Ameryka hatovaja viaščać na Biełaruś pa-novamu

 Ameryka hatovaja viaščać na Biełaruś pa-novamu

Sa staršyniom Kamitetu kiraŭnikoŭ zamiežnaha radyjoviaščańnia ZŠA Markam Natansonam hutaryć Siarhiej Šupa

Siarhiej Šupa: Siarod słuchačoŭ Vašaha radyjo va ŭsich kutkoch śvietu, napeŭna, byli roznyja viadomyja ludzi...

Mark Natanson: Voś prykład, jaki nahadvaje mnie ciapierašniuju sytuacyju ŭ Biełarusi. Adno z najmacniejšych uražańniaŭ, jakija ja mieŭ u kancy minułaha hodu, heta kali Nełsan Mandeła na pryvatnaj aŭdyjencyi ŭ Złučanych Štatach padaravaŭ mnie samarobny radyjopryjmač.

Heta była dakładnaja kopija taho pryjmača, ź jakoha jon u turmie, dzie pravioŭ 20 hadoŭ, padpolna słuchaŭ “Hołas Ameryki” i BBC. Toje słuchańnie žyviła jaho nadziejaj, što śviet čuje jahonyja zakliki, jahony hołas i hałasy jahonych paplečnikaŭ. Paŭdniovaafrykanski ŭrad tady tatalna cenzuravaŭ usiu infarmacyju, što traplała da źniavolenych. Cikava, ci źniavolenyja ŭ Biełarusi majuć mahčymaść słuchać zamiežnaje radyjo ŭ turmie?

S.Š.: Palitviazień Uładzimier Kudzinaŭ upieršyniu daviedaŭsia pra toje, što jaho vyzvalajuć, kali lažaŭ u turemnym špitali i vypadkova pačuŭ pieradaču Radyjo Svaboda.

M.N.: Hetaja historyja, pra jakuju ja taksama čuŭ, słužyć dla mianie poŭnym apraŭdańniem usich tych srodkaŭ, jakija my tracim na mižnarodnaje radyjoviaščańnie. Kali chacia b adna asoba moža pačuć ad nas pra svajo vyratavańnie...

S.Š.: Jak heta ni sumna, dla Biełarusi zamiežnaje radyjoviaščańnie i siońnia, u XXI st. maje vialikaje značeńnie. Jakoje miesca zajmaje viaščańnie Radyjo Svaboda na Biełaruś u systemie pryjarytetaŭ Kamitetu?

M.N.: Radyjo Svaboda dla Biełarusi — vielmi važny pryjarytet. Zvyčajna my dapamahajem pracesu pabudovy demakratyi, ale ŭ hetym vypadku my vymušanyja reahavać na sytuacyju, kali niama nijakaj svabody słova abo svaboda słova vielmi kvołaja i joju manipulujuć ułady.

S.Š.: Ale abjom viaščańnia na Biełaruś zastajecca na tym samym uzroŭni, što i na pačatku 90-ch. Ci mohuć słuchačy Radyjo Svaboda spadziavacca na pašyreńnie viaščańnia ŭ najbližejšaj budučyni?

M.N.: Reč u tym, što nia kožnaje mižnarodnaje radyjoviaščańnie zachavała svoj biudžet padčas kiravańnia administracyjaŭ jak demakrataŭ, tak i respublikancaŭ, razam z novym biudžetam, zaprapanavanym administracyjaj Buša. Pryčyna — u padvyšeńni koštu žyćcia. Niahledziačy na toje, što kryzysnych prablemaŭ u śviecie nie pamienieła. I tamu sam fakt, što biudžet biełaruskaha radyjoviaščańnia nia byŭ skaročany — heta ŭžo pakaźnik značnaści Biełarusi. Bo ŭ cełym havorka idzie pra 67 movaŭ, na jakich my viaščajem na samyja roznyja krainy. Biełaruś, paŭtarusia, vielmi značnaja. I kali b Kanhres vydzieliŭ bolš srodkaŭ, my byli b radyja pašyryć viaščańnie na Biełaruś i palepšyć techničnyja jakaści viaščańnia.

S.Š.: Ci planuje Hołas Ameryki raspačać viaščańnie pa-biełarusku?

