«Heta ž žyvy nierv našaj nacyi. Čałaviek addaŭ žyćcio za Biełaruś». Burnaja dyskusija vakoł miesca pierapachavańnia Kastusia Kalinoŭskaha. Padsumavańnie

U kancy vieraśnia ŭ biełaruskim siehmiencie Sieciva vybuchnuła haračaja dyskusija ab mahčymaści pierapachavańnia pareštak našaha nacyjanalnaha hieroja Kastusia Kalinoŭskaha, znojdzienych na Zamkavaj hary ŭ Vilni dva ź liškam hady tamu, nie ŭ Litvie, a ŭ Biełarusi. U chodzie jaje vyjaviłasia, što navat idejnyja adnadumcy mohuć mieć zusim roznaje ŭjaŭleńnie pra pytańni histaryčnaj pamiaci. «Naša historyja» sabrała najbolš cikavyja dumki, vykazanyja padčas hetaj palemiki.

Virtualnyja barykady

Padstavaj dla dyskusii stała publikacyja 24 vieraśnia zvarotu biełaruskaj intelihiencyi da Sojma i ŭrada Litoŭskaj Respubliki, u jakim adznačałasia, što «pachavańnie Kanstancina Kalinoŭskaha pavinna znachodzicca ŭ admysłovym miescy — panteonie zmaharoŭ za svabodu. Takoje miesca patrebna i nam, biełarusam. My ličym, što našaha nacyjanalnaha hieroja Kanstancina Kalinoŭskaha varta pachavać u Biełarusi, i prosim litoŭski narod razhledzieć takuju mahčymaść». I dalej: «Biełaruski narod pieražyvaje siońnia niaprosty čas, kali isnuje šmat pahrozaŭ dziaržaŭnaj niezaležnaści. Pachavańnie Kanstancina Kalinoŭskaha ŭ Biełarusi stała b simvałam i napaminam biełaruskamu narodu, jak treba lubić svaju Baćkaŭščynu, svoj narod i jak treba za ich zmahacca».

Padpisali zvarot dziasiatki viadomych biełarusaŭ, u tym liku i takija, jakich pavodle sučasnaj terminałohii pryniata nazyvać «lidarami dumak»: nobieleŭskaja łaŭreatka pa litaratury Śviatłana Aleksijevič, stvaralniki i ŭładalniki ŭpłyvovych infarmacyjnych resursaŭ Juryj Zisier i Andrej Dyńko, papularnyja błohiery Anton Matolka i Eduard Palčys, papularny žurnalist i arhanizatar šerahu kulturnickich prajektaŭ Hleb Łabadzienka, paśpiachovy biznesmien Pavieł Biełavus, viadomyja spartsmieny Vital Hurkoŭ i Mielicina Staniuta, piśmieńniki, narodnyja artysty…

Zvarot vyklikaŭ pałkija dyskusii.

Ciažka było znajści choć kaho z aktyŭnych u biełaruskaj infarmacyjnaj prastory ludziej, chto niejkim čynam pa hetaj prablemie nie vykazaŭsia: artykułam, pastom u sacyjalnych sietkach, replikaj u kamientarach, łajkam ci dyzłajkam… Nieviadoma, ci čakali takoha inicyjatary zvarotu, ale reakcyja na jaho akazałasia daloka nie zaŭsiody ŭchvalnaj.

Suprać pierapachavańnia ŭ Biełarusi vykazalisia ludzi aŭtarytetnyja: historyk Aleś Smalančuk, mastactvaznaŭca Siarhiej Chareŭski, pierakładčyki Lavon Barščeŭski i Siarhiej Šupa, movaznaŭca Vincuk Viačorka, palityk Zianon Paźniak, sacyjołah Alaksiej Łastoŭski, žurnalist i błohier Dźmitryj Hurnievič i mnohija inšyja. Pa roznyja baki virtualnych barykadaŭ niaredka apynalisia členy adnoj siamji, supracoŭniki adnych redakcyj, šmathadovyja siabry, kalehi i adnadumcy…

Intryha doŭha nie pratrymałasia: užo 26 vieraśnia litoŭski ŭrad pastaviŭ u hetaj spravie kropku, pryznačyŭšy pierapachavańnie pareštkaŭ usich paŭstancaŭ na 22 listapada na vilenskich mohiłkach Rosy. Dla Kalinoŭskaha vyklučeńnia nie zrabili.

