Ilhotam kaput

Ilhotam kaput

U Biełarusi pačniecca reforma lhotaŭ. Častku ich zamieniać na hrašovyja kampensacyi, a častku ŭvohule skasujuć. Va ŭradzie śćviardžajuć, što hetki krok vymušany. Hrošaj na finansavańnie ŭsich sacyjalnych prahramaŭ, raspačatych papulisckim uradam Kiebiča, niama.

Siońnia tyja ci inšyja lhoty majuć amal 5 młn. biełarusaŭ. Pensijanery, invalidy, šmatdzietnyja siemji, vajskoŭcy, milicyjanty, častka dziaržaŭnych słužboŭcaŭ i h.d. majuć źnižki na kamunalnyja pasłuhi, apłatu telefonu i prajezd u transparcie, karystajucca šmatlikimi dapamohami ci subsydyjami. Ahułam dziaržaŭnyja vydatki na sacyjalnuju sferu amal u paŭtara razu pieraŭzychodziać siaredni eŭrapiejski pakaźnik i składajuć 14% ad vałavoha ŭnutranaha praduktu krainy. Heta pry tym, što pa pamiery VUP na dušu nasielnictva Biełaruś sastupaje navat najbiadniejšaj u Eŭropie Partuhalii.

Dyj vyniku ad taho niama. Statystyka śviedčyć, što ŭzrovień žyćcia ŭ Biełarusi zastajecca pa-raniejšamu nizki. Pry kancy minułaha hodu amal kožny čaćvierty biełarus nia mieŭ hrošaj, kab narmalna charčavacca, nabyvać vopratku i leki.

U čym tut sprava, tłumačyć novaja ministarka pracy Antanina Morava: u krainie skłałasia dziŭnaja praktyka pieraraźmierkavańnia sacyjalnych transfertaŭ. Dziaržava mieła na mecie padtrymać jak maha bolšuju kolkaść biełarusaŭ i ŭ vyniku padzialiła padtrymku na ŭsich nastolki drobnymi častkami, što jaje ciažka zaŭvažyć. Pryncyp “choć patrochu, ale ŭsim” pryvioŭ da taho, što tolki 30% sacyjalnych vydatkaŭ traplajuć da hramadzianaŭ z nasamreč małymi dachodami, a 70% — da ichnych siamiejnikaŭ ci svajakoŭ.

Ilhotny ciažar pastupova ciahnie ŭniz ekanomiku krainy. Vytvorcy ŭ adzin hołas kažuć, što jany nia ŭ stanie nadalej utrymlivać sacyjalnuju systemu. Pradpryjemstvy vymušanyja apłačvać jaje za košt zarobkaŭ svaich pracaŭnikoŭ i ekanomii na abstalavańni. Asabliva cierpiać kamunalniki i transpartniki. Pieršyja nia mohuć vykaraskacca z zapazyčanaściaŭ za paliva dy elektryčnaść, druhim treba śpisvać 80% starych aŭtobusaŭ, a nabyć novyja niama za što.

Ciapierašni plan reformaŭ sacyjalnaj sfery dosyć radykalny. Ilhoty zachavajuć tolki veteranam i invalidam vajny, a taksama “čarnobylcam”. Vajskoŭcam, milicyjantam i sudździam pryvilei zamieniać na admysłovyja hrašovyja kampensacyi. Astatnim ilhoty skasujuć, zamiest ich prapanujuć adrasnuju padtrymku. Hetkim čynam vydatki dziaržavy i pradpryjemstvaŭ buduć skiravanyja nia peŭnym sacyjalnym hrupam, jak ciapier, a najpierš samym biednym hramadzianam krainy.

