Saša Filipienka: «My ciapier zmahajemsia nie tolki z režymam Łukašenki, ale i z Rasijaj u jaho za śpinaj»

«Prysud u Homli — heta terminy ŭsim nam, usiamu biełaruskamu hramadstvu»

— Što vy dumajecie pra hihanckija turemnyja terminy, jakija 14 śniežnia ŭ Homieli atrymali Siarhiej Cichanoŭski, Ihar Łosik, Mikoła Statkievič i jašče troje palitviaźniaŭ?

— Składana kamientavać hetyja terminy. Luboha narmalnaha čałavieka jany šakujuć. Ja dumaju, što Łukašenka praciahvaje tarhavacca ź Jeŭropaj. Jak zaŭsiody, jon zaklikaje da dyjałohu i pradaje ludziej u abmien na skasavańnie sankcyjaŭ.

A takija vialikija terminy ciapier, ja dumaju, dla taho, kab rasčulić sercy jeŭrapiejcaŭ, jakija nia zmohuć źmirycca z hetym i ŭsio ž skažuć: «Dobra, davajcie zrobim, čaho vy tam chacieli, tolki vyzvalajcie hetych ludziej».

Ale sam ja dumaju, što niavažna, dali 1 hod ci 18 hadoŭ, bo na hetych ludziach niama nijakaj viny naohuł, jany nie pavinny siadzieć i pavinny siońnia ž vyjści na svabodu.

Mnie zdajecca, što ŭ niejkaj miery hetyja terminy — usim nam. Łukašenka kaža, što hetyja ludzi buduć siadzieć 15 hadoŭ, 18 hadoŭ. Heta pytańnie da ŭsich nas — što my zrobim dla taho, kab hetyja ludzi nie siadzieli 15-18 hadoŭ, a vyjšli ŭ najbližejšy čas. I heta pytańnie da ŭsich — i tych, chto źjechaŭ, i tych, chto zastaŭsia, i chto chadziŭ na pratesty, i chto nie chadziŭ, i tych chto ličyć, što sankcyi patrebnyja, i tych, chto ličyć sankcyi nie patrebnymi. Heta terminy ŭsim nam, usiamu biełaruskamu hramadstvu. I tolki ad nas zaležyć, kolki času hetyja ludzi praviaduć u turmie i ci zdolejem my znajści niejkija novyja sposaby cisku na režym.

 «U Jeŭropie vielmi mała viedajuć pra toje, što adbyvajecca ŭ Biełarusi»

— Vy ciapier žyviacie ŭ Šviejcaryi, šmat jeździcie pa Jeŭropie. Jak źmianiłasia staŭleńnie da Biełarusi za apošni hod, kali stała jasna, što pratesty zadušanyja i što režym zastajecca na niejki, pakul nia vyznačany, čas? I ci źmianiłasia jano? Naprykład, urad Niamieččyny zajaŭlaje, što nie pryznaje Łukašenku prezidentam, ale što z taho, kali niamiecki biźnies pryznaje biełaruskija tavary i biełaruskaha spažyŭca — inšymi słovami, handal idzie?

— Ja b skazaŭ, što ja nie žyvu ŭ Šviejcaryi, ja znachodžusia ŭ dobraachvotnaj emihracyi ŭ Šviejcaryi. Tak atrymałasia, što ŭ Šviejcaryi ja maju i frankamoŭnaha vydaŭca, i niamieckamoŭnaha. Tak što heta byŭ nie zusim moj vybar, ale zručnaje miesca dla rełakacyi. Bo biełaruskaja prapahanda prapanuje pazbavić mianie hramadzianstva i pasadzić — heta značyć, zrabić toje samaje, što ŭ Biełarusi ciapier zvyčajna robiać ź ludźmi, jakija zmahajucca za svabodu, za niejkija elemientarnyja, bazavyja kaštoŭnaści.

Ja dumaju, što ŭ Jeŭropie, na žal, vielmi mała viedajuć pra toje, što adbyvajecca ŭ Biełarusi, i što tam adbyvałasia raniej. Niešta tut čuli pra sahnany samalot, niešta čuli pra mihrantaŭ, ale Jeŭropa ŭsio roŭna žyvie svaim žyćciom, a našy naviny znachodziacca na pieryfieryi.

