Abarona i padtrymka movy. Nadzionnyja zadačy
Vyniki kruhłaha stała z udziełam BNF «Adradžeńnie», TBM imia F.Skaryny, Instytutu dziaržaŭnaści j demakratyi, Tavarystva biełaruskaj škoły, hramadskaha abjadnańnia «Dyjaryjuš».
Vyniki kruhłaha stała z udziełam BNF «Adradžeńnie», TBM imia F.Skaryny, Instytutu dziaržaŭnaści j demakratyi, Tavarystva biełaruskaj škoły, hramadzkaha abjadnańnia «Dyjaryjuš».
U Siadzibie BNF prajšoŭ kruhły stoł, pryśviečany abaronie biełaruskaj movy jak kaštoŭnaści. Kiraŭniki BNF «Adradžeńnie», TBM imia F.Skaryny, Instytutu dziaržaŭnaści j demakratyi, Tavarystva biełaruskaj škoły, hramadzkaha abjadnańnia «Dyjaryjuš», navukoŭcy j palityki abmierkavali dva asnoŭnyja pytańni. Pa‑pieršaje, heta układańnie prajektu zakonu pra abaronu j dziaržaŭnuju padtrymku biełaruskaj movy. Pa‑druhoje, zaŭvahi j prapanovy da moŭnaj častki pierapisu nasielnictva 2009 hodu.
Vystupali Vincuk Viačorka, Aleh Trusaŭ, Piotra Sadoŭski, Lavon Barščeŭski, Ivan Savierčanka, Andrej Vardamacki, Viktar Ivaškievič, Miečysłaŭ Burak.
Vyrašana stvaryć ekspertnuju hrupu dla manitorynhu pierapisu i dla padrychtoŭki zakonaprajektu, u jakuju taksama zaprasić pradstaŭnikoŭ Biełaruskaha P.E.N.‑Centru, Sajuzu biełaruskich piśmieńnikaŭ, Tavarystva achovy pomnikaŭ historyi i kultury.
Pra vyniki sustrečy havoryć jaje inicyjatar Vincuk Viačorka:
«Patrabujučy viarnuć biełaruskaj movie status adzinaj dziaržaŭnaj, musim adnačasova rabić terminovyja niebanalnyja kroki. Tamu
my prapanujem zakon pra abaronu j dziaržaŭnuju padtrymku biełaruskaj movy jak kulturnaj kaštoŭnaści.Farmalna taki zakon nia ŭvojdzie ŭ supiarečnaść ź dziejnym moŭnym zakanadaŭstvam. Asobnyja zakony pra movu tytulnaj nacyi abo jaje aspekty jak kulturnyja kaštoŭnaści jość ci majuć być pryniatyja ŭ roznych krainach, prykładam u Estonii, Ukrainie. My ŭviažam naš zakonaprajekt ź mižnarodnymi dakumentami – takimi, jak Mižnarodnaja kanvencyja pra achovu niemateryjalnaj kulturnaj spadčyny JUNESKO, Usieahulnaja deklaracyja linhvistyčnych pravoŭ, što rychtujecca dla budučaj ratyfikacyi krainami AAN.
Dziaržava pavinna abaraniać biełaruskuju movu ad niebiaśpieki straty histaryčnaj perspektyvy, bo moŭnaje adzinstva nacyi – mahutny faktar nacyjanalnaj biaśpieki.
Tamu dziŭna, što planavany ŭ nastupnym kastryčniku pierapis nasielnictva nie vykarystoŭvajecca dla acenki kolkaści ludziej, što ličać biełaruskuju movu rodnaj. Chacia raniej takoje pytańnie było. Prafesar Vardamacki nazvaŭ heta siońnia parušeńniem sacyjalahičnaha pryncypu trendavaści. Nie źbirajucca pytacca, u jakoj stupieni čałaviek vałodaje biełaruskaju movaju, što nieabchodna dla adukacyjnaha planavańnia.
Naadvarot, u moŭny blok pierapisu mechanična ŭklučanyja pytańni małainfarmatyŭnyja, a to i abłudnyja dla čytača.
Pytańnie pra «rodnuju movu» jość, ale hetaje paniaćcie niečakana rasšyfroŭvajecca jak «mova, zasvojenaja pieršaj u rańnim dziacinstvie»(kalka z mother tongue – matčyna mova, adnak heta nie zaŭsiody adno j toje). Ale ž paśla dziesiacihodździaŭ rusifikacyi sotni tysiačaŭ, miljony ŭrbanizavanych biełarusaŭ adčuli poviaź ź biełaruskaju movaju jak vialikaju nacyjanalnaju i asabistaju kaštoŭnaściu – navat kali ichnyja maciarki nie hadavali ich pa‑biełarusku.
Vielmi tryvožyć, što niama ani instrukcyjaŭ moŭnych pavodzinaŭ pierapiśnikaŭ, ani pierapisnych listoŭ pa‑biełarusku. Kali pierapiśnik pačynaje havorku pa‑rasiejsku, heta mižvoli ŭpłyvaje na apytvanaha čałavieka, zamacoŭvaje jaho ŭ dumcy, što biełaruskaja mova druhasnaja.
