U Rasii pamior Džordž Błejk — brytanski raźviedčyk, što pierajšoŭ na bok SSSR. Jon zdaŭ 500 ahientaŭ

Słužba zamiežnaj raźviedki Rasii paviedamiła pra śmierć dvajnoha ahienta KDB Džordža Błejka — adnaho z samych viadomych supracoŭnikaŭ brytanskich śpiecsłužbaŭ, jakija pierajšli na bok Savieckaha Sajuza, piša Bi-bi-si.

Błejk pražyŭ 98 hadoŭ, a spačuvańni z nahody jaho śmierci vykazaŭ Uładzimir Pucin. U 2007 hodzie, kali Błejku spoŭniłasia 85 hadoŭ, jamu byŭ uručany rasijski orden Družby. Raniej joj byŭ uznaharodžany mnohimi savieckimi ordenami i znakam «Hanarovy čekist».

U historyju raźviedki Błejk uvajšoŭ pierš za ŭsio jak čałaviek, jaki paviedamiŭ Savieckamu Sajuzu ab budaŭnictvie amierykancami tunela z prasłuchoŭvalnaj aparaturaj z Zachodniaha Bierlina va Uschodni.

U intervju Bi-bi-si ŭ 1990 hodzie Błejk kazaŭ, što zdaŭ savieckaj raźviedcy kala 500 zachodnich ahientaŭ, ale admaŭlaŭ, što nastupstvami jaho dziejańniaŭ stała śmierć 42 ź ich.

Błejk naradziŭsia 11 listapada 1922 hoda ŭ Raterdamie ŭ Niderłandach, pry naradžeńni jaho zvali Džordž Biechar. Jaho baćkam byŭ ispanski jaŭrej, jaki zmahaŭsia na baku Brytanii ŭ Pieršaj suśvietnaj vajnie i atrymaŭ brytanskaje hramadzianstva. U 13 hadoŭ baćki pasłali Błejka ŭ Kair, dzie jon žyŭ u ciotki, jakaja vyjšła zamuž za bahataha bankira.

Tam jon zbliziŭsia sa svaim stryječnym bratam Anry Kiuryelem, apantanym marksistam, jaki, pa słovach Błejka, mocna na jaho paŭpłyvaŭ. U Niderłandy Błejk viarnuŭsia ŭ 1939 h. Kali viasnoj nastupnaha hoda krainu zachapiła nacysckaja Hiermanija, Błejk žyŭ u Raterdamie z babulaj.

Jaho maci i siastra byli evakujavanyja ŭ Brytaniju, a sam Błejk zastaŭsia ŭ Niderłandach. Paśla jon dałučyŭsia da hałandskaha supracivu, zdoleŭšy atrymać falšyvyja dakumienty. «Choć mnie ŭžo było 18, ja vyhladaŭ našmat maładziejšym i tamu dobra padychodziŭ dla kurjerskaj pracy», — uspaminaŭ jon potym.

Na praciahu nastupnych dvuch hadoŭ Błejk pieradavaŭ infarmacyju pamiž hrupami supracivu, ale z časam vyrašyŭ dabracca da Brytanii i ŭstupić u jaje ŭzbrojenyja siły. Błejk pajechaŭ u Ispaniju, adkul praz Hibrałtar pierabraŭsia ŭ Brytaniju i ŭstupiŭ u Vajenna-marski rezierv.

Dziakujučy jaho niezvyčajnamu minułamu, Błejka vyznačyli ŭ raźviedku. Pakolki jon svabodna havaryŭ pa-hałandsku, jamu daručyli rasšyfroŭku paviedamleńniaŭ, jakija supraciŭ u Niderłandach adpraŭlaŭ u Łondan.

Paśla vajny Błejka adpravili ŭ Niamieččynu, dzie jon zajmaŭsia raźviedkaj suprać savieckich vojskaŭ, jakija tady akupavali Uschodniuju Niamieččynu. Jaho dziejnaść była nastolki paśpiachovaj, što jaho vyrašyli viarnuć u Anhliju dla prachodžańnia kursaŭ ruskaj movy ŭ Kiembrydžskim univiersitecie. Paźniej Błejk pryznavaŭsia: «U peŭnym sensie heta vyznačyła jašče adzin etap u maim ruchu da kamunizmu, da majho žadańnia pracavać na Saviecki Sajuz».