Jeŭropa robić niejkija kroki, ale jany dalokija ad taho, što Jeŭropa sapraŭdy pavinna i mahła b zrabić, kab dapamahčy cełamu jeŭrapiejskamu narodu, jaki ciapier akazaŭsia zachoplenym hrupoŭkaj, jakaja praciahvaje katavać i zabivać ludziej. Homielskija prysudy — heta paćvierdžańnie taho, što katavańni ŭ Biełarusi praciahvajucca.

Tamu ja dumaju, što my pavinny praciahvać danosić da jeŭrapiejcaŭ infarmacyju. Dzie b ja ni vystupaŭ, ci heta Aŭstryja, Niamieččyna ci Hałandyja, ja raskazvaju pra toje, što adbyvajecca ŭ Biełarusi, i kažu, što my pavinny dziejničać nieadkładna, bo dyktatury — taki ž virus, jak i karanavirus, jon hetak ža chutka raspaŭsiudžvajecca. My nazirajem, što absalutna niedapuščalnyja dla Jeŭropy rečy adbyvajucca ŭžo ŭ Polščy, u Vuhorščynie.

Tamu Jeŭropa nie pavinna dumać, što jana moža zakrycca, adviarnucca ad taho, što ciapier adbyvajecca ŭ Biełarusi, i dumać, što svaboda, heta pryvileja tolki Niamieččyny, Francyi abo Šviejcaryi. 

Pavialičyć

«Pieciarburhskija palicyjanty asabliva achvotna palujuć na biełarusaŭ i vydajuć ich režymu»

— Kali b vy z takoj pazicyjaj ciapier žyli ŭ Rasii, vas by mahli departavać u Biełaruś.

— Mianie zatrymali na miažy, kali ja byŭ apošni raz u Rasii. Ja prylataŭ atrymlivać premiju «Jasnaja Palana». U mianie zabrali pašpart i pratrymali try hadziny na miažy. Ja nia viedaju, što heta było, bo mnie nie patłumačyli. Ale paśla pašpart viarnuli i vypuścili z krainy.

Heta było ŭžo paśla taho, jak ja pakinuŭ Biełaruś paśla maršaŭ, paśla taho, jak u vyniku adnoj publikacyi byli zatrymanyja Dudzinski i Kachno, a ja tam išoŭ trecim. Tamu ŭsie maje blizkija sychodziacca na tym, što ciapier ja nie mahu znachodzicca ŭ Rasii.

Tym bolš što my bačym, jak pieciarburhskija palicyjanty niejak asabliva achvotna palujuć na biełarusaŭ i vydajuć ich režymu. U mianie takoje adčuvańnie, što ŭ Sankt-Pieciarburhu naohuł niama inšych prablem aprača taho, kab łavić biełarusaŭ i vydavać ich.

U hetym sensie ja nie mahu znachodzicca ŭ Sankt-Pieciarburhu, bo nia viedaju, ci nia vyrašać mianie departavać abo i prosta pryjeduć chłopcy, jak pryjechali pa Fiadutu, i zabiaruć mianie.

U biełaruskich ŚMI pišuć, što ja pavinien siadzieć, što mianie treba pazbavić hramadzianstva i h. d. Tamu ja ciapier nia jezdžu ŭ Rasiju, jak i ŭ Biełaruś. Ja byŭ u Rasii apošni raz amal hod tamu.

 «Pucin davoli hreblivy čałaviek, jamu Łukašenka nie simpatyčny»

— Jak vy vyznačajecie rolu, jakuju Rasija adyhryvaje ŭ tym, što ciapier adbyvajecca ŭ Biełarusi?

— Absalutna zrazumieła i vidavočna, što Rasija padtrymlivaje režym Łukašenki. Kab nie było padtrymki z boku Pucina, daŭno ŭžo nie było b Łukašenki. My ciapier zmahajemsia nia tolki z režymam Łukašenki, ale i z ahramadnaj Rasijaj, jakaja staić za jaho śpinaj. I Rasija nie chavaje, što jana padtrymlivaje Łukašenku.

Ja nia dumaju, što Pucinu Łukašenka padabajecca. Ja dumaju, što Pucin davoli hreblivy čałaviek i jamu Łukašenka nie simpatyčny. Ale, jak my viedajem, u Pucina jość sindrom Kadafi, jon vielmi baicca pieramohi vulicy. Pucinu važna nie pakazać rasijskamu elektaratu, što ŭ Biełarusi, jak i va Ukrainie, pieramahli pratesty, a značycca, mohuć pieramahčy i ŭ Rasii. Lubimaja mantra Pucina: «Chadzicie na vybary, a my padličym hałasy».