Praciahvać praktyčnuju častku dyskusii sens paśla hetaha źnik, ale pytańnie, ci varta było b pieranosić pareštki Kalinoŭskaha ŭ Biełaruś u pryncypie, zastałosia.

Charakterna, što navat u prahramu VIII Kanhresu daśledčykaŭ Biełarusi, jaki 27—29 vieraśnia prachodziŭ u Vilni, była ŭ apošni momant uklučana dyskusija na hetuju temu pamiž Andrejem Dyńko i Alesiem Smalenčukom — pierakananymi i aktyŭnymi prychilnikami z adnaho boku biełaruskaha, a z druhoha boku vilenskaha varyjantaŭ pierapachavańnia. Jana adbyłasia ŭ vilenskaj Ratušy.

A Hleb Łabadzienka źniaŭ admysłova pryśviečany hetaj prablemie vypusk svajho tok-šou «Kožny z nas» na telekanale «Biełsat». Vidać, buduć čas ad času ŭspychvać padobnyja sprečki i paźniej, asabliva pry nabližeńni daty pachavańnia.

My ž tut zrobim karotki ahlad taho, što vyklikała niazhodu i pa jakich asnoŭnych punktach ceły tydzień vialisia virtualnyja bai.

Pavialičyć

Vilnia nam nie čužaja, i Kalinoŭski ŭ joj nie čužy

Mnohija ludzi nie prymajuć vyvaz Kalinoŭskaha «na radzimu» z taho horada, u jakim jon žyŭ i dziejničaŭ i jaki dla jaho samoha byŭ nieadjemnaj častkaj Baćkaŭščyny. Dy i dla bolšaści ciapierašnich biełarusaŭ, što viedajuć i šanujuć svaju historyju, heta zamiežža palityčnaje, ale nie duchoŭnaje i tym bolš nie histaryčnaje. Tamu ci nie najmahutniejšaja płyń krytyki ŭ bok padpisantaŭ zvarotu išła mienavita adsiul.

Najbolš jomka pazicyju krytykaŭ pa hetym pytańni ŭdałosia sfarmulavać viadomamu krajaznaŭcu Kastusiu Šytalu, jaki žyvie na toj častcy histaryčnaj Vilenščyny, što siońnia ŭvachodzić u skład Biełarusi: «Vilnia — heta naš horad. Naš — nie ŭ sensie sučasnaj dziaržaŭnaści, a ŭ sensie histaryčnym i kulturnym. I ŭ časy Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, i ŭ časy Rasijskaj impieryi, i ŭ časy II Rečy Paspalitaj Vilnia była arhanična źviazanaja ź Biełaruśsiu, była centram biełaruskaha ruchu. Pamiž nami i Vilniaj pralahła miaža, adnak pra historyju niemahčyma zabycca. Kožny śviadomy biełarus budzie pryjazdžać u Vilniu, kab ubačyć tam i «Vostruju bramu śviatuju», i našaniŭskija miaściny, i našy mahiły na Rosach, i stary horad, i haru Hiedymina. Niama ni mahčymaści, ni patreby padzialić toje, što ŭ nas ahulnaje».

Adnadumcaŭ u Šytala vielmi šmat, i padobnyja słovy hučali z vusnaŭ inšych aŭtarytetnych ludziej, źbirajučy šmat łajkaŭ dy pierapostaŭ. Voś tolki niekatoryja ź ich:

Doktar histaryčnych navuk Aleś Smalančuk: «Mahiła Kalinoŭskaha ŭ Vilni — heta jahonaje pachavańnie siarod siabroŭ i paplečnikaŭ. A jašče heta śviedčańnie prynaležnaści Vilni taksama da našaj biełaruskaj historyi».

