Niaščasny sučasny Nalivajka

Aŭtar idei – Vadzim Hihin. Aŭtar scenaru – jon ža sa tavaryšy... Piša Natałka Babina.

Ci lubicie vy televizar tak, jak ja jaho lublu?

U subotu dniom čamu vy addajecie pieravahu – televizaru ci prapołcy kvietnika?

Kali – raptam – televizaru, to vy viedajecie nazvu pieradačy, jakuju ja nia viedaju, i jakuju pahladzieła vypadkova tamu, što nie chaciełasia zajmacca prapołkaj.

Aŭtar idei – Vadzim Hihin. Aŭtar scenaru – jon ža sa tavaryšy.

I masa masoŭki – niečytelna chutka prabiahaje pa ekranie. Kampazytar, hrym, dyrektar – nie zapaminajecca. Ale masa ŭražvaje! Vielmi ž ich šmat: niejkich achiniejnych statystaŭ, što vałakucca na tle kaściołaŭ da pravasłaŭja i narodnaści.

Viadučy tščitsia vyhladać hłybokadumnym. Błukaje na tle renesansavych viežaŭ i pratestanckich zboraŭ, davodzić, jak biełarusy imknulisia pamierci pravasłaŭnymi i z nadziejaj hladzieli ŭ budučyniu u XVI stahodździ. Jak staralisia zachavać nacyjanalnuju identyčnaść (havorycca heta ŭsio, viadoma ž, pa-rasiejsku – rasiejskuju, treba dumać, identyčnaść imknulisia zachavać našyja prodki).

I chapaje ž nachabstva Hihinu sa tavaryšy havaryć ad imia Sieviaryna Nalivajki, kazackaha vatažka!

I chapaje ž nachabstva Hihinu sa tavaryšy rabić ź Sieviaryna niejkaha idała, jaki spaŭ i bačyŭ, jak by patrapić u mejstrym sučasnaj prapahandy...

Oj-joj, Sieviarynie, hej-joj, Nalivajka! Kab ty moh prakinucca dy pačuć, što pra ciabie havorać ciapier...

Prostaliniejnaść, naporystaść i achiniejnaść – rysy sučasnaj prapahandy, jakija napoŭnicu vyjavilisia ŭ šmatseryjnym filmie Hihina, nazvy jakoha ja nia viedaju.

I viedać nie chaču.

Natałka Babina

* * *

Z knihi «Dziesiać viakoŭ biełaruskaj historyi»

Taho hoda ŭkrainski kazacki ataman Sieviaryn Nalivajka ź dźviuchtysiačnym adździełam chadziŭ u bahatyja ziemli Transilvanii dy Małdovy. Viartajučysia, ataman paviarnuŭ na ŭładańni polskaha kanclera Jana Zamojskaha dy spustošyŭ ich. Za heta Zamojski nakiravaŭ na Nalivajku vialikaje vojska rejestravych kazakoŭ hietmana Ryhora Łabady. Voś tady, ratujučysia, Nalivajka musiŭ kudyści ŭciakać. Uźniaŭšy 7 tysiač kazakoŭ, jon rušyŭ na Biełaruś.

6 listapada Nalivajka ŭvajšoŭ u Słucak. Jak jon avałodaŭ hetym horadam, dasiul zastajecca zahadkaj. Zachapić takuju fartecuju kazakam było nie pad siłu. Najvierahodniej, niechta adkryŭ im haradskuju bramu, bo Nalivajka napisaŭ list mieścičam, kab upuścili ŭ horad.

Prastajaŭšy ŭ Słucku try tydni, ataman sadraŭ ź miaščanaŭ 5 tysiač kop hrošaj, nabraŭ udostal dabra i, prychapiŭšy amal uvieś słucki arsienał (12 harmat, 80 hakaŭnic, 700 ručnic), pakinuŭ horad. Kazaki pajšli na Omhavičy, adtul nakiravalisia da Babrujska, ale nie dajšli i paviarnuli na bahaty i blizki da miažy Mahileŭ. Adtul možna było lohka pierajści pad apieku maskoŭskaha cara.

U mahileŭcaŭ svaich siłaŭ dla abarony było zamała. Jany prasili dapamohi ŭ hietmana Kryštofa Radziviła, adnak padmoha nie paśpieła: u śniežni Nalivajka šturmam zachapiŭ Mahileŭ. Kazaki žorstka raspravilisia z horadam. Jak padaje letapis, jany vypalili bolšuju častku Mahileva, u tym liku dźvie pravasłaŭnyja carkvy, abrabavali i pabili nasielnictva: «miaščan, bajar, ludziej zamožnych jak mužčyn, tak i žančyn, dziaciej małych pabili, pasiekli, pahvałcili, skarbaŭ taksama bieźlič pazabirali z kramaŭ i chataŭ».

Dva tydni Nalivajka stajaŭ u Mahilevie. Tym časam kala Ihumiena sabrałasia narešcie šlachockaje vojska - kolki tysiač paspalitaha rušańnia Vialikaha Kniastva. Na kazakoŭ jaho pavioŭ rečycki starasta Mikałaj Bujvid. A Nalivajka zaniaŭ zručnuju dla abarony Iljinskuju haru, što kala Bujnickaha pola. Pastaviŭšy vazy ŭ niekalki linij, jon utvaryŭ zamkniony tabar.

Bitva pačałasia ŭranku i doŭžyłasia da viečarovaj ciemry. Šlachta nieadnarazova kidałasia na šturm tabara, ale kazaki lohka adbivali jaje załpami ahniapalnaj zbroi, jakoj mieli davoli. Kali ściamnieła i bitva pierapyniłasia, Nalivajka pakinuŭ pazicyi i tabaram pačaŭ adychodzić uniz pa Dniapry - na Bychaŭ, potym na Rahačoŭ i Rečycu. Vojska Bujvida hnałasia za kazakami ažno da Rahačova, ale ničoha nie mahło zrabić i paviarnuła na Miensk.

A Nalivajka, taksama «tvoračy škodu vialikuju», ruchaŭsia ŭzdoŭž Prypiaci, zajmajučy pa čarzie Davyd-Haradok, Łachvu, Pinsk. Da viasny 1596 hoda jon syšoŭ na Ŭkrainu, dzie jaho zahon byŭ razhromleny dziaržaŭnym vojskam. Samoha Nalivajku zachapili i, vysłaŭšy ŭ Polšču, čvartavali.

Paźniej aficyjnyja historyki pačali śćviardžać, što Nalivajkaŭ pachod byŭ vyklikany pryniaćciem vunii, što kazacki ataman abaraniaŭ pravasłaŭnuju carkvu dy što heta było bujnoje antyfieadalnaje paŭstańnie ŭ Biełarusi.

Hienadź Sahanovič

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0