«Pucinu plavać na biełaruski narod. Jon nia ličyć, što biełaruski narod isnuje»

— Čamu Pucin nie baicca zhubić biełaruski narod? Kali b Pucin padtrymaŭ narod u žniŭni 2020 hodu, simpatyi da Rasii i da jaho asabista zachavalisia b. A ciapier navat rasijskija sacyjołahi śćviardžajuć, što aŭtarytet i rejtynh Rasii ŭ vačach biełarusaŭ mocna ŭpali.

— Ja dumaju, što Pucinu plavać na biełaruski narod. Ja dumaju, jon nia ličyć, što biełaruski narod isnuje. Ź jaho prahramnaha artykułu vynikaje, što jon usprymaje siabie, jak abjadnalnika ziemlaŭ rasijskich. Jon ličyć, što niama roźnicy pamiž biełarusami, rasijcami i ŭkraincami. Ja dumaju, što dla jaho naohuł nia maje značeńnia, što dumajuć biełarusy.

Treba pytacca ŭ Pucina, čamu Kreml zaŭsiody robić niapravilnyja ŭčynki. Spačatku jon pasvaryŭsia z ukraincami, ciapier ź biełarusami. Mnie zdajecca, što pierad vybarami 2020 hodu było vidavočna, što ŭ traciny biełarusaŭ byli prarasijskija nastroi, tracina mieła centrysckija nastroi i tracina — prazachodnija.

A ciapier ja dumaju, što navat ludzi, jakija niekali byli za dobryja dačynieńni z Rasijaj i stanoŭča stavilisia da Sajuznaj dziaržavy, usio bolš razumiejuć, što Rasii na ich naplavać, što Rasija naohuł nia ličyć ich za ludziej i razhladaje niejkim čarhovym rehijonam, jak, naprykład, Tatarstan.

Dumaju, što ŭ Pucina prykładna takoje staŭleńnie da Biełarusi.

Pavialičyć

«I dalej paŭstaje pytańnie pamiž svabodaj Biełarusi i «Paŭnočnym patokam — 2»

— Vy za apošni hod apublikavali šmat tekstaŭ u hazietach Jeŭropy na roznych movach pra situacyju ŭ Biełarusi i z krytykaj marudnaści jeŭrapiejskich palitykaŭ u reakcyi na humanitarnuju katastrofu ŭ Biełarusi. Što kažuć prostyja jeŭrapiejcy ŭ adkaz na vašy publikacyi? Vy adčuvajecie fidbek?

— Viadoma. Pa-pieršaje, ja pačuŭ reakcyju jeŭrapiejskich palitykaŭ. Była vielmi mocnaja reakcyja na moj adkryty list Rene Fazelu i na list u Čyrvony Kryž. Pa-druhoje, ja čuju reakcyju i ad prostych ludziej, jakija prychodziać na sustrečy. Na prezientacyi knih na niamieckaj ci francuzskaj movach ja čuju pytańni ad čytačoŭ, čym jany mohuć dapamahčy Biełarusi. I kožny raz ja kažu, što jany mohuć źviartacca da ŭłasnych palitykaŭ, zadavać im pytańni, źviartacca da svaich kampanij.

Naprykład, ja zaklikaju aŭstryjcaŭ źviartacca da kampanii A1 i pytacca, čamu jana adklučaje internet u Biełarusi padčas pratestaŭ, chacia niama pastanovy sudu, a jość niejki tvit ad MUS, u jakim havorycca, što treba adklučyć internet, i ci zmahła b A1 hetak sama adklučać internet u Aŭstryi, kali b u Zalcburhu abo Vienie ludzi vyjšli b na vulicy. Sam ja ćviorda pierakanany, što nie.

Tak što ja zaŭsiody kažu čytačam, jakija prychodziać da mianie na sustrečy, kab jany źviartalisia da svaich palitykaŭ i biźniesoŭcaŭ i pytalisia, čamu jany dahetul praciahvajuć supracoŭničać z hetym režymam i padtrymlivać jaho finansava.

Tak što vodhuki jość, ale chaciełasia b, kab ich było bolš. Ź inšaha boku, ja dumaju, što aprača nas naŭrad ci niechta našu prablemu vyrašyć.

