Daŭno byli ŭ lesie? Kastryčnik — jašče nie nahoda adkładać koš u bok. Paet i daśviedčany hrybnik Siarhiej Sys raskazvaje, što treba brać u hłyboka vosieńskim lesie.
Hładyš — karol zasołki!
Kastryčnicki les — asablivy. Z dreŭ pačynaje sypacca-valicca liście i šorhat tvaich aściarožnych krokaŭ u suchoj listocie čuvać zdalok. Vočy ŭhladajucca ŭ strakaty chrustki dyvan: a raptam niešta jašče možna ŭbačyć, a raptam mienavita ŭ hetym vohniennym liści toicca pryhažun hryb?
I voś udača — hanarysta tyrčać, hładkija až da blasku, bledna-bezavyja, a časam šera-fijaletavyja hrybnyja hałovy. Heta — hładyšy (Lactarius trivialis, padalchovik, duplanka, mlečnik zvyčajny), stryječnyja braty ryžykaŭ i roznych hruzdoŭ. Miakać u jaho pruhkaja, toŭstaja, płaścinčataja, a nožka zaŭždy trubačkaj.
Rastuć hładyšy i ŭletku, tolki kamu jany treba ŭ čas bahataj raskošy baravikoŭ, lisic, padasinavikaŭ? A daremna. Hurmany pryznajuć, što salonyja hładyšy — na pieršym miescy siarod roznych hruzdoŭ, vaŭnianak i navat ryžykaŭ praz svoj niezvyčajna tonki duchmiany smak.
Hładyš — karol zasołki! Niekatoryja amatary pierad saleńniem vymočvajuć hryby ciaham troch-čatyroch sutak, kab prybrać mlečny sok, a zatym jašče i abvarvajuć niekalki chvilin. Adnak kali pierastaracca, dyk možna pry hetym stracić ich niepaŭtornuju kisłavatuju harčynku. Ja asabista tolki vymočvaju dvoje-troje sutak — i ŭ zasołku.
Chacia, pryznajusia, nie zdarałasia jašče voś tak prosta asobna zasalić hładyšoŭ: tolki razam ź inšymi hrybami. Tamu niepaŭtornaha vodaru pakul nie adčuvaŭ, ale abiacaju, što kali natraplu na hładyšovuju rać, dyk tady i siabroŭ pačastuju hurmanskaj i karysnaj stravaj.
Karysnaj tamu, što hładyšy ŭ svaim składzie ŭtrymlivajuć roznyja złučeńni kaliju, jodu i fosfaru ŭ zasvajalnych dla čałavieka formach.
Kali hładyšoŭ zusim niebahata, ich možna chvilin 20 abvaryć i smažyć razam ź inšymi hrybami. Abiacaju, što harčynku vy abaviazkova adčujecie.
I naŭzdahon: u biełaruskich lasach hładyšoŭ možna sustreć až da kanca kastryčnika. Tolki nie haniciesia za roznymi dziŭnymi adcieńniami mlečnikaŭ — u nas naličvajecca bolš za dva dziasiatki vidaŭ, niekatoryja ź jakich nadta ž horkija.
Viešanka zvyčajnaja — hryb-parazit
Niavažna, što na zychodzie kastryčnik: tut, u lesie, i ciapier šmat hrybnych adkryćciaŭ dy tajamnic. Pavoli kroču zvykłymi miaścinami, dy časam i nie paznaju ich, pakolki ŭ hety čas les mianiaje svajo abličča i časam padajecca, što ty ŭžo zabłukaŭ. Ale voś pabačyŭ pavalenuju jalinu, a vuń tam — raskuročanaja biaroza. I supakojvaješsia, paznaŭšy svoj pieramienlivy ad žaŭcizny apałaj listoty les.
Na vočy pačynajuć traplacca hrudy i kupiny ciomna-šerych hrybnych hałoŭ. Jany ščylna pasieli na łamaččy i sparachniełych pareštkach. Tut užo asabliva i dumać nie treba, što pierad taboj. Heta zvyčajnaja lasnaja viešanka.