U kastryčniku 1948 hoda Błejka adpravili ŭ Sieuł, heta adbyłosia niezadoŭha da pačatku vajny pamiž Poŭdniem, jaki padtrymoŭvali zachodnija krainy, i Poŭnačču, jaki abapiraŭsia na padtrymku SSSR.

Jaho zadačaj było stvareńnie špijonskaj sietki dla viadzieńnia raźviedki suprać Poŭnačy. Kali ŭ 1950 hodzie vojski KNDR časova zaniali Sieuł, Błejka adpravili ŭ łahier dla internavanych — razam ź inšymi dypłamatami i misijanierami. Paźniej jon admaŭlaŭ śćviardžeńni, što tam jaho schilili da supracoŭnictva z SSSR.

Błejk pryznavaŭsia, što vyrašalnym faktaram u jaho rašeńni stać dvajnym ahientam stali amierykanskija bambardziroŭki nievialikich karejskich viosak: pavodle jaho słoŭ, hetyja padziei prymusili jaho adčuć soram za dziejańni Zachadu. A jašče na jaho paŭpłyvała kniha Karła Marksa «Kapitał», jakuju źniavolenym łahiera adpraviła pasolstva SSSR.

Urešcie Błejk prosta napisaŭ list u savieckaje pasolstva i prapanavaŭ svaje pasłuhi. Paśla hetaha jon sustreŭsia z supracoŭnikam KDB.

U 1953 hodzie jon viarnuŭsia ŭ Brytaniju ŭžo paŭnavartasnym savieckim ahientam. U 1955-m jaho znoŭ adpravili ŭ Bierlin z zadańniem vierbavać savieckich aficeraŭ. Dla dvajnoha ahienta heta była idealnaja rola.

Ciaham dzieviaci hadoŭ Błejk pieradavaŭ infarmacyju savieckaj raźviedcy. Paźniej jon skaža, što pieradaŭ stolki infarmacyi, što navat nie pamiataje, da pravałaŭ jakich mienavita ahientaŭ heta pryviało.

Błejka zdaŭ źbiehły ŭ 1959 hodzie ŭ ZŠA były supracoŭnik polskaj raźviedki Michaił Halanieŭski. Toj paviedamiŭ CRU, što na savieckuju raźviedku ŭ Vialikabrytanii pracuje ahient u brytanskaj raźviedsłužbie i fłocie.

Błejka vyklikali nazad u Łondan i aryštavali. Na sudzie jon pryznaŭ vinu pa piaci epizodach pieradačy infarmacyi SSSR.

Sud prysudziŭ jaho da 42 hadoŭ pazbaŭleńnia voli — heta byŭ samy praciahły termin u historyi krainy, nie ličačy pažyćciovaha źniavoleńnia.

«U vyniku mnohija zachacieli mnie dapamahčy, bo ličyli prysud biesčałaviečnym», — uspaminaŭ jon.

Błejk źbieh z turmy Uormvud-Skrabs u 1966 hodzie z dapamohaj vyzvalenaha złačyncy Šona Burka i dvuch antyvajennych aktyvistaŭ: jany dapamahli raźviedčyku pierabracca praz turemny mur. Uciokam dapamahli nie zanadta surovyja ŭmovy ŭtrymańnia i pierakananaść turemnaj administracyi ŭ tym, što ich viazień źmiryŭsia sa źniavoleńniem.

Praź niekatory čas Błejka tajemna pieravieźli va Uschodniuju Niamieččynu, a adtul dastavili ŭ SSSR.

U kancy 1960-ch hadoŭ jon pracavaŭ u maskoŭskim vydaviectvie «Prahres», zajmaŭsia pierakładam na hałandskuju movu tvoraŭ Uładzimira Lenina.

U SSSR Błejk atrymaŭ imia Hieorhija Ivanaviča Biechtera i zvańnie pałkoŭnika źniešniaj raźviedki. Jon dapamahaŭ treniravać savieckich raźviedčykaŭ i adnačasova pracavaŭ u Instytucie suśvietnaj ekanomiki i mižnarodnych adnosin, redahavaŭ anhlijskuju viersiju štohadovaha časopisa «Razzbrajeńnie i biaśpieka» i vyvučaŭ prablemy Blizkaha Uschodu.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0