Papularny žurnalist Dźmitryj Hurnievič: «Vilnia — stalica Vialikaha Kniastva i horad, dzie biełaruščyna — častka jahonaj historyi. I kožny pryjezd biełarusa na mahiłu Kalinoŭskaha — heta pryjezd nie ŭ čužy horad».

Palityk, doktar histaryčnych navuk Ihar Marzaluk: «Vilnia — horad našaj mary. Kalinoŭski musić zastacca tam».

Sacyjołah Alaksiej Łastoŭski: «Daŭno pra heta pisaŭ, ale mušu paŭtaryć jašče raz: liču, što najlepšaje miesca dla Kalinoŭskaha — Vilnia. Hety horad źnitavany ź jaho losam, hety horad sakralny dla našaj historyi. Nie baču niejkich uciamnych kontrarhumientaŭ».

Kontrarhumientaŭ adnosna histaryčnaha značeńnia Vilni sapraŭdy niama, usie z hetym zhodnyja. Piarečańni ž tyčylisia pieradusim jaje sučasnaj roli dla biełarusaŭ, jakaja ciapier chutčej usio ž marhinalnaja. Andrej Dyńko, naprykład, bieź nijakich piarečańniaŭ pahadžajecca, što Vilnia niekali była centram biełaruskaha ruchu. Voś tolki što heta ŭžo historyja, a nie sučasnaść: «Była. A ciapier centr inšy… Biełaruskaja hramada Vilni małaja, niekalki addanych siamiej robiać, što mohuć, ale ludziej tam mała». A žurnalist «Našaj Nivy» Źmicier Pankaviec śćviardžaje faktyčna toje ž, tolki kudy bolš emacyjna: «Vilnia litoŭskaja i nie budzie ŭžo ničyjoj inšaj. Ničoha strašnaha, nam chopić Vilejki, Barysava, Pinska, Minska, Połacka i h. d. Rabi pilna — budzie tabie Vilna». Prychilnikaŭ i ŭ takoj pazicyi niamała.

U toj ža čas niekatoryja biełarusy pravodzili akurat advarotnuju dumku: što pachavańnie Kalinoŭskaha ŭ Vilni budzie nie spryjać zamacavańniu pretenzij biełarusaŭ na spadčynu VKŁ, a naadvarot — padryvać ich. Takija zaściarohi maje fiłosaf Uładzimir Mackievič, adzin ź inicyjataraŭ zvarotu da litoŭskaha ŭrada: «U Vilni budzie pierapachavany Kostas Kalinaŭskas. Jaho prach litoŭcy buduć šanavać, pakul Litva budzie. A ŭ Biełarusi nie budzie mahiły hieroja, baraćbita za našu i vašu svabodu, jaki pieršy ŭ historyi ŭśviadomiŭsia i samavyznačyŭsia jak biełarus, Kastusia Kalinoŭskaha. I my zabudziemsia kančatkova, što my histaryčnaja Litva. I hieroj litvin, jaki staŭ pieršym biełarusam, nam nie patrebien. Niaŭžo?»

Pavialičyć

Ci mahčyma ŭ Biełarusi zładzić hodnaje pachavańnie?

Praktyčny faktar chvalavaŭ praciŭnikaŭ zvarotu nie mienš za maralna-idejny. Jak ni kruci, a staŭleńnie da postaci Kalinoŭskaha ŭ Biełarusi siońnia supiarečlivaje. U saviecki čas jaho adnaznačna ličyli hierojem i prykładam, ale ŭ apošnija hady my nie raz byli śviedkami, jak prarasijskija dziejačy publična asprečvali nie tolki značeńnie asoby Kalinoŭskaha, ale i samu jaho biełaruskaść. A biełaruskaja dziaržava dahetul nie prajaŭlała asablivaj cikavaści da spravy pierapachavańnia pareštkaŭ paŭstancaŭ — što simptamatyčna.

