«Ja nikoli nie adčuvaŭ, što ruskija i ŭkraincy — pradstaŭniki inšaj nacyi». Što havaryŭ Capkała pra sajuz z Rasijaj i ruskuju movu
Na pres-kanfierencyi 21 maja adzin ź imaviernych kandydataŭ u prezidenty Valeryj Capkała niamała havaryŭ pra ŭzajemaadnosiny Biełarusi z uschodnim susiedam. «NN» prapanuje niekalki cytat.
***
Staražytnyja rymlanie kazali: pacta sunt servanda (damovy pavinny vykonvacca). Majo absalutnaje pierakańnie takoje, što my pavinny vykonvać usie damovy, jakija byli padpisanyja Respublikaj Biełaruś.
Tema ab sajuznaj dziaržavie niaprostaja. Biełaruś na praciahu 20 hadoŭ patrabavała ad Rasii tolki vykanańnia ekanamičnaj častki, a damova składajecca ź dźviuch častak: palityčnaj i ekanamičnaj. Rasija vykonvała svaje abaviazki, davała nam tannyja ceny na naftu i haz. My, naturalna, nie vykonvali błok, jaki tyčycca palityčnaj častki.
U kancy minułaha hoda Rasija skazała: ci my budziem pastaŭlać vam naftu i haz usio adno pa canie, tańniejšaj, čym u Jeŭropie, ale heta nie budzie ŭnutryrasijskaja cana, ci davajcie vykonvać palityčnuju častku damovy. Mnie zdajecca, što takaja pastanoŭka pytańnia całkam spraviadlivaja.
***
Kali my budziem raźvivać ekanomiku na viedach, to my možam isnavać, jak Čechija, Polšča. My navučymsia ekanomić. My pavinny navučycca žyć pa srodkach.
I my pavinny mianiać strukturu našaj vytvorčaści. Mahčyma, navat pajści na pryvatyzacyju najbolš kapitałajomistych, enierhajomistych pradpryjemstvaŭ rasijskim kapitałam. Heta naturalna, kali ich syravina, kali ŭsio ichniaje.
***
Rasija dla nas nie prosta kraina. My źviazanyja vielmi praciahłaj sumiesnaj historyjaj. Hetaja historyja idzie dalej za toj čas, kali VKŁ stała častkaj Rasijskaj impieryi. Ja nie vielmi hłyboka ajčynnuju historyju viedaju, ale razumieju, što kaliści było dźvie cyvilizacyi: ruskaja litoŭskaja (na čale ź biełaruskimi ziemlami) i ruskaja maskoŭskaja. Jany doŭha kankuryravali, ale i ŭzajemadadavali adna adnoj.
***
Samy surjozny ŭpłyŭ na farmavańnie ruskaj movy zrabiŭ Francišak Skaryna. Byŭ Simiaon Połacki, jaki zrabiŭ hramatyku ruskaj movy dla ruskich caroŭ. Biełarusy ŭnieśli navat bolš istotny ŭpłyŭ u farmavańnie ruskaj movy, čym Maskoŭskaje kniastva.
***
Na ŭzroŭni psichałahičnych stereatypaŭ my nie adčuvajem roźnicy z ruskimi. Z ruskimi, jak i z ukraincami, ja nikoli nie adčuvaŭ, što heta pradstaŭniki inšaj nacyi, jany zaŭsiody mnie zdavalisia svaimi ludźmi. Naša kulturnaja blizkaść budzie vyznačać asablivyja adnosiny z Rasijaj.
***
U Respublicy Biełaruś, jak było, budzie dźvie dziaržaŭnyja movy: biełaruskaja i ruskaja. My inviestavali ŭ stvareńnie ruskaj movy bolš, čym chto, u takim razie my nie pavinny rabić tak, jak kiepskija biznesmieny, i admaŭlacca ad hetaha. My pavinny mieć prava ŭłasnaści na ruskuju movu.
Ruskaja mova — heta naš zdabytak. My ŭkłali ŭ jaje šmat enierhietyki, duchoŭnaj kultury, viedaŭ. Technałohii navat: Skaryna drukavaŭ značna raniej, čym u Maskoŭskaj Rusi. Heta źjaŭlajecca našaj viečnaj kaštoŭnaściu.
Kamientary