Sens adrasnaj padtrymki taki. Niezamožnaja siamja ci adzinoki čałaviek musić atrymlivać roźnicu pamiž harantavanaj dziaržavaj sumaj i svaim sapraŭdnym dachodam. Prykładam, muž-elektryk i žonka-handlarka majuć traich dziaciej. Jon zarablaje ŭ kałhasie 30 tys., a jana ŭ kramie — 100 tys., na siamju razam atrymlivajecca 130 tysiačaŭ. Harantavanaja ž suma dachodaŭ musić składać 60% ad biudžetu pražyćciovaha minimumu. Na adnaho čałavieka siońnia heta 37500, na siamju ź piaci čałaviek — 187500 rubloŭ. Tamu takoj siamji dziaržava musić dapłačvać 57500 rubloŭ u miesiac.

Eksperymentavać sa skasavańniem ilhotaŭ i zamienaj ich na adrasnuju padtrymku buduć ciaham hetaha hodu ŭ Asipovickim rajonie. Kali sproba ŭdasca, naleta novaja madel zapracuje va ŭsioj Biełarusi. Praŭda, reformu ŭžo krytykujuć. Hałoŭny arhument suprać jaje — nizki pakaźnik harantavanaj sumy dapłataŭ. 60% ad biudžetu pražyćciovaha minimumu prymalnyja adno dla siemjaŭ, u jakich šmat dziaciej. Takim čynam, dziaržava faktyčna budzie harantavać padtrymku tolki siemjam ź dziećmi, kab budučyja hramadzianie Biełarusi mieli bolš-mienš roŭnyja ŭmovy dla žyćciovaha startu. Inšyja zastajucca “pa-za hulnioj”, bo i zarobki, i pensii ŭ krainie zazvyčyj bolšyja za 37500 rubloŭ.

Adnak raspačynać, miarkuje spn.Morava, daviadziecca z tymi ŭmovami, jakija jość. I pratrymać harantavanuju sumu dapłataŭ biaź źmienaŭ tre budzie 12—15 miesiacaŭ. Za hety čas pradpryjemstvy, što vyzvalacca ad zališnich sacyjalnych vydatkaŭ, zdolejuć padvysić adličeńni ŭ biudžet, i płanku dapłataŭ budzie možna ŭźniać na vyšejšy ŭzrovień.

Jan Rafalski

što ŭ susiedziaŭ?

Prablemu “niepadjomnych” dla ekanomiki lhotaŭ, jakija zastalisia ŭ spadčynu ad kolišniaha SSSR, źviedali ŭsie postsavieckija dziaržavy. Vyrašali jany jaje pa-roznamu.

U krainach Bałtyi likvidavali bolšaść ilhotaŭ adrazu paśla adnaŭleńnia niezaležnaści. Adnak chutka stałasia zrazumiełym, što navat pry dosyć vysokich zarobkach, pensijach i dapamohach biespracoŭnym častka nasielnictva biez sacyjalnych transfertaŭ dziaržavy ŭsio adno nia vytryvaje. Tamu, prykładam, u Litvie stvaryli systemu sacyjalnaj padtrymki siemjaŭ ź dziećmi.

Rasieja, dzie sacyjalnymi transfertami siońnia karystajecca pad 70% nasielnictva, maje raspačać reformu lhotaŭ sioleta. Jana budzie pastupovaja. Napačatku reforma zakranie vajskoŭcaŭ, jakim ci nie ŭdvaja padvysiać zarobki, ale zabiaruć pryvilei. Naleta toje samaje zrobiać ź milicyjantami, sudździami, supracoŭnikami prakuraturaŭ. Nadalej ilhoty na žyllova-kamunalnyja pasłuhi, transpart i suviaź źmieniać hrašovymi kampensacyjami amal što dla ŭsich. Suprać hetaha varyjantu zmahajecca “levaja” apazycyja.

U Małdovie prablema lhotaŭ skanała naturalnym šlacham: savieckuju sacyjalnuju systemu tam pakinuli biaź źmienaŭ, ale spravy ŭ nacyjanalnaj haspadarcy pajšli tak kiepska, što chutka dziaržava vyjaviłasia prosta nia ŭ stanie finansavać ilhoty j faktyčna kinuła heta rabić. Siońnia da žyćcia bieź ilhotaŭ małdavanie ŭžo peŭna što i zvyklisia.