 — Pra Biełaruś u jeŭrapiejskich krainach ciapier dastatkova šmat publikacyj i razmovaŭ u palityčnych śfierach. Razam z tym Śviatłana Cichanoŭskaja na minułym tydni kazała, što zaŭvažaje stomlenaść i navat razhublenaść niekatorych jeŭrapiejskich ministraŭ zamiežnych spraŭ pierad situacyjaj u Biełarusi. «My zrabili, što mahli, ničoha nie dapamahło», pracytavała jana adnaho ź ministraŭ. A vy zaŭvažajecie hetuju stomlenaść Jeŭropy ad padziejaŭ u Biełarusi?

— Ja dumaju, što palityki, jakija ŭ hetym pracesie, sapraŭdy stamilisia i nie razumiejuć, jak taki režym moža isnavać. Jany ŭvodziać adzin, druhi, treci, piaty pakiety sankcyj — i ničoha. A kanflikt usio hłybiej, robicca ŭsio horš i nijak na hety režym nie paŭpłyvać. Heta z adnaho boku.

Razam z tym jeŭrapiejskija palityki bačać, što jość Rasija, jakaja daje zrazumieć, što Biełaruś — heta śfiera jaje intaresaŭ. I dalej paŭstaje pytańnie pamiž svabodaj Biełarusi i «Paŭnočnym patokam — 2», zjaŭlajucca pytańni, čym my budziem aciaplać damy ŭ Amsterdamie ci Prazie. Ja dumaju, što ŭ 2030 hodzie hetaja razmova budzie pryncypova inšaju, kali 8 z 10 mašyn buduć užo nie na bienzinie…

Ale da taho času projdzie jašče šmat hadoŭ, i nam treba šukać novyja sposaby ŭpłyvu na režym.

Darečy, ja voś kažu pra novyja sposaby cisku na režym i heta, zdajecca, padpadaje pad padpisany 14 śniežnia zakon pra kryminalnuju adkaznaść za zakliki da sankcyjaŭ — heta ad 6 da 12 hadoŭ. Nia viedaju, jak heta vyrašać u Biełarusi, moža, prosta pazbaviać mianie hramadzianstva. Ale ja ćviorda pierakanany, što my pavinny praciahvać zmahacca z hetym režymam, bo ŭsim vidavočna, što heta biesčałaviečnaja banda ludziej, jakaja ciapier vielmi tupa ŭtrymlivaje ŭładu. 

«Ci siadzieŭ užo Makiej 15 sutak za vyšyvanku»

— Śviatłana Aleksijevič za apošni hod nia raz kazała, što nie čakała takoj kolkaści žorstkich, hatovych da katavańniaŭ svajho narodu ludziej va ŭładnych i siłavych strukturach Biełarusi. Mahu skazać pra siabie. Pryblizna za paŭtara miesiaca da vybraŭ u 2020 hodzie, bieručy ŭdzieł u anłajn-pasiedžańni mienskaha ekśpiertnaha kłubu, ja vielmi pierakanana kazaŭ, što biełarusy ŭ biełarusaŭ nikoli stralać nia buduć. Adnak ža nieŭzabavie i stralali, i zabivali, i katavali. A vy byli ździŭlenyja stupieńniu ideałahičnaj apracavanaści siłavych struktur Biełarusi i ich žorstkaściu?

— Nie. Bolš za toje, ja havaryŭ, što tak i budzie. U 2014 hodzie ja napisaŭ knihu «Byvšij syn», i tam jość scena, kali dzieci hulajuć u razhon demanstracyi, u AMAP i demanstrantaŭ na vulicach, i davoli žorstka adny adnych źbivajuć. I ja pamiataju, što ŭ 2014 hodzie ŭmoŭna libieralnaja častka biełaruskaha hramadstva mianie vielmi krytykavała za hety epizod. Mnie kazali, što, maŭlaŭ, Filipienka zhuščaje farby, što hladzicie, u nas tut pačałasia miakkaja biełarusizacyja, Makiej užo chodzić u vyšyvancy. Ja, darečy, nia viedaju, ci siadzieŭ užo Makiej 15 sutak za vyšyvanku?..

A kali surjozna, to mnie ŭžo tady zdavałasia zusim vidavočnym, što kali režym staŭ na rejki i jedzie ŭ bok hvałtu, to vielmi dziŭna čakać, što niešta źmienicca. Tamu ja kazaŭ, što raniej ci paźniej heta zdarycca. Hety režym nia moh raptam akazacca miakkim, kali jaho prycisnuli da ściany i stała zrazumieła, što praz tydzień jaho moža nia być.

