Zasnavalnik «Našaj Nivy» i baćka niezaležnaj Biełarusi — 135 hadoŭ sa dnia naradžeńnia Ivana Łuckieviča
9 červienia spoŭniłasia 135 hadoŭ sa dnia naradžeńnia Ivana Łuckieviča — adnaho z samych značnych i, jak ni paradaksalna, samych nieviadomych dziejačaŭ biełaruskaha adradžeńnia.
Razam z bratam Antonam, Ivan Łuckievič, možna skazać, byŭ siarod tych, chto raspracavaŭ ideju niezaležnaści Biełarusi. Łuckievičy zasnavali pieršyja biełaruskija haziety «Našu Dolu» i «Našu Nivu», abviaščali niezaležnaść BNR.
Łuckievič naradziŭsia ŭ horadzie Šaŭli (siońniašni litoŭski Šaŭlaj) Kovienskaj hubierni ŭ 1881 hodzie.
Zatym siamja pierajechała ŭ Libavu (siońniašniaja Lijepaja ŭ Łatvii). Jahony baćka, štabs-kapitan Jan Balasłaŭ Łuckievič, słužyŭ na Libava-Romienskaj čyhuncy. Jan Balasłaŭ siabravaŭ z Dunin-Marcinkievičam. Anton Łuckievič uzhadvaŭ, što ich vialikaja siamja zaŭsiody žyła ŭspaminami ab paŭstańni 1863-ha, u jakim udzielničaŭ backaŭ brat, Stefan, i ideałami demakratyzmu francuzskaj revalucyi. Samo saboju, nie mahło heta nie adbicca i na dzieciach.
Ivan vučyŭsia ŭ Libaŭskaj himnazii, zatym u kłasičnaj himnazii ŭ Minsku. Pastupiŭ u Pieciarburhski ŭniviersitet na jurydyčny fakultet. Akramia taho, Ivan usio žyćcio cikaviŭsia historyjaj — tamu pačaŭ zajmacca i ŭ Archieałahičnym instytucie ŭ Maskvie.
Praŭda, vučobie pieraškadžała palityčnaja aktyŭnaść Łuckieviča.
Ivan i Anton — adny sa stvaralnikaŭ Biełaruskaj revalucyjnaj hramady (paźniej partyju pierajmienavali ŭ Biełaruskuju sacyjalistyčnuju hramadu). U 1903 hodzie Ivan za svaju palityčnuju dziejnaść uvohule trapiŭ u turmu. Jon braŭ aktyŭny ŭdzieł u padziejach 1905 hoda ŭ Minsku. U vyniku, u 1906 hodzie Ivan razam z bratam Antonam vyrašajuć schavacca ŭ Vilni.
Tam braty razhortvajuć svaju dziejnaść: Jan inicyjuje vydańnie revalucyjna-demakratyčnaj haziety «Naša dola». Darečy, ź siami numaroŭ haziety 4 kanfiskavali, a siomy źniščyli jašče ŭ nabory. Paśla, u tym ža 1906 hodzie, zasnoŭvajuć i hazietu «Naša Niva». To bok, faktyčna, Ivan i Anton Łuckievičy i stali zasnavalnikami biełaruskaha druku.
Pamiać ab haziecie žyvaja i ŭ sučasnaj Vilni.
Taja «Naša Niva» pazicyjanavała siabie jak «hazieta dla ŭsich biełarusaŭ». U joj pišuć najlepšyja intelektualnyja siły: Janka Kupała, Jakub Kołas, Maksim Bahdanovič, Vacłaŭ Łastoŭski, Źmitrok Biadula, Jadvihin Š.
Niekatoryja z «zanadta rezkich» numaroŭ tahačasnaj «NN» kanfiskujuć, adnak hazieta isnuje, vydajecca i nabyvaje viadomaść.
Akramia hramadska-palityčnaj dziejnaści, Ivan Łuckievič praciahvaje cikavicca historyjaj i etnahrafijaj. Jon kalekcyjanuje biełaruskija staražytnaści, biełaruskija knihi i rukapisy. Spačatku kalekcyja Łuckieviča źmiaščajecca pry redakcyi «Našaj Nivy», ale paźniej, u 1918 hodzie Ivan zasnoŭvaje Biełaruskaje navukovaje tavarystva i pieradaje svaje skarby jamu. Taksama jon publikuje navukova-publicystyčnyja pracy pa biełaruskaj historyi, mastactvie.