Mnie padavałasia, što i pisać pra ich nie varta, dumaŭ, što hrybniki dobra viedajuć hety hryb i nikoli nie praminuć. Adnak nichto ich asabliva nie źbiraje, biahuć u kramu za štučna vyraščanymi hrybami, jakija i pobač nie stajali ź lasnoj rodzičkaj.
Kab źbirać viešanku, treba viedać, što ŭ biełaruskich lasach sustrakajecca bolš dziesiaci jaje vidaŭ (dubovaja, alchovaja karaleŭskaja, limonnaja, žoŭtaja, vustryčnaja i hetak dalej), tamu raju pačynać sa zboru adnaho-dvuch vidaŭ, pakul vopytu nie nabieraciesia.
Viešanka zvyčajnaja (Pleurotus, viešanka vustryčnaja) — hryb-parazit, jaki žyvicca draŭninaj. Napatkać jaho možna ŭ luby čas, ale najbolš spryjalny pieryjad rostu — ź vieraśnia pa listapad. Chacia i ŭ ciopłym śniežni traplajecca, a časam i ŭ červieni.
Heta praktyčna adziny hryb u Biełarusi, jaki možna nazyvać drapiežnikam, pakolki jon maje ŭłaścivaść pajadać-pieravarvać roznych hrybnych čarviačkoŭ i tamu čarvivyja amal nie sustrakajucca. Jak heta jon tak robić — skazać nie mahu, moža kali i vyśvietlicca.
Šlapka darosłaj viešanki, jakaja praktyčna zaŭsiody asimietryčnaja, moža dasiahać 30 santymietraŭ. Staryja hryby stanoviacca krochkimi, tamu lepiej źbirać maładziejšyja, bolš miasistyja i pruhkija. Nožki viešanak možna pakidać u lesie. Varta taksama viedać, što navat u adnaho vidu viešanki sustrakajucca roznyja adcieńni. Heta zaležyć i ad lasnoj hleby, i ad składu draŭninnaha substratu, na jakim jon raście, i navat ad lasnoha aśviatleńnia.
Viešanka adzin z samych kaštoŭnych i dyjetyčnych hryboŭ. Nie zbajusia skazać, što jaho charčovaja kaštoŭnaść našmat pieraŭzychodzić baravika. Na smak pryhatavanyja hryby nahadvajuć ptušynaje miasa z prykmietnym vodaram śviežaśpiečanaha chleba.
U apošni čas niekalki čałaviek źviarnulisia da mianie z pytańniem pra viešanki: niechta prasiŭ pravieści «apaznańnie», a niechta zapytvaŭsia, što ź imi možna rabić. Adkazvaju: «Usio!» Ale asabista ja viešanki nie salu, nie marynuju, nie sušu. Tolki smažu, a časam, kali jany jašče maładzieńkija, navat i nie advarvaju — adrazu na patelniu, hetak ža jak i lasnyja šampińjony.
Nu a ciapier źviarnusia da vysnoŭ admysłoŭcaŭ: u viešankach šmat minieralnych rečyvaŭ (kalcyj, žaleza, jod), białkoŭ, vuhlavodaŭ. Uvohule, pa ŭtrymańni białku i aminakisłot hety hryb blizki da aharodninnych kultur, a pa kolkaści tłuščaŭ i vuhlavodaŭ pieraŭzychodzić ich. A jašče ŭ viešancy proćma roznych vitaminaŭ: jany ŭtrymlivajuć vitaminy hrupy B, a taksama Je i D2. Pa ŭzroŭni ŭtrymańnia vitaminu PP viešanka ličycca ŭvohule samym kaštoŭnym ź viadomych hryboŭ. Jość mierkavańnie, što častaje spažyvańnie viešanki spryjaje vyvadu z arhanizma radyjeaktyŭnych rečyvaŭ, a taksama dapamahaje źmienšyć škodnyja nastupstvy pramianiovaj fizijaterapii.
Niezdarma, vidać, viešanku tak aktyŭna razvodziać u štučnych umovach i zarablajuć na hetym niemałyja hrošy.