Tamu nie mahli nie paŭstavać pytańni: a dzie mienavita chavać pareštki Kalinoŭskaha, kali litoŭcy ich addaduć? Nakolki ŭračysta heta ŭdasca zrabić? Ci nie akažacca, što zamiest padziei, jakaja mieła b uźniać nacyjanalny duch, atrymajecca tolki ździek z pareštkaŭ nacyjanalnaha hieroja, bo jany doŭha nie zmohuć zdabyć spakoju i buduć rehularna rabicca pradmietam palityčnych śpiekulacyj?

Papularny błohier Staś Karpaŭ va ŭłaścivaj dla siabie jaskravaj maniery sfarmulavaŭ aściarohi mnohich: «Nu pastavim pomnik, ładna. Dzie-niebudź u Łošycy. Ułady vydzielać dla pareštak miesca na zakrytym palihonie ŭ Kałodziščach. I my tudy, značyć, pryjedziem razok. Nu, ci dva razki. A paśla što? Budziem karahody vadzić i raskazvać, jak ciahnuli ŭ zubach hetyja namolenyja kostki ŭsie 200 kiłamietraŭ? A dla čaho?»

Aleś Smalančuk vykazaŭsia jašče bolš rezka: «Viartańnie pareštkaŭ biełaruskaha nacyjanalnaha hieroja ŭ Biełaruś faktyčna aznačaje ich pieradaču ŭ ruki duchoŭnych vučniaŭ Muraŭjova i Kajałoviča… Nie hramadzianskaja supolnaść budzie vyrašyć los pareštkaŭ Kalinoŭskaha. Niama nijakaj harantyi, što jany buduć nie tolki ŭšanavanyja naležnym čynam, a navat pachavanyja ŭ biełaruskaj ziamli… Čamu nichto nie choča padumać pra budučyniu jahonaj mahiły ŭ sučasnaj Biełarusi? Na siońniašni dzień my navat nie majem anivodnaha prystojnaha pomnika nacyjanalnamu hieroju».

A kali ŭsio-tki dziaržava pastavicca z razumieńniem, daść usie nieabchodnyja dazvoły i navat sama voźmie ŭ cyrymonii pierapachavańnia aktyŭny ŭdzieł, to ci nie ŭźniknuć tady hruntoŭnyja estetyčnyja roznahałośsi? Dźmitryj Hurnievič upeŭnieny: «Pierapachavańnie ŭ Biełarusi było b pry ciapierašniaj uładzie pieratvoranaje ŭ «Dažynki» abo śviata na Linii Stalina ci Aŭciuki».

Andrej Dyńko rašuča nie pahadziŭsia z apošnim mierkavańniem, zaŭvažyŭšy: «Takija vykazvańni źnievažajuć nie ŭłady, nie administracyju, a biełaruski narod. Bo niekatoryja spravy zdolny rabić i narod biez udziełu dziaržavy, kali vyjavicca, što ciapierašnija ŭłady jašče nie saśpieli. Pierapachavańnie Šaŭčenki — nie carskija ŭłady jaho arhanizoŭvali. I nahadaju pra pachavańnie Bykava». Pry hetym, adnak, adnosna hetaj kankretnaj situacyi jon pryznaje: «Hodnaje pierapachavańnie Kalinoŭskaha mahčymaje abo pry ŭdziele dziaržavy, abo pry jaje dobrazyčlivym niejtralitecie, jak sa stahodździem BNR. Kali hetych umovaŭ nie budzie, to lepš nie śpiašacca».

Pavialičyć

A dzie chavać?

Ale, moža, jość adzinstva prynamsi adnosna miesca pachavańnia? Što kali chavać u Biełarusi, to tolki tut — i nidzie inakš? Jak akazałasia, tut raźbiežnaść dumak taksama vielmi vialikaja.