Vyniki moŭnaj častki pierapisu buduć mieć vialikaje značeńnie dla acenki nacyjanalnaj perspektyvy biełaruskaha narodu.My budziem źviartacca ŭ Nacyjanalny statystyčny kamitet (tam siońnia akurat svaja narada na temu pierapisu) z prapanovaj naładzić kruhły stoł z hramadzkaściu. Hatovyja dać nia tolki kanstruktyŭnyja prapanovy, ale j praktyčnuju dapamohu ŭ vyhladzie moŭna‑sytuacyjnych treninhaŭ pierapiśnikaŭ», – zapeŭniŭ Vincuk Viačorka.
* * *
Uchvały Kruhłaha stała
Da kancepcyi prajektu Zakonu pra abaronu j dziaržaŭnuju padtrymku biełaruskaj movy
1. Zakon maje samastojnuju vartaść i nia piarečyć dziejnamu moŭnamu zakanadaŭstvu.
2. Abjekt dziejańnia zakonu – biełaruskaja mova va ŭsich jaje formach bytavańnia, časavych i prastoravych prajavach (litaraturnaja mova, dyjalekty, hrafičnyja i pravapisnyja tradycyi, anamastyka i h.d.).
3. Biełaruskaja mova ŭ prajekcie razhladajecca jak:
‑ niemateryjalnaja kulturnaja kaštoŭnaść;
‑ faktar nacyjanalnaj biaśpieki krainy;
‑ harantyja histaryčnaj i etnakulturnaj perspektyvy biełaruskaj nacyi;
‑ čyńnik kansalidacyi biełaruskaj dyjaspary.
Pra stvareńnie Hramadzkaj hrupy manitorynhu padrychtoŭki i praviadzieńnia moŭnaj častki pierapisu nasielnictva 2009 h.
1. Meta Hramadzkaj hrupy manitorynhu – zabiaśpiečyć ulik mierkavańniaŭ profilnych hramadzkich arhanizacyjaŭ, navukovaj i hramadzianskaj supolnaści pry padrychtoŭcy i praviadzieńni moŭnaj častki pierapisu 2009 h.
2. Hramadzkaja hrupa manitorynhu ličyć nieabchodnym:
‑ uklučyć u pracoŭnyja hrupy praviadzieńnia pierapisu pradstaŭnikoŭ dziaržaŭnych i niedziaržaŭnych sacyjalahičnych słužbaŭ;
‑ pravieści šyrokaje hramadzkaje abmierkavańnie pytańniaŭ pierapisu 2009 h.;
‑ zachavać u pierapisnym liście pytańnie pra rodnuju movu respandenta z zachavańniem prava samavyznačeńnia ŭ hetym pytańni;
‑ pašyryć i suadnieści ź biełaruskaj movaj śpis faktalahičnych pytańniaŭ moŭnaj častki, dadaŭšy pytańni pra stupień aktyŭnaha ci pasiŭnaha vałodańnia biełaruskaj movaj, u tym liku jaje miascovymi dyjalektami;
‑ padrychtavać dla pierapiśnikaŭ instrukcyju adekvatnych moŭnych pavodzinaŭ, kab vyklučyć uspryniaćcio respandentam statusu biełaruskaj movy jak druhasnaj u paraŭnańni z ruskaj.
3. Hramadzkaja hrupa manitorynhu prapanuje Nacyjanalnamu statystyčnamu kamitetu Respubliki Biełarusi i adździaleńniu JUNFPA (Fondu AAN u halinie narodanasielnictva) u Biełarusi pravieści supolny kruhły stoł, pryśviečany moŭnamu bloku pierapisu 2009 h.
Ciapier čytajuć
Što aznačaje źjaŭleńnie vychadcaŭ ź Biełarusi ŭ rasijskim śpiecpadraździaleńni dla asabliva važnych apieracyj i tajnych zabojstvaŭ?20
Što aznačaje źjaŭleńnie vychadcaŭ ź Biełarusi ŭ rasijskim śpiecpadraździaleńni dla asabliva važnych apieracyj i tajnych zabojstvaŭ?
Za dva dni na vyratavalny ŭkoł Ksiušy z Mahilova sabrali rekordnyja $300 tysiač. Mama zdała jaje ŭ dzietdom, a čužyja ludzi bjucca za žyćcio dziciaci44
Za dva dni na vyratavalny ŭkoł Ksiušy z Mahilova sabrali rekordnyja $300 tysiač. Mama zdała jaje ŭ dzietdom, a čužyja ludzi bjucca za žyćcio dziciaci4
Vychadcy z «Alfa» KDB Biełarusi zajmajuć kiraŭničyja pasady ŭ novym rasijskim supiersakretnym śpiecpadraździaleńni, pryznačanym dla zabojstvaŭ za miažoju3333
Kamientary