«Nichto mnie nikoli nie kazaŭ, kab ja nie vučyła jahonaje dzicia biełaruskaj movie». Jak pracujecca biełaruskamoŭnamu łahapiedu
«Biełaruskamoŭnyja lahapedy jość, a prahramy i metadyčki — tolki rasiejskamoŭnyja», pisała Svaboda 23 červienia. Biełaruskamoŭny lahaped Natalla Kozič pryznaje, što prablema isnuje, a lahapedam, jakija pracujuć ź biełaruskaj movaj, davodzicca samastojna vyrašać prablemu adsutnaści nieabchodnych materyjałaŭ.
«Dzieci ŭ asnoŭnym razmaŭlajuć pa-rasiejsku. Ale rodnuju biełaruskuju taksama treba viedać»
«Lahapedam pracavać pa-biełarusku vielmi ciažka. U mianie navat niama takich padručnikaŭ, jakimi možna karystacca, — pryznaje Natalla. — Niama materyjałaŭ, pavodle jakich možna rychtavać svaje zaniatki. Tamu ja prydumała svaje kroki, zrabiła mnematablicy i mnemadarožki na biełaruskaj movie (admysłovyja navučalnyja materyjały, jakija dapamahajuć navučycca pravilna vymaŭlać kankretnyja huki). Kab im było lahčej zapomnić. Dzieci ž u asnoŭnym razmaŭlajuć na ruskaj movie. Ale i svaju rodnuju biełaruskuju pavinny viedać. Jak heta, kab nie viedać?»
Natalla Kozič pracuje ŭ sanatornym dziciačym sadku № 9 u Smarhoni, jana nastaŭnik-defektolah. U sadku dzieci daškolnaha ŭzrostu nia tolki vučacca, a taksama prachodziać nieabchodnyja im pracedury azdaraŭleńnia. Jaho naviedvajuć dzieci, jakija časta chvarejuć, majuć prablemy z sercam, asablivaści psychafizyčnaha raźvićcia. Da ich ža adnosiacca i dzieci z asablivaściami maŭleńnia, ź jakimi pracuje Natalla. Akramia vychavalnikaŭ, u sadku pracujuć daktary i medsiostry, tut jość basejn, masažnyja kabinety. Pamier hrupaŭ štohod vahajecca. Lahaped pastajanna pracuje z 20-24 dziećmi. U sadku № 9 Natalla adna. U zvyčajnych sadkach takich specyjalistaŭ byvaje 2-3 čałavieki.
«U nas u sadku ŭsie hrupavyja zaniatki pa-biełarusku adbyvajucca. Tamu aŭtamatyzacyju hukaŭ padbirała pa-biełarusku. Nie skažu, što heta cełaja metodyka. Ale treba było samoj padbirać», — raskazvaje Natalla Kozič.
«Darosłym taksama treba vučycca pravilna vymaŭlać biełaruskija huki»
Lahapedam Natalla pracuje ŭžo kala 18 hadoŭ. Pryznajecca, što isnuju metodyku pracy pad biełaruskuju movu adaptoŭvała pastupova, niešta novaje prydumlaje kožny hod. To vieršyk novy znojdziecca, to hulnia — usio šukaje samastojna.
«Stavim dzieciam roznyja huki. I biełaruskija, i ruskija. Naprykład, huk «r» ćviordy biełaruski i «ŕ» miakki rasiejski. U biełaruskaj movie jaho niama, ale my stavim i jaho. Dzieci pavinny viedać i pravilna vymaŭlać», — havoryć lahaped.
Pavodle Natalli, najbolš raspaŭsiudžanaj pamyłkaj u maŭleńni siarod dziaciej źjaŭlajecca miakkaje «č». Jak by jany nie staralisia, ale na pačatku ŭsio adno atrymlivajecca miakki rasiejski huk. Doma z baćkami dzieci ŭ asnoŭnym havorać pa-rasiejsku, tamu pieršy čas im składana. Ale z hetym možna spravicca.