Historyk Aleś Kraŭcevič, adzin z padpisantaŭ zvarotu, akreśliŭ bazavyja patrabavańni da takoha miesca. Jano musić zabiaśpiečyć, «kab kala jaho mahiły mahła źbiracca vialikaja kolkaść ludziej dla ŭračystaściaŭ. Heta moža być i vajskovaja prysiaha, i pryjom u skaŭty, i h. d. Kab kožny biełarus u luby momant moh tudy pryjści sam ci ź dziećmi, nie prosiačy zamiežnaj vizy». Ale pakolki ciapier, badaj, heta nierealistyčna, to važna pakul što prynamsi pryvieźci pareštki ŭ Biełaruś i pachavać u mienš statusnym miescy. Naprykład, u minskim kaściole Śviatoha Rocha, kala pareštkaŭ kniahini Mahdaleny Radzivił, pieraviezienych tudy sa Šviejcaryi ŭ lutym 2018-ha. A z časam budzie vidać, što ź imi rabić. Ciapier hałoŭnaje — dabicca taho, kab hetaja sprava stała ŭnutrybiełaruskaj i nie zaležała ad łaski ŭrada Litvy.

Nastajaciel kaścioła Śviatoha Rocha ksiondz-kanonik Juryj Sańko ŭ pryncypie padtrymaŭ taki varyjant pachavańnia, adznačyŭšy, praŭda, što «heta pytańnie nie kaścielnaj ułady, a dźviuch dziaržaŭ. Ale kali ŭsio adbudziecca, to, napeŭna, budzie stvorany niejki arhkamitet pa pachavańni, u ramkach hetaha my b z radaściu ŭziali ŭdzieł… i razhledzieli b pytańnie pradastaŭleńnia ziamli kala adnaho sa staličnych kaściołaŭ pad mahiłu».

Ale navat inšyja prychilniki pierapachavańnia Kalinoŭskaha ŭ Biełarusi z hetym nie byli całkam zhodnyja. Tak, archieołah Siarhiej Tarasaŭ «suprać, kab miescam spačynu nacyjanalnaha hieroja stali kanfiesijnyja mohiłki: na toj ža Kalvaryi brakuje miesca, kab sabracca vialikaj hramadzie». A jahony kaleha, były staršynia Tavarystva biełaruskaj movy Aleh Trusaŭ, ličyć najlepšym miescam «Uschodnija mohiłki pobač ź inšymi vybitnymi biełarusami — Vasilom Bykavym, Uładzimiram Karatkievičam, Michasiom Tkačovym». Ale kali Kalinoŭskaha pachavajuć tam siarod inšych zasłužanych niabožčykaŭ, pamierłych niadaŭna, — to ci nie bolšaja vierahodnaść, što susiedziami jahonymi stanuć akurat idejnyja apanienty, zadajecca pytańniem žurnalist radyjo «Svaboda», były deputat Viarchoŭnaha Savieta 12-ha sklikańnia Siarhiej Navumčyk.

Siarhiej Tarasaŭ nie adkidaje i varyjanta, kab pachavać pareštki Kastusia pobač z bratam Viktaram na radzimie ŭ Śvisłačy, što na Haradzienščynie. Choć i daloka ad stalicy, ale naviedvańnie mahiły maje šanc pieratvarycca ŭ znakavy maršrut dla kožnaha biełaruskaha patryjota. Niekatoryja inšyja taksama vystupajuć za padobny varyjant, asabliva haradziency. Krajaznaviec Jaŭhien Asnareŭski, naprykład, śćviardžaje: «Chavać u Minsku tolki tamu, što heta stalica? Ale Kastuś byŭ značna ciaśniej źviazany z Haradzienščynaj. Jaho rodnaja vioska zastałasia na terytoryi Polščy, ale jość Śvisłač, dzie jon vučyŭsia i dzie pachavany jaho rodnyja. Tak što čamu nie Śvisłač? Čamu choć by nie Harodnia — centr rehijona, ź jakim Kastuś byŭ taksama dosyć ščylna źviazany?»

