Alaksiej Šein kinuŭ vyklik Tołkijenu i Ljuisu — napisaŭ pieršaje biełaruskaje fentezi

Były sustraršynia Biełaruskaj chryścijanskaj demakratyi, zasnavalnik i viadoŭca kursaŭ biełaruskaj movy i tata traich synoŭ Alaksiej Šein ažyćciaviŭ maru dziacinstva — napisaŭ čaradziejnuju kazku dla dziaciej i padletkaŭ «Siem kamianioŭ».

Pračytać pieršyja raździeły knihi možna tut

U interviju Svabodzie Alaksiej Šein adznačyŭ, što nia choča, kab kniha zastałasia dastupnaj tolki dla naviednikaŭ kniharni «ŁohvinaŬ», i budzie damaŭlacca z rajonnymi biblijatekami, kab tyja ŭziali biełaruskamoŭnaje fentezi ŭ svaje fondy.

—Spadar Alaksiej, vy ŭžo kazali raniej, što jak baćka sutyknulisia z prablemaj braku cikavych biełaruskamoŭnych knih dla padletkaŭ i tamu vyrašyli napisać kazku. Jakoj atrymałasia vašaja debiutnaja kniha?

—Heta pieršaja ŭ biełaruskaj litaratury kniha ŭ žanry vysokaha fentezi, klasykaj jakoha jość «Chroniki Narnii» Kłajva Ljuisa i «Ŭładar piarścionkaŭ» Džona Tołkijena. Na knihi takoha žanru jość vialiki čytacki popyt siarod padletkaŭ, ale prablema ŭ tym, što davodzicca čytać albo rasiejskija knihi, albo pierakłady na biełaruskuju ź inšych movaŭ — u biełaruskaj litaratury takich knih niama. U mianie padrastajuć troje dziaciej, i ja razumieju, što ŭ padletkavym uzroście vybar čytańnia dla ich budzie vielmi abmiežavany. Jakija jość vyjści? Možna samastojna pierakładać z rasiejskaj ci anhielskaj movaŭ, i niekatoryja tak i robiać. A možna napisać samomu adrazu pa-biełarusku. Ja pajšoŭ druhim šlacham, tym bolš, što ja ź dziacinstva maryŭ stać piśmieńnikam. A kali jość mara, dyk treba jaje realizoŭvać. Kniha «Siem kamianioŭ» jość sprobaj stvaryć štości padletkavaje. Ja staraŭsia napisać tak, kab čytałasia zachaplalna. Ale asnoŭnaja meta — padzialicca svaim śvietapohladam. Vychoŭvajučy dziaciej, ja dzialusia ź imi tym, u što ja vieru, što ja liču pravilnym. U hetaj knizie aściarožna, starajučysia nie naviazvacca, chacieŭ padzialicca ahulnačałaviečymi i chryścijanskimi kaštoŭnaściami. —Jaki siužet kazki? —Uvohule, kniha pra try rečy — kachańnie, vieru i svabodu. Hałoŭnaha hieroja zavuć Jaś, jon padletak. Jaś traplaje ŭ čaroŭnuju krainu Eferyju, dzie zmahajecca za žyćcio svajoj nievylečna chvoraj siabroŭki Mirki. Vypadkova Jaś daviedvajecca, što ŭ Eferyi kaliści była krynica žyvoj vady. Siužet pabudavany vakoł pošukaŭ žyvoj vady — treba znajści siem kamianioŭ, jakija padkažuć, dzie schavanaja krynica. Akramia taho krainu Eferyju zachapiŭ samazvaniec, jaki kiruje narodam niespraviadliva. Hałoŭny hieroj paralelna zmahajecca i za toje, kab viarnuć svabodu ŭ krainu Eferyju.

Pavialičyć

—Vy raniej kazali, što kazka peŭnym čynam adlustroŭvaje padziei ŭ Biełarusi, što heta nie abstraktny zły praviciel, a niechta bolš realny. Ci zachavałasia heta ŭ kančatkovaj redakcyi, ci vy ŭsio ž vyrašyli napisać pra ŭniversalnaje zło i ŭniversalnaje dabro?