M.N.: Tut jość filazofskaja roźnica pamiž pieršapačatkovaj misijaj Hołasu Ameryki i taho, što my nazyvajem «surahatnym», abo alternatyŭnym viaščańniem. Maju na ŭvazie nia tolki Radyjo Svaboda, ale j radyjo Svabodnaja Azija dy inš. Adnak ź ciaham času my bačym, što miaža pamiž hetymi vidami viaščańnia časam ścirajecca. Naprykład, u Afrycy, dzie Hołas Ameryki aśviatlaje miascovyja padziei, a nia tolki padziei ŭ ZŠA i śviecie. Tym časam, alternatyŭnyja stancyi, jak Radyjo Svaboda i Svabodnaja Eŭropa, majuć na mecie hłybiej infarmavać pra miascovyja padziei. U hetaj spravie Kamitet vyrašyŭ nastupnaje: nie ŭva ŭsich vypadkach, ale ŭ bolšaści vypadkaŭ, kali na peŭnuju krainu pracujuć abiedźvie słužby, naprykład, i Hołas Ameryki, i Radyjo Svaboda — lepš zrabić vybar i ŭzmacnić adnu z hetych słužbaŭ, kab jana mahła najlepiej pasłužyć hetaj krainie. Tak što naŭrad ci možna čakać adkryćcia biełaruskaj słužby na Hołasie Ameryki.

S.Š.: Biełaruś, badaj, adzinaja kraina ŭ Eŭropie, dzie Radyjo Svaboda nia maje miascovaj retranślacyi. Ci planuje Kamitet niešta zrabić dla vypraŭleńnia sytuacyi?

M.N.: Tak. Na žal, nie mahu paviedamić detali.

S.Š.: Vašaha «tak» užo dastatkova... Ci spynicie Vy viaščańnie, kali adnojčy biełaruskija ŭłady pačnuć hłušyć Vašu tranślacyju, jak było za savieckim časam?

M.N.: Ni ŭ jakim razie! Dla mianie hłušeńnie — heta pakaźnik pośpiechu viaščańnia na krainy z tatalitarnym režymam, jakija nie dazvalajuć ludziam farmavać svajo mierkavańnie nakont pačutaha. My nie baimsia hłušeńnia. My viaščajem na Kubu ŭžo šmat hadoŭ, ad samaha pačatku ŭłady Kastra. Tam nas hłušyli zaŭsiody, i nikoli, padkreślivaju, nikoli amerykanski ŭrad nie spyniaŭ viaščańnia na krainu, jakaja hłušyć pieradačy. Naadvarot.

S.Š.: Biełaruś — nia tolki kraina, na jakuju viaščajuć Vašyja radyjostancyi, heta taksama kraina Vašych prodkaŭ. Što Vy viedali pra Biełaruś, jaki jaje vobraz zachoŭvaŭsia ŭ Vašaj siamji?

M.N.: Moj dzied źjechaŭ, kali jamu było 15 hadoŭ. Jon uciok, zapisaŭsia ŭ kanadyjskaje vojska i vajavaŭ u pieršuju suśvietnuju vajnu. Dyk voś, ad dzieda ja čuŭ nie pra palityku ci što tam adbyvałasia, a pra ludziej, tradycyi. Moj dzied, jaki žyŭ u Minesocie, kudy pryjechaŭ z Kanady paśla pieršaj vajny, lubiŭ rybałku i lubiŭ charčavacca rybaj. Dyk voś, heta ja ŭsprymaju jak adnu z tradycyjaŭ, jakija jon zachavaŭ sa svaich dziacinych hadoŭ u Biełarusi. U Vas šmat rečak i azioraŭ, i ludzi, napeŭna, šmat zajmajucca rybałkaj. Voś što ja zachavaŭ pra Biełaruś ad maich dziadoŭ. Tolki niadaŭna ja daviedaŭsia, jak zaviecca miastečka, adkul moj dzied, — Baranavičy. Mahčyma, kali-niebudź naviedaju hetyja miaściny.

Mark Natanson — adzin z najbujniejšych dziejačoŭ kabelnaj televizii ŭ ZŠA, udzielnik mnohich medyjnych prajektaŭ, staršynia Kamitetu kiraŭnikoŭ zamiežnaha radyjoviaščańnia ZŠA (BBG). Kamitet kantraluje ŭsio ŭradavaje nievajennaje mižnarodnaje viaščańnie Złučanych Štataŭ, a mienavita dziejnaść piaci słužbaŭ: Hołasu Ameryki, Radyjo Svabodnaja Eŭropa/Radyjo Svaboda, Radyjo i TV Marci, WORLDNET Televiziju, Radyjo Svabodnaja Azija. Prodki M.Natansona žyli ŭ Baranavičach.