U toj ža čas inšy haradzieniec, žurnalist Uładzimir Chilmanovič, z sarkazmam adznačaje: «Pieravažnaja balšynia z tych, chto vystupaje za pachavańnie Kastusia Kalinoŭskaha ŭ Biełarusi, anivodnaha razu za 25 hadoŭ (!) nie pryjechali na mahiłu Viktara Kalinoŭskaha ŭ Śvisłačy». Tamu, maŭlaŭ, i da Kastusia tudy masava jeździć nie buduć — nie treba mieć iluzij.

Pavialičyć

Ci ščyryja litoŭcy?

Uvieś čas u dyskusii ŭspłyvaŭ i jašče adzin aśpiekt: a ci niama va ŭsim hetym chitraj hulni litoŭskich uładaŭ? Spraviadliva ci nie, ale staŭleńnie da litoŭcaŭ u mnohich biełaruskich patryjotaŭ zdaŭna naściarožanaje. Dajecca ŭ znaki šmathadovaje idejnaje zmahańnie za spadčynu Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Tamu mnohim i nie vierycca, što navat źniešnie pryjaznyja litoŭskija prapanovy nie majuć padvojenaha dna. Mahčyma, heta robicca tolki dla taho, kab vyšturchoŭvać adtul usio, što moža nahadvać biełarusam pra Vilniu ŭ ich nacyjanalnaj historyi?

Voś i Aleś Smalančuk, kažučy pra pierapachavańnie paŭstancaŭ, z adnaho boku nie sumniajecca, što «Litoŭskaja Respublika zdolnaja heta zrabić hodna i na vysokim dziaržaŭnym uzroŭni z harantyjaj taho, što mahiła biełaruskaha hieroja nikoli nie budzie apahanienaj». Ale adnačasova robić i zaściarohu: «Mahčyma, inicyjatyva niekatorych litoŭskich palitykaŭ pa pieradačy pareštkaŭ Kalinoŭskaha abumoŭlenaja ŭ pieršuju čarhu jakraz imknieńniem praciahvać litoŭskuju pry(ch)vatyzacyju Vilni».

Historyk i žurnalist Siarhiej Abłamiejka taksama vykazvaje sumnieŭ, što litoŭskija prapanovy mohuć być ščyrymi: «Uražvaje niedalnabačnaść tych, chto kupiŭsia na jaŭna inśpiravanuju ź Litvy (a moža, i z Rasii) inicyjatyvu ź pierapachavańniem pareštkaŭ Kastusia Kalinoŭskaha ŭ Biełarusi. Heta adnaznačna daje litoŭcam padstavu admovicca ad biełaruskaj movy ŭ miemaryjale na vilenskich mohiłkach Rosy».

Ale i ŭ hetym pytańni isnuje raźbiežnaść dumak až da poŭnaj procilehłaści. Kali praciŭniki pieranosu pareštak Kalinoŭskaha ŭ Biełaruś miarkujuć, što litoŭcy jaho tolki i marać zbyć, to homielski aktyvist Piatro Kuźniacoŭ, naadvarot, upeŭnieny, što susiedziam naš hieroj pilna patrebien u siabie, kab załučyć jaho va ŭłasny panteon. I ŭ jakaści dokazu hetaha pryhadvaje historyju pra svoj dziesiacihadovaj daŭniny vizit ź siabroŭkaj u Litvu: «Vazili nas na aŭtobusie pa vielmi histaryčnych miescach, raskazvali, jakuju rolu toje ci inšaje miesca adyhrała ŭ historyi Litvy. Zrazumieła, čym dalej vazili, tym bolš prykra nam rabiłasia. Ale voś u adnym miescy, dzie nam raskazali pra toje, što «tut byŭ pakarany śmierciu zmahar za svabodu Litvy, hieroj litoŭskaha naroda Kostas Kalinaŭskas», spadarožnica maja nie vytrymała i… zapłakała…» A z hetaha vysnova: «Siabry, para pazbaŭlacca ad iluzij. Toje, što lažyć u susiedziaŭ, susiedziam i naležyć. Pakul my budziem ciešyć siabie dumkaj, što my «zachavali ŭ Vilni biełaruščynu», tysiačy i tysiačy ludziej z usiaho śvietu, na tych ža ekskursijach, buduć daviedvacca, što Kostas Kalinaŭskas — hieroj litoŭskaha naroda, jaki paŭstavaŭ suprać Rasii i vajavaŭ ź joj dziela svabody Litvy. Jak heta i raniej adbyvałasia».