—Kniha pra supraćstajańnie dabra i zła, spraviadlivaści i niespraviadlivaści. Ale jana nie źjaŭlajecca pieramaloŭvańniem pad kapirku biełaruskaj sytuacyi — mnie zdajecca, heta było b vielmi prymityŭna i mahčyma, cikava zaraz, ale nie praź 5-10 hadoŭ. Tamu ja staraŭsia ŭniversalna napisać pra baraćbu dabra i zła. Ale šukać paraleli možna. Kali my voźmiem taho ž «Vaładara piarścionkaŭ», dzie hałoŭnym hierojam treba pieramahčy Mordar, to taksama pabačym paraleli ź biełaruskaj sytuacyjaj. Zło nia vielmi kreatyŭnaje, jano paŭtarajecca.

—Vašym synam 5, 4 i 2 hady. Značyć, vy dla ich knihu napisali navyrast?

—Z adnaho boku tak — ja pisaŭ knihu dla dziaciej 12-15 hadoŭ. A ź inšaha boku, my z žonkaj užo niekalki razoŭ pračytali našym Jakubu, Janku i Symonku «Siem kamianioŭ» i, bajusia, što jany buduć prasić jašče. Zrazumieła, što jany bačyli, što ja try z pałovaj hady pracuju nad knihaj, niešta pišu, i im cikava pasłuchać. Ale ŭ bolš stałym uzroście jany zmohuć pieračytać raman i heta budzie dla ich jašče bolš cikava.

Pavialičyć

—Jak vy ličycie, dzie pralahaje miaža ŭ fantazijach viernika pry stvareńni knihi ŭ žanry fentezi? Nakolki chryścijanskaja viera sumiaščalnaja z fentezi?

—Klasyčnaje fentezi zasnavaje dvuma chryścijanami — Kłajvam Ljuisam i Džanam Tołkijenam. Jany siabravali i razam naviedvali adzin litaraturny klub, dzie čytali svaje tvory. Adnojčy jana paspračalisia na toje, chto napiša lepšy chryścijanski pa sutnaści tvor u žanry fentezi, jaki jany pačali raspracoŭvać. Z chryścinskaha punktu hledžańnia tvory atrymalisia roznyja. «Chroniki Narnii» Ljuisa — heta apalahietyčny tvor, jaki ŭ 90-ja hady drukavali na rasiejskaj movie ŭ miežach evanhielizacyjnych kampanij i razdavali ich ludziam, kab tyja pačali vieryć u Boha. U toj ža čas «Vaładar piarścionkaŭ» chryścijanski tvor u tym planie, što jaho hieroi prytrymlivajucca takich kaštoŭnaściaŭ jak dabro, spraviadlivaść, uzajemapadtrymka, praź jakija danosicca sutnaść Evanhiella. Tamu biez sumnievu fentezi moža być chryścijanskim.

—A kim vy natchniajeciesia? Kaho lubicie čytać?

—Dobraje i składanaje pytańnie. Napeŭna, na kožnym etapie žyćcia čałaviek natchniajecca roznymi aŭtarami i roznymi tekstami. Kali ja vučyŭsia ŭ pačatkovaj škole, heta było ŭ siaredzinie 80-ch hadoŭ, u nas była supierpapularnaja kniha Eduarda Skobieleva «Pryhody Arbuzika i Biebieški». My začytvalisia, kniha chadziła pa rukach. Ja tady vielmi natchniŭsia hetym tvoram i napisaŭ praciah, jaki, praŭda, paśla zhubiŭ (śmiajecca). Voś u druhim klasie mnie padabałasia takaja litaratura. Paśla padabaŭsia Žul Vern, u starejšaj škole lubiŭ Bułhakava. Ciapier składana vyłučyć kahości. Darečy, ja sam nievialiki amatar žanru fentezi, mnie bolš padabajucca pryhodnicki žanr. Prosta ja dumaju, što dla sučasnych padletkaŭ fentezi ci čaradziejnaja kazka samy lahičny i zrazumieły tvor.

