«Vybačeńnie za hady biaspamiactva». Upieršyniu ŭ Minsku adkryłasia vystava pra Ivana Łuckieviča
20 žniŭnia ŭ Dziaržaŭnym litaraturnym muzei imia Janki Kupały adkryłasia pieršaja persanalnaja vystava pra Ivana Łuckieviča, pryśviečanaja 100-hodździu z dnia śmierci adnaho sa stvaralnikaŭ pieršaj biełaruskaj partyi «Biełaruskaja sacyjalistyčnaja hramada» i pieršaj biełaruskaj hazety «Naša Niva».
«Hetaja vystava, u peŭnym sensie, vybačeńnie za hady biaspamiactva», — kaža Pavał Karaloŭ, viadučy navukovy supracoŭnik Dziaržaŭnaha litaraturnaha muzeju Janki Kupały, kuratar vystavy.
Piać hadoŭ stryječnaja ŭnučka Łuckievičaŭ Marharyta Piarova damahałasia ŭstalavańnia pamiatnaha kamienia — ułady patrabavali pradstavić dakumenty, jakija paćviardžajuć značnaść asobaŭ Ivana i Antona Łuckievičaŭ.
«Ja pryjedu, a niejkaha čynoŭnika niama. Albo dakumenty niapravilnyja. A žyvu ja ŭ Sankt-Pieciarburzie. Ale ž i vielmi šmat było dapamohi!», — kaža Marharyta Piarova.
Ivan Łuckievič, archieolah i mastactvaznaŭca, znachodziŭ i pierapradavaŭ antykvarnyja rečy, kab zdabyć hrošy na hramadzkuju i palityčnuju dziejnaść. Ale značnyja dla biełaruskaj kultury ekspanaty jon zachoŭvaŭ u svajoj muzejnaj kalekcyi, jakaja stała asnovaj Biełaruskaha muzeju ŭ Vilni. Tak jon vykupiŭ i pryvioz z Polščy Statut VKŁ. Maksim Bahdanovič i Źmitrok Biadula nazyvali jahonuju kalekcyju śviatyniaj, fundamentam adradžeńnia ŭsiaho biełaruskaha narodu.
Dziakujučy tamu muzeju acaleli ŭnikalnyja rukapisnyja zborniki Janki Kupały: «Šlacham žyćcia», «Son na kurhanie», «Paŭlinka».
U Miensku Łuckievičy žyli na terytoryi sučasnaha parku Janki Kupały, a pamiatny kamień faktyčna staić na miescy ich siadzibnaha domu.
«Pakoj, u jakim mieścicca ekspazycyja, da kanca vystavy budzie mieć adras — vuł. Vilenskaja, 33, — kaža Pavał Karaloŭ. — Pa im u Vilni žyli Łuckievičy, mieściłasia redakcyja «Našaj Nivy». Heta byŭ samy viadomy adras u Vilni, bo tudy išli ŭsie, chto chacieŭ pahamanić pra biełaruski kraj».
Ivan Łuckievič nia mieŭ aficyjnych dziaržaŭnych pasad, ale razam z bratam stajaŭ la vytokaŭ stvareńnia BNR. Da biełaruskaści Ivan pryjšoŭ praź junackaje znajomstva z Hienrycham Taturam, biełaruskim historykam i kalekcyjaneram.
Skarystaŭšysia revalucyjnym nastrojem pačatku XX stahodździa, Ivan Łuckievič stvaryŭ pieršuju biełaruskuju partyju — «Biełaruskaja revalucyjnaja hramada» (paźniej — «Biełaruskaja sacyjalistyčnaja hramada»). Paśla 1905 hodu braty Ivan i Anton Łuckievičy źjechali ŭ Vilniu i raspačali tam novuju, kulturnickuju spravu — zasnavali biełaruskamoŭnaje vydaviectva «Naša Niva».
U apošniaje svajo viartańnie ź Miensku ŭ Vilniu Ivan Łuckievič jechaŭ u nieacieplenym vahonie, chvory, charkaŭ kryvioju, bo ŭžo chvareŭ na suchoty. Ale ŭ Miensku tady ŭdałosia pierakanać šmat ludziej, i zdavałasia, što budučaj nacyjanalnaj niezaležnaści nie pieraškodzić ništo. Ivan Łuckievič tady skazaŭ: «Usio, ciapier možna i pamirać». Paśla jon narešcie adbyŭ lačycca ŭ Zakapane ŭ Polščy, kudy jaho ŭhavaryła pajechać naračonaja, Juljana Menkie.
«U nas jość unikalny pradmiet — piarścionak, jaki Ivan daryŭ Juljanie, — pakazvaje Pavał Karaloŭ. — Upieršyniu buduć ekspanavacca pamiatki apošnich dzion: Juljana była z Łuckievičam u Zakapane, apłačvała rachunki apteki i pachavalnuju słužbu, my majem ich apošnija listy. Siońnia akurat sto hadoŭ z tych časoŭ».
Jany paznajomilisia ŭ Vilni padčas Pieršaj usiaśvietnaj vajny, planavali ažanicca. Mienavita Juljana pryviała jaho da Boha: naprykancy svajho žyćcia Ivan pryniaŭ pryčaście ŭ kaściole. Sam Ivan, adnak, aktyŭna vystupaŭ za adnaŭleńnie ŭnijackaj carkvy.
«Jon vystupaŭ chutčej nie jak viernik, — razvažaje Pavał Karaloŭ. — Jon razumieŭ značeńnie ŭnijackaj carkvy dla biełaruskaj budučaj dziaržaŭnaści, tamu pracavaŭ z palityčnaha punktu hledžańnia».
Ivan Łuckievič pamior u 1919 hodzie ŭ Zakapane, tak i nia vylečyŭšysia ad suchotaŭ. U 1991 hodzie jaho prach pierapachavali na mohiłkach Rosa ŭ Vilni.
Vystava «U narod i kraj svoj tolki vieru…» da stahodździa z dnia śmierci Ivana Łuckieviča pradoŭžycca da 11 vieraśnia ŭ Dziaržaŭnym litaraturnym muzei imia Janki Kupały.
Ciapier čytajuć
«Čamu ja pavinien dakazvać, što nie darmajed?» Pradprymalnika z Homiela pamyłkova zapisali ŭ niezaniatyja — jon daviedaŭsia tolki paśla vializnych rachunkaŭ za kamunałku
Kamientary