Zrešty, čuvać i pamiarkoŭnyja hałasy, schilnyja bačyć u siońniašniaj situacyi sapraŭdy ščyraje pamknieńnie litoŭskich elitaŭ navieści šlachi parazumieńnia ź biełaruskim narodam. Žurnalist Francišak Viačorka śćviardžaje: «Pra pierapachavańnie Kalinoŭskaha na terytoryi Biełarusi ŭžo niekalki miesiacaŭ viadziecca razmova ŭ kułuarach Siejma, MZS, urada Litvy. Ja čuŭ dyskusiju pra heta navat u Vašynhtonie… Dumaju, što Kalinoŭski, na žal, budzie pierazachavany ŭ Vilni. Ale sam fakt takoj dyskusii ŭsialaje ŭ mianie aptymizm što da biełaruska-litoŭskich dačynieńniaŭ i našaj budučyni».

Pavialičyć

Ci byŭ sens u zvarocie?

Nieŭzabavie paśla taho, jak dyskusija razharnułasia na poŭnuju moc, niekatoryja jaje ŭdzielniki stali vykazvać zaniepakojenaść: a ci nie pasvaryć jana hramadzianskuju supolnaść pamiž saboj? Siarhiej Navumčyk naŭprost pieraścierahaŭ: «Horšaje, što moža adbycca, — kali tema pachavańnia Kalinoŭskaha raskole nacyjanalna śviadomuju častku hramadstva. Dumaju, usim nam treba zbavić ekspresiju ŭ vykazvańniach… Siarod prychilnikaŭ pachavańnia jak u Vilni, tak i ŭ Minsku — ludzi, čyje zasłuhi pierad Biełaruśsiu i ŭ spravie dasiahnieńnia Niezaležnaści biassprečnyja: skažam, Uładzimir Arłoŭ, z adnaho boku, i Lavon Barščeŭski — z druhoha. Takija staryja baraćbity, jak Uładzia ź Lavonam, nie rassvaracca, a voś za inšych, maładziejšych, niejak tryvožna».

Ale hetyja strachi akazalisia marnymi. Užo pastfaktum historyk-niekrapalist Siarhiej Hruntoŭ adznačyŭ jak pazityŭny fakt, što «dyskusija pra miesca pachavańnia, jakaja raspačałasia, prachodziła choć i aktyŭna, ale paraŭnalna vietliva i z pavahaj adzin da adnaho. I heta nie dziŭna, tamu što abodva baki padzialajuć mif Kalinoŭskaha i pryznajuć sakralnaść jahonych pareštkaŭ». Adnosna pryznańnia mienavita sakralnaści pareštkaŭ jak takich, viadoma, možna spračacca, ale toje, što ŭsie ŭdzielniki dyskusii ŭsprymali asobu Kalinoŭskaha vyklučna stanoŭča — biezumoŭna tak.