—Hałoŭnaha hieroja «Siami kamianioŭ» zavuć Jaś, jašče jość Mikołka, Anela, Alesia, Frančesia — hetyja imiony adrazu skiroŭvajuć čytača ŭ padkreślena biełaruskaje asiarodździe. Ci jość tam jašče niešta ź biełaruskaha?

—Tak, tam jość adsyłka da Biełarusi, jakaja najpierš vyjaŭlajecca jakraz u imionach. Biełaruskaj rečaisnaści była bolš u ramanie, ale na etapie redaktury ja vykinuŭ hetyja častki, bo imknuŭsia da ŭniversalnaści svajho ramana.

Pavialičyć

—Užo try hady, jak vy pakinuli pasadu sustaršyni BCHD, i ciapier aktyŭna zajmajeciesia kursami biełaruskaj movy «MovaVieda», napisali knihu. Ci značyć heta kančatkovy adychod ad palityki na karyść kulturnickaj dziejnaści?

—Admoviačysia ad aktyŭnaj hramadzka-palityčnaj dziejnaści, ja zrazumieŭ, što zaraz čas zajmacca inšymi rečami. Kali my chočam Biełaruś pamianiać, to treba zaniacca rečami, jakija pracujuć na perspektyvu i imhniennaha vyniku ad jakich niama. Hetyja rečy pracujuć na perspektyvu niekalkich dziesiacihodździaŭ. Adna z takich rečaŭ — heta kultura. Zdajecca, prapisnaja iścina i banalščyna, ale heta tak. I kala ciapier rabić jakasnuju i cikavuju biełaruskuju kulturu, to ŭ niezaležnaści Biełarusi my budziem upeŭnienyja našmat bolš. Kali jość kultura, to jość i patryjatyzm, to jość i kraina.

—Kniha vyjšła prystojnym nakładam — 2000 asobnikaŭ. Zrazumieła, što jaje buduć nabyvać dzieciam aktyvistaŭ z «demakratyčnaj tusoŭki». A jak zrabić, kab «Siem kamianioŭ» trapiła ŭ sielskija biblijaeki, u rehijanalnyja kniharni?

—Ja spadziajusia, što kniha budzie ŭ kramach. Ja budu damaŭlacca z publičnymi dziciačymi biblijatekami, kab tam była hetaja kniha. Treba staracca vyjści chacia b na rajonnyja biblijateki. Chaču, kab kniha lažała nia tolki ŭ kniharni «ŁohvinaŬ», a pajšła značna šyrej. Ja b vielmi chacieŭ, kab dzieci i padletki, jakija raniej ničoha nie čytali pa-biełarusku, ubačyŭšy «Siem kamianioŭ», upadabaŭšy dobraje jaje źniešniaje afarmleńnie, padniali ruku na toje, kab pračytać knihu pa-biełarusku ŭ svajo zadavalnieńnie. Kali takoje adbudziecca, to ja budu ščaślivy.

—Darečy, pra afarmleńnie. Chto jaho zrabiŭ dla vašaj knihi?

—Malavaŭ biełaruski mastak Raman Sustaŭ, adzin ź lepšych eŭrapiejskich hrafikaŭ. Adzin čas jon pracavaŭ u Wargaming, a ciapier robić ilustracyi dla rasiejskich i zachodnich knih. «Siem kamianioŭ» — pieršaja dla jaho biełaruskamoŭnaja kniha. Ja sam vielmi zadavoleny afarmleńniem knihi — i vokładki, i malunkaŭ, jakija supravadžajuć tekst. Liču, što jana vyhladaje jak cudoŭny padarunak.

Nabyć raman-kazku «Siem kamianioŭ» možna ŭ «Akademknizie» i kniharni «ŁohvinaŬ», a taksama ŭ internet-kramach imbryk.by i prastora.by.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0