad kaho ničoha nia treba, tamu ja i nie dapamahaju. Voś ty dapamahaješ, bo tabie treba samaśćvierdzicca. A mnie nia treba. Tamu ja nie dapamahaju».
Sutykajučysia z takimi prykładami, mnie ŭsio mienš chočacca, kab chtości viedaŭ pra maju dapamohu. Ale viedaju, što treba davać prykład. Ja navat raniej najbolš dapamahaŭ jak fizyčnaja asoba, a ciapier dumaju, što treba dziejničać karparatyŭna. Kab maje supracoŭniki taksama adčuvali, što jany dałučanyja da dapamohi.
Luby čałaviek maje mahčymaść dapamahčy, navat materyjalna. 1 rubiel ci 10 kapiejek rešty zakinuć u skrynku dabračynnuju kala kasy ŭ hipermarkiecie kožny moža. A kožny pa kapiejcy — heta ŭžo istotna. Ale nie abviazkova materyjalna. Dapamahać inšym u kožnaha jość mahčymaść.
Pamierła palitźniavolenaja Alena Pankova. Paŭhoda nazad jaje asudzili za ŭdzieł u pratestach7
Kamientary