Tak što mnie zaŭsiody zdavałasia, što z hetymi ludźmi ŭsio zrazumieła, i jany buduć dziejničać tak, jak i dziejničali.

Pavialičyć

«Łukašenka zmahajecca nie ź biełarusami, jon zmahajecca z časam»

— Jak vy dumajecie, Cichanoŭski i Łosik buduć siadzieć 18 i 15 hadoŭ ci vyjduć raniej?

— Jak my kazali raniej, heta zaležyć ad usich nas, bo heta terminy ŭsim nam. Usim biez vyniatku — i tym, chto za sankcyi, i chto suprać. Usio zaležyć ad taho, budziem my siadzieć, skłaŭšy ruki, ci budziem prydumlać, paŭtarusia, novyja sposaby cisku na režym. Ja pierakanany, što Łukašenka zmahacca nia z nami, nie ź biełarusami, jon zmahajecca z časam. Heta dyktatar, jaki nie adpaviadaje 2021 hodu i sprabuje niejak ujechać u novaje stahodździe.

Jon ža źbiraŭsia hetyja vybary vyjhrać tak, jak vyjhraŭ usie papiarednija — falsifikacyi z dapamohaj nastaŭnic i h. d. I raptam nie spracavała, biełarusy skazali: «Chopić, tak bolš nielha». Zjaviŭsia Telegram, dvaravyja čaty…

Kali my ŭsie praciahniem hetuju baraćbu — kožny, jak moža — to mnie vielmi chočacca vieryć u toje, što turemnyja terminy tysiač našych palitviaźniaŭ akažucca značna karaciejšymi.

My pavinny praciahvać jašče i tamu, što nie parušyli nivodnaha zakonu. My vyjšli na mirnuju akcyju pratestu, my prosta chočam, kab u nas źmianiłasia ŭłada, my prahałasavali za heta, bačyli vynik i majem poŭnaje maralnaje prava praciahvać našu baraćbu. My taksama bačym, što my hulajem pavodle pravił, a naš supiernik — nie.

 «2020-y zdaryŭsia tamu, što my nie zasvoili ŭroki 1937-ha»

— I ŭsio ž ja b sabie nie daravaŭ, kab nie zadaŭ vam na zakančeńnie tradycyjnaje pytańnie dla litaratara. Jakoha nastupnaha ramanu (abo tekstu ŭ inšym žanry) čakać ad Sašy Filipienki?

— Ja voś tolki što zakončyŭ raman, jaki pisaŭ try hady i ciapier zajmajusia redakturaj. Jon vyjdzie ŭ lutym 2022 hodu ŭ vydaviectvie «Vriemia».

Heta historyja pieršaha dyrektara maskoŭskaha krematoryja Piatra Illiča Nieściarenki. Praź jaho los ja znoŭ, jak i ŭ «Krasnym kriestie», pryvodžu ŭ knizie šmat dakumientaŭ, jakija znajšoŭ u archivie i dziakujučy «Memaryjału», jaki ciapier pad udaram, a taksama dziakujučy muzieju HUŁAHu i inšym historykam.

Heta na žal, pa-raniejšamu, vielmi papularnaja historyja, bo ŭvieś raman pabudavany na realnaj spravie niekalkich dopytaŭ Piatra Iljiča Nieściarenki, praź jakija my razumiejem, jak pracavała savieckaja represiŭnaja mašyna, jak zabivali ludziej i jak źniščali ślady hetych złačynstvaŭ. Ja apisvaju, jak zabitych pryvozili i kremiravali, tym samym ścirajučy ślady złačynstvaŭ.

I my ciapier nazirajem toje samaje. Heta manifiestuje ŭłada, bo my bačym, jak ministry zjaŭlajucca na publicy ŭ formie NKUS. Mnie zdajecca, što kniha budzie aktualnaju i ciapier, bo ja starajusia pakazać u joj vialikuju kolkaść padabienstvaŭ. Na žal, 1937 hod, 1940 hod i toje, što adbyvajecca ciapier — padobnyja.

Toje, što adbyvajecca ciapier, adbyvajecca tamu, što my nie prahavaryli vialikich raniejšych pamyłak.

Što čakaje Biełaruś praz hod? Čatyry scenary — z čornymi lebiedziami i biez

Stanisłaŭ Šuškievič: U mianie jość aptymizm

«Revalucyja — heta praces. Vynik zaležyć ad nas usich». Demakratyčnyja siły abmierkavali płan dziejańniaŭ na nastupny hod

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0