Ivan i Anton Łuckievičy stajali i ŭ vytokach Biełaruskaj Narodnaj Respubliki, byli adnymi ź inicyjataraŭ abviaščeńnia jaje niezaležnaści. Anton navat uznačalvaŭ Radu narodnych ministraŭ BNR.
Burlivaje i plonnaje žyćcio Ivana Łuckieviča akazałasia karotkim. Jon chvareŭ na suchoty, nievylečnuju na toj čas chvarobu, a jahonyja «pryhody» taksama padryvali i biez taho słaboje zdaroŭje. 1919 hod staŭ apošnim dla jaho. Ivana vyvoziać u polski horad Zakapane, dzie jon i pamiraje 20 žniŭnia. Jamu było ŭsiaho tolki 38 hadoŭ.
Trahična skłaŭsia i los jahonaha brata i paplečnika Antona. U 1939 hodzie jaho aryštoŭvajuć savieckija ŭłady. Spačatku trymajuć u minskaj turmie, zatym, u 1941 hodzie Antona pryhavorvajuć da 8 hadoŭ źniavoleńnia. Zatym advoziać u Bałašoŭ, adtul adpraŭlajuć u kancłahier praz Aktarsk, što pad Saratavam. Łuckievič pamiraje 23 sakavika 1942 u sančastcy pierasylnaha punkta ŭ Aktarsku.
Mahiła bratoŭ Łuckievičaŭ siońnia znachodzicca ŭ Vilni na mohiłkach «Rosy», dzie pachavana šmat viadomych dziejačaŭ Biełarusi i Litvy. Na joj vyjavy Ivana i Antona i šylda ź imiom treciaha brata, Ściapana (Stefana).
Voś tolki ŭ ziamli pad pomnikam lažyć cieła adnaho Ściapana. Dakładnaje miesca pachavańnia Antona Łuckieviča nieviadomaje (viadoma tolki, što pachavany jon na kamunalnych (haradskich) mohiłkach Atkarska ŭ Rasii). A Ivan lažyć u Zakapane — u Vilni simvalična pachavali trochi ziamli ź jahonaj mahiły.
Ani Ivanu, ani Antonu niama pomnikaŭ u Biełarusi, niama vulicaŭ, jakija b byli nazvany ŭ ich honar. Tolki ŭ Vilni Biełaruski muziej, što stvarajecca, pačaŭ nazyvacca muziejam imia Ivana Łuckieviča. I heta pry tym, što Łuckievičy, jak i sotni i tysiačy inšych, faktyčna achviaravali žyćciom kab damahčysia taho, što ich naščadki atrymali ŭ 1991 hodzie biaspłatna — niezaležnaści Biełarusi. Na tym padmurku z žyćciaŭ i spravaŭ mnostva ludziej, jakija sotniu hadoŭ tamu pracavali, ciarpieli pieraśled, hinuli za svaje pohlady, i staić siońniašniaja Biełaruś. Nie było b ich — nie było b siońnia i našaj krainy. I pomnić pra ich, viedać ich imiony — heta abaviazak, synoŭniaja padziaka baćkam.
* * *
Za cikavuju vandroŭku pa Litvie i dapamohu ŭ padrychtoŭcy materyjału – vialikaja padziaka arhanizataram vandroŭki «Ivan Łuckievič i Našaniŭskaja para» Valeryi Čarnamorcavaj i Paŭłu Karalovu, a taksama Tavarystvu biełaruskaj kultury ŭ Litvie i jaho staršyni Alesiu Adamkoviču, Vilenskamu biełaruskamu muzieju imia Ivana Łuckieviča i piersanalna Ludvicy Kardzis.
Kali vy cikaviciesia vandroŭkami pa histaryčnych miescach Biełarusi i Jeŭropy — źviartajciesia da Paŭła Karalova i Valeryi Čarnamorcavaj pa telefonach 8-025-545-84-30, 8-029-134-28-04 ci pišycie na skryniu [email protected].
Ciapier čytajuć
Ich Zareckaja: deputat-jabaćka Aleh Navicki kinuŭ biełaruskich inviestaraŭ na miljony dalaraŭ. Detali schiemy1
Kamientary