Hryb-parason
Šmat hod tamu zajšoŭ ź plaškaj u hości da siabra-chałaściaka. Jon žvava prystupiŭ da niachitraj sierviroŭki stała, a mnie zahadaŭ pasmažyć blincoŭ, što lažać stosam u ladoŭni. Tymi blincami byli hryby-parasoniki. Ad taho času, kali ŭžo nie zusim udała składvajecca hrybnoje palavańnie, źviartaju uvahu na parasoniki, asabliva ŭletku. A sioleta voś zaŭvažyŭ, što, niahledziačy na druhuju pałovu kastryčnika, parasoniki to tut, to tam vytyrkajucca z apałaha lasnoha liścia. Praŭda, maładzieńkich macačkoŭ užo niabačna, ale šlapki-blincy, jakraz pamieram z ładnuju patelniu, sustrakajucca dosyć časta.
Hryb-parason (Macrolepiota, kapialuch), jaki taksama maje bahaty rod, naležyć da vialikaj siamji šampińjonaŭ. U našych lasach najbolš papularny parasonik bieły, strakaty i čyrvaniejučy, što možna pravieryć naciskańniem palcam na jaho miakać. Usie jany smačnyja, i ich možna jeści.
Mnohija byvałyja hrybniki šanujuć parasoniki i pryznajuć ich za najlepšuju zakusku.
Rastuć parasoniki ŭ samych roznych miescach, lubiać lasnyja prasieki, uźleski, časta sustrakajucca paabapał daroh i ściažynak.
Pakolki pra hryb hety viedajuć mnohija, padzialusia niekatorymi sakretami ich pryhatavańnia. Samaje prostaje — maładzieńkija hryby, jakija pakul jašče nie stali blincami, abmyć, parezać i pasmažyć na patelni. Niekatoryja pry hetym nožykam ździrajuć ciomnyja łuskaŭki z hrybnoj hałavy, ale ja nie pierajmajusia hetym. Možna pasprabavać pasmažyć parasoniki ŭ śmietankovym maśle. (Prabačcie, ślinaj zachodžusia!)
Šlapki darosłych hryboŭ taksama papiarednie nie advarvajuć, ale mnohija abmokvajuć ich u klar (heta ŭźbitaja sumieś biełaj muki, jajek i krychu małaka). Možna skarystać i panirovačnyja suchary. A zatym dobra pasmažyć da žoŭta-załacistaj skarynački. Nu čym nie sapraŭdnaje miasa! Tak, naprykład, hatuje maja maci. Ćviordyja i tonkija nožki hryboŭ mnohija pakidajuć u lesie, ale ich možna sušyć, bo jany majuć pryjemny hrybny pach.
Kali jość čas i žadańnie, možna pasprabavać zrabić ekzatyčnuju picu. Dla hetaha najlepš padyduć vialikija šlapki, dyjamietram 20-30 santymietraŭ.
Spačatku krychu absmažym ich na patelni, zatym pakładziom źvierchu kavałački vendžanaj šynki ci viandliny, kołcy cybuli, kavałački pamidoraŭ albo tamatnuju pastu, pasyplem paciortym na tarcy syram i budziem zapiakać u haračaj duchoŭcy 20-30 chvilin. Mahčyma, možna prydumać varyjant i ź mikrachvaloŭkaj, ale ja pryncypova nie karystajusia takim prystasavańniem. Nu jak, pasprabujem hety varyjant? Tym bolš, što čas parasonikaŭ jašče nie prajšoŭ.
Dadam, što sustrakajucca hurmany, jakija maładymi parazrazanymi na dolki hrybami ŭpryhožvajuć roznyja sałaty. Nu, heta ŭžo raskoša, ja liču.
Skažu jašče, što kali vy nie zusim upeŭnienyja ŭ znojdzienym parasoniku, pakińcie jaho ŭ lesie. Zredku, ale sustrakajucca ŭ lesie i dosyć niebiaśpiečnyja svajaki parasonikaŭ jadomych — parasonik hrabianisty i kaštanavy.
Čytajcie taksama:
Hrybniki pužajucca hetaha kalučaha hryba, ale pa praŭdzie jon navat smačny FOTY
Vialikaja hutarka ź Lesiaj Rudnik pra seksizm, muža-reślera, zarobak doktarki navuk u Šviecyi, apazicyju i pamyłku Jeŭrasajuza19
Kamientary