«Jano prosta papraŭdzie. Treba, kab jazyk vertykalna ŭpiraŭsia ŭ padniabieńnie. I budzie naša «č», — tłumačyć lahaped. — Darosłych taksama možna navučyć pravilna vymaŭlać biełaruskija huki. Dumaju, ź imi jašče i cikaviej budzie papracavać. Kali niechta zacikaŭleny, to kali łaska».
Natalla pryznajecca, što darosłych achvotnikaŭ navučycca pravilna vymaŭlać biełaruskija huki joj jašče nie sustrakałasia. Choć papracavać z takimi «pacyjentami» było b vielmi cikava. Tym bolš što prablemy z pravilnym maŭleńniem u biełarusaŭ sustrakajucca davoli časta. Jak u biełaruskamoŭnych, tak i ŭ tych, chto razmaŭlaje pieravažna na rasiejskaj movie.
«Biełarusaŭ zaŭsiody možna adroźnić, navat kali jany dobra pa-rasiejsku havorać. Asabliva huk «h» dobra śviedčyć, — kaža Natalla. — Starajucca jaho vymavić zvonka, ale ŭsio adno atrymlivajecca nia tak. Ja mahu zaŭsiody adroźnić čałavieka, jaki z Rasiei pryjechaŭ. U ich svajo vymaŭleńnie, z pryciskańniem jazyka. Miakkaść takaja. Ja čuju. Jašče dobra biełarusaŭ ź vioski čuvać, jakija ŭ Miensk pierajechali i rasiejskamoŭnymi stali».
«Dziaciej navučyć biełaruskaj movie nieskładana. A voś darosłyja inačaj heta ŭsprymajuć»
Pavodle lahapeda, u Biełarusi nasamreč isnuje prablema sa specyjalizavanymi padručnikami i metodykami dla pracy ź biełaruskamoŭnymi dziećmi. Čamu tak, Natalla nia viedaje. Jaje zacikaŭlenaść u prasoŭvańni biełaruskaj movy ŭ prafesii vyklikaje padtrymku.
«Padručnikaŭ u našaj prafesii, dla lahapedaŭ, na biełaruskaj movie niama. Ničoha niama, — pryznaje Natalla Kozič. — Ja voś źbirajusia na vyšejšuju katehoryju zdavać, i mnie ŭ instytucie paviedamili, što kali jana napišu pracu na biełaruskaj movie, kali raspracuju sposaby navučańnia dziaciej biełaruskaj movie, pravilnamu biełaruskamoŭnamu maŭleńniu, to heta budzie tolki plus, heta budzie maja fiška. Da hetaha prychilna pastaviacca ŭ instytucie pavyšeńnia kvalifikacyi».
Ci ciažka dajecca dzieciam biełaruskaja mova? Mahčyma, lepš nie davać im dadatkovaj nahruzki? Padrastuć — sami vyrašać, ci jana im patrebnaja. Lahaped skieptyčna stavicca da takich arhumentaŭ.
«Dzieciam biełaruskaja mova dajecca nieskładana. Usio padajecca ŭ hulniavoj formie, i im padabajecca. Dzieciam cikava, my padbirajem roznyja zadańni na biełaruskaj movie, — raskazvaje Natalla Kozič. — Ja im starajusia taktyčna tłumačyć, prašu vykazvać svaje dumki pa-biełarusku. Małyja spakojna ŭsio ŭsprymajuć. Baćki, moža, krychu inačaj. Ale nichto mnie nikoli nie kazaŭ, kab ja nie vučyła jahonaje dzicia biełaruskaj movie».
Ciapier čytajuć
«Łukašenka na minimałkach». «Biełaruski kachanak usiaje Rusi» staŭ kumiram žanočaha tyktoka1
«Łukašenka na minimałkach». «Biełaruski kachanak usiaje Rusi» staŭ kumiram žanočaha tyktoka
Pahražaŭ vajskoŭcam raskryć, chto ź ich homaseksuał, kab vypytać sakrety i pradać Ukrainie. Voś za što adyjozny funkcyjanier BRSM atrymaŭ 17 hadoŭ kałonii1212
Kamientary