Praŭda, vidavočnaja adsutnaść adzinaj dumki pa pytańni miesca pierazachavańnia navat siarod šanavalnikaŭ Kalinoŭskaha stavić pad sumnieŭ karysnaść inicyjatyvy navat jak čysta simvaličnaha kroku. Historyk Alaksandr Paškievič adznačyŭ heta jašče ŭ toj čas, kali dyskusija išła poŭnym chodam: «Nie vypadaje havaryć pra stanoŭčuju simvaličnuju rolu mahčymaha pachavańnia Kalinoŭskaha ŭ Biełarusi. Naturalna, ja nie admaŭlaju taho, što simvaličnyja akcyi byvajuć nie mienš važnymi za praktyčnyja. Ale pry adnoj umovie: jany musiać jadnać, a nie raźjadnoŭvać. U nas ža, jak zaśviedčyła situacyja sa zvarotam, kansensusu ŭ pytańni pierapachavańnia pareštkaŭ Kalinoŭskaha niama navat siarod nacyjanalna aryjentavanaj častki hramadstva. Jana raskałołasia pryblizna napałovu, i ciažka skazać, što adna z hetych pałovaŭ upłyvovaja, a druhaja marhinalnaja. A ad simvaličnych akcyj, jakija nie jadnajuć navat u pryncypie adnadumcaŭ, jakaja karyść?»

U listapadzie — na Vilniu?

Ale ciažka admaŭlać, prynamsi, adzin pazityŭny aśpiekt hetaj dyskusii: jana pryciahnuła ŭvahu nieabyjakavaha hramadstva da samoha pierapachavańnia. I heta moža pazityŭna adbicca na biełaruskaj častcy pradstaŭnictva na cyrymonii 22 listapada ŭ Vilni. Pra heta pisali mnohija, u tym liku i prychilniki pierapachavańnia ŭ Biełarusi.

Hleb Łabadzienka, jaki padpisaŭ zvarot, jašče ŭ pačatku dyskusii adznačyŭ: «Kali ŭsio ž zastaniecca ŭ sile rašeńnie pachavać Kalinoŭskaha ŭ Vilni, ja ŭsprymu hetuju infarmacyju spakojna. Nie budu paprakać litoŭcaŭ, što «nie addali», a siadu na ciahnik i pajedu na pachavańnie. I budu ŭsio žyćcio ŭspaminać, što mnie vypała być śviedkam hetaj histaryčnaj padziei. A dzieciam paśla raskažu, što mieŭ honar dałučycca da kampanii pavažanych ludziej, jakija na chvilinu pavieryli ŭ mahčymaść pachavać Kastusia Kalinoŭskaha ŭ Biełarusi».

Jamu ŭ ład havoryć palityk Alaksiej Janukievič: «Dla mianie bolš važna, kolki biełarusaŭ pryjedzie na pierapachavańnie našaha nacyjanalnaha hieroja, dzie b jano ni adbyłosia. Voś adzinaje, što ad nas z vami siońnia zaležyć u hetaj spravie, na žal abo na ščaście. Naš supolny zaklik musić być da biełarusaŭ, kab abaviazkova byli tam ź siemjami, siabrami. Z našymi ściahami. I ja ŭpeŭnieny, što ŭsie tyja, chto siońnia nibyta apynuŭsia pa roznyja baki ŭjaŭnaj barykady, buduć u taki važny dzień razam u hetym miescy, kab ušanavać asobu, spravy i achviaru Kastusia Kalinoŭskaha dziela Baćkaŭščyny i biełaruskaha naroda».

A simvaličny vynik virtualnym bajam padviała piśmieńnica i žurnalistka, sioletni łaŭreat premii «Volnaje słova» za publikacyju ŭ «Našaj historyi» Śviatłana Kurs. Jana bačyć va ŭsioj hetaj historyi pieradusim pazityŭ, bo tak horača spračajucca tolki nakont taho, što sapraŭdy važnaje i darahoje: «Čaho dzivicca, što taki zapał vakoł Kastusia Kalinoŭskaha? Heta ž žyvy nierv našaj nacyi. Čałaviek addaŭ žyćcio za Biełaruś… Najvyšejšy akt lubovi, niezaplamlenaha hieraizmu. Ja b chutčej pieražyvała, kali b i tut była «mlavaść i abyjakavaść da žyćcia». Kupału, Bahdanoviča i Kalinoŭskaha buduć lubić jak žyvych i blizkich, tak budzie